Từ câu trêu đùa: 'Nhà này vợ là tổng giám đốc, chồng chỉ là nhân viên', Hùng, 35 tuổi, bắt đầu thấy ngại, né tránh những buổi tụ họp, đêm nào cũng trằn trọc suy nghĩ.
Hùng, ở Hà Nội, làm nhân viên hành chính, lương 17 triệu đồng mỗi tháng. Vợ anh kinh doanh mỹ phẩm online, thu nhập 40-50 triệu. Chị nắm phần lớn tài chính và quyết định mọi khoản chi lớn, từ mua xe, sửa nhà đến đầu tư. Ban đầu Hùng thấy hợp lý, nhưng dần nhận ra mình mất tiếng nói.
Lần muốn sắm chiếc laptop mới phục vụ công việc, anh ngập ngừng mở lời. Vợ không từ chối, chỉ hỏi: "Anh mua để làm gì? Có thực sự cần không?". Câu hỏi cân nhắc chi tiêu bình thường khiến anh thấy như phải xin phép để dùng chính đồng tiền của gia đình.
Anh thôi bàn chuyện tiền bạc, rút khỏi các quyết định quan trọng, luôn mang cảm giác đứng ngoài cuộc. Khi vợ lặng lẽ mua tặng chiếc laptop, Hùng giận cả tuần vì nghĩ mình bị thương hại. Sự tự ti tích tụ thành áp lực âm ỉ, mở đầu chuỗi ngày mất ngủ và lo âu. Đầu tháng 7, sau nhiều đêm mất ngủ và cơ thể rã rời, anh tìm đến Bệnh viện Đại học Y và nhận chẩn đoán rối loạn lo âu.
Quan niệm đàn ông là trụ cột khiến nhiều nam giới áp lực, gặp vấn đề tâm lý. Ảnh: Health
Tương tự, mỗi lần nghe người quen khen vợ "giỏi quá, nuôi cả nhà", anh Minh ở TP HCM lại thấy chạm vào lòng tự trọng. Minh giám sát công trình tự do, thu nhập 10-15 triệu. Vợ anh thăng chức quản lý kinh doanh, lương thưởng 50-70 triệu mỗi tháng, thành trụ cột tài chính. Minh dậy từ 5h30 nấu bữa sáng, đưa con đi học rồi mới đến công trình. Chiều về, anh đi chợ, nấu ăn, kèm con học, giặt giũ, dọn dẹp. Vợ thường về lúc 9-10h tối vì tiếp khách. Hàng xóm gọi anh là "chuẩn nội tướng".
Minh cười, nhưng bên trong chông chênh, so sánh mình với người khác và thấy vô dụng. Anh nhận thêm việc, tăng ca, rồi kiệt sức và tìm đến rượu bia. Người đàn ông cáu gắt với vợ con, đóng cửa ngồi một mình tự trách, dần rơi vào lo âu và mất ngủ kéo dài.
Câu chuyện của hai trường hợp trên phản ánh một thực trạng ngày càng phổ biến trong các gia đình hiện đại, nơi cán cân thu nhập đang dịch chuyển. Nghiên cứu kéo dài 15 năm trên 6.000 cặp vợ chồng của tiến sĩ Joanna Syrda, nhà kinh tế học tại Đại học Quản lý Bath (Anh), chỉ ra rằng nam giới đạt mức độ căng thẳng thấp nhất khi thu nhập của vợ chiếm đúng 40% tổng tài chính gia đình. Khi tỷ lệ này vượt qua mốc 40%, mức độ stress của người chồng tăng lên tỷ lệ thuận.
Khảo sát của VnExpress năm 2022 đồng thời ghi nhận 27% đàn ông mong muốn nhận tư vấn tâm lý để giải tỏa áp lực về tiền bạc và sự nghiệp. Tuy nhiên, định kiến giới coi nam giới là trụ cột kinh tế duy nhất vẫn đè nặng, khiến họ chịu đựng trong âm thầm. Theo dữ liệu từ Brightside, có tới 30% đàn ông trải qua trầm cảm tại một thời điểm trong đời, nhưng đa số chọn cách che giấu cho đến khi bệnh tình chuyển biến xấu.
Sự khủng hoảng này bắt nguồn sâu sắc từ những kỳ vọng văn hóa mà xã hội áp đặt lên nam giới từ thuở nhỏ. Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Khoa Sức khỏe Tâm thần thuộc Bệnh viện E, giải thích nhiều nam giới lớn lên với thông điệp phải thành công và gánh vác kinh tế. Mất vai trò đó, họ cảm thấy mình "không còn là đàn ông đúng nghĩa".
Xung đột giữa kỳ vọng và thực tế đẩy họ vào khủng hoảng bản thân, sinh cảm giác thua kém, xấu hổ và mất tự tin. Nhiều người lao vào làm việc quá sức để lấy lại vị thế, nhận thêm việc hoặc ôm công việc vượt khả năng, rồi kiệt sức và lo âu mạn tính. Chưa kể, xã hội dạy đàn ông phải cứng rắn, không than phiền. Thay vì tìm sự hỗ trợ, họ kìm nén, để triệu chứng tích tụ thành rối loạn lo âu hoặc trầm cảm.
Bác sĩ Vũ Sơn Tùng, Phó trưởng Phòng điều trị rối loạn cảm xúc Bệnh viện Bạch Mai, nói định kiến "đàn ông là trụ cột" khiến người chồng kiếm ít hơn vợ dễ thấy mất giá trị. Khác phụ nữ vốn hay chia sẻ nỗi đau, đàn ông chọn dồn nén. Cơ chế phòng vệ này thường dẫn đến rượu bia, chất kích thích, cờ bạc hay hành vi liều lĩnh. Trầm cảm ở nam giới hiếm khi bắt đầu bằng nước mắt, mà ngụy trang thành đau lưng, rối loạn tiêu hóa, đau đầu dai dẳng không đáp ứng thuốc, hoặc tính khí thay đổi đột ngột.
Để giải tỏa áp lực này, các chuyên gia khuyến cáo cần định nghĩa lại vai trò của người đàn ông trong gia đình hiện đại. Vai trò trụ cột không chỉ đo bằng bảng lương mà thể hiện qua sự đồng hành tinh thần, chia sẻ việc nhà và cùng nuôi dạy con cái. Người vợ đóng vai trò quan trọng trong việc ghi nhận những đóng góp phi tài chính của chồng thay vì vô tình so sánh. Việc chủ động tìm kiếm sự trợ giúp y tế khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mất ngủ, cáu gắt kéo dài trên hai tuần là bước đi sống còn để ngăn ngừa suy sụp tinh thần, thay vì coi đó là biểu hiện của sự yếu đuối.
Thúy Quỳnh
