Một chiếc xe cắm cờ Hezbollah và Iran đi qua tòa nhà bị phá hủy vì một cuộc không kích của Israel ở làng Chehabiyeh, miền nam Lebanon, ngày 16-6 - Ảnh: AP
Trước đó, các quan chức và nhà ngoại giao Mỹ và vùng Vịnh phát biểu riêng rẽ với các hãng thông tấn rằng Israel và Hezbollah đã đồng ý một lệnh ngừng bắn sẽ bắt đầu vào lúc 4h chiều giờ địa phương (20h tối cùng ngày theo giờ Việt Nam).
Chỉ là chót lưỡi đầu môi?
Nhưng bất chấp lệnh ngừng bắn, ít nhất 12 cuộc không kích và các đợt pháo kích liên tục của Israel đã diễn ra ở miền nam Lebanon, theo tin tức từ thực địa.
Hãng thông tấn quốc gia Lebanon NNA đưa tin một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Israel giết chết 2 người đang di chuyển trên một chiếc xe máy ở miền nam Lebanon ngay sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Trước đó, các nguồn tin khác nhau nói Israel và Hezbollah đã "đồng ý ngưng hành động thù địch" sau khi Qatar, Mỹ và Iran làm trung gian cho lệnh ngừng bắn, một nhà ngoại giao vùng Vịnh giấu tên nói với Hãng tin AFP.
Ông cho biết lệnh ngừng bắn nhằm ngăn chặn tình trạng leo thang ở Lebanon làm chệch hướng nỗ lực rộng lớn hơn nhằm biến thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran thành cam kết hòa bình lâu dài cho cả khu vực.
Đài Al Jazeera dẫn lời một quan chức Hezbollah nói lệnh ngừng bắn sẽ được giữ vững nếu Israel tuân thủ.
Đại sứ Israel ở Mỹ, Yechiel Leiter, thì viết trên X: "Israel vẫn cam kết mạnh mẽ với một lệnh ngừng bắn ngay lập tức. Nếu Hezbollah tôn trọng thỏa thuận và chấm dứt các hành động thù địch, họ sẽ nhận lại bình yên".
Nhưng các cuộc tấn công của Israel khiến nhiều nhà quan sát đặt câu hỏi: Liệu lệnh ngừng bắn này có bất kỳ ý nghĩa nào không? Vòng đàm phán tiếp theo giữa Lebanon và Israel dự kiến diễn ra ở Washington từ ngày 23 đến 25-6, theo Bộ Ngoại giao Mỹ.
Israel hiện chiếm đóng 1/5 diện tích Lebanon, nơi họ đã tiến hành các cuộc tấn công gần như hằng ngày kể từ đầu tháng 3. Hơn 3.000 người đã thiệt mạng và hơn 1 triệu người đã mất nhà cửa.
Trong khi thỏa thuận Mỹ - Iran quy định hai bên cam kết đảm bảo "toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của Lebanon", các quan chức Israel tuần này tuyên bố lực lượng của họ sẽ không rút khỏi vùng lãnh thổ chiếm đóng.
Đồng minh chính trị của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, vị Bộ trưởng An ninh có quan điểm cực hữu Itamar Ben-Gvir thậm chí khẳng định sẽ "thiêu rụi toàn bộ Lebanon".
"Với tất cả sự tôn trọng dành cho người Mỹ, Israel phải nói rõ với toàn thế giới rằng máu của con em chúng ta và an ninh của công dân chúng ta không phải là thứ bị bỏ mặc", ông Ben-Gvir viết trong một bài đăng trên X và nói ở khu vực này, cần phải "trở nên cuồng bạo. Để xóa sổ. Để đập tan khủng bố".
Ngay trong điều khoản đầu tiên của bản ghi nhớ mà Mỹ và Iran ký kết tuần này đã đề cập đến Lebanon. Theo đó, hai bên đồng ý "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon". Tuy nhiên, giới phân tích nói bản ghi nhớ hoàn toàn không đề cập đến Israel, khiến việc diễn giải điều khoản đó về cơ bản vẫn bỏ ngỏ.
Mâu thuẫn giữa Mỹ và Israel
Xét thực tế thỏa thuận này chỉ là giữa Mỹ và Iran - Israel và Hezbollah không phải các bên ký kết - hiện vẫn chưa rõ lệnh ngừng bắn ở Lebanon sẽ được thực thi thế nào, hoặc liệu nó có đồng nghĩa với việc Iran phải ngừng tài trợ cho Hezbollah hay không.
Nhưng thực tế là ý chí và lợi ích của Washington và Tel Aviv không phải lúc nào cũng ăn khớp. Có tin nói Israel không được biết về các cuộc đàm phán Mỹ - Iran và cũng không được phép xem trước văn bản thỏa thuận, vốn được Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký kết vào ngày 17-6.
Vào đầu tuần, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz nói trong một tuyên bố: "Tôi và Netanyahu đang theo đuổi một chính sách rõ ràng, theo đó [quân đội] sẽ ở lại các vùng an ninh ở Lebanon, Syria và Gaza trong một khoảng thời gian không giới hạn nhằm bảo vệ biên giới và các cộng đồng Israel ở đó chống lại các phần tử thánh chiến".
Về phía Mỹ, tại Hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, ông Trump đã chỉ trích các chiến thuật ném bom của ông Netanyahu ở Lebanon dẫn đến số lượng lớn thương vong với dân thường. Ông nói Israel đã chiến đấu với Hezbollah "quá lâu và quá nhiều người đang bị giết".
"Bạn không cần phải đánh sập một tòa nhà chung cư mỗi khi tìm kiếm một ai đó bởi vì có rất nhiều người trong những tòa nhà chung cư đó - và không phải tất cả họ đều là Hezbollah", ông nói.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance cũng chỉ trích các bộ trưởng trong nội các Israel vì họ phản đối thỏa thuận Mỹ - Iran. "Đề xuất chính xác của các vị là gì? Các vị là một quốc gia 9 triệu dân. Các vị không thể cứ dùng cách giết chóc để giải quyết mọi vấn đề an ninh quốc gia".
Trách nhiệm của ông Trump
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei lưu ý rằng trách nhiệm của Mỹ là đảm bảo Israel tôn trọng các cam kết được đưa ra theo bản ghi nhớ.
Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran thuộc Nhóm Khủng hoảng quốc tế (International Crisis Group), nói với Al Jazeera rằng trách nhiệm hiện thuộc về Tổng thống Mỹ Trump trong việc "quyết định xem ông ấy có muốn bản ghi nhớ đứng vững hay không".
"Nếu ông ấy muốn thỏa thuận sống sót, ông ấy phải thực thi đòn bẩy của Mỹ, không chỉ để khiển trách Netanyahu, mà là để ép buộc ông ta dừng cuộc chiến ở Lebanon", ông Vaez nói. Bởi lẽ từ góc nhìn của Tehran, "nếu [ông Trump] không sẵn lòng hoặc không thể kiềm chế Netanyahu, thì mọi thỏa thuận với Mỹ đều không đáng giá tờ giấy mà nó viết trên đó".
