Tháng 7-2022, bà Cao Thị Phòng xúc động nhận lại nhẫn vàng và tập hồ sơ đi B của chồng mình là cán bộ Lê Đình Khương, đã mất chục năm trước - Ảnh: THIÊN ĐIỂU
Bài báo Nhiều vàng và sổ tiết kiệm của cán bộ đi B hơn nửa thế kỷ vẫn chưa tìm thấy chủ nhân đăng trên Báo điện tử Tuổi Trẻ ngày 28-7 nhận được sự quan tâm rất lớn của bạn đọc.
Rất nhiều người mong mỏi Nhà nước và xã hội cùng chung tay tìm kiếm các cán bộ đi B hoặc thân nhân của họ để trả lại những kỷ vật quý giá đại diện cho tuổi thanh xuân rực rỡ hiến dâng cho Tổ quốc của cả một thế hệ.
Cán bộ đi B còn sống trở về cũng “quên” luôn số vàng đã gửi
Có tới hơn 72.000 hồ sơ của cán bộ đi B đang được lưu trữ ở Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III chờ để trao lại cho cán bộ đi B và thân nhân của họ. Đặc biệt là khối vàng mà trung tâm đang giữ mong được trao về với chủ nhân.
Theo Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, kể từ khi thành lập trung tâm vào năm 1995, trung tâm được tiếp nhận khối tài liệu của cán bộ đi B, và có cả khối vàng của cán bộ đi B tiếp nhận từ Ngân hàng Nhà nước.
Ngay khi tiếp nhận, khối vàng đã ở tình trạng “vô chủ”. Không có hồ sơ nên việc tìm chủ nhân để trao lại không thực hiện được suốt hơn nửa thế kỷ kể từ khi đất nước thống nhất.
Chỉ có vài trường hợp có hồ sơ đầy đủ về cán bộ đã gửi vàng trước khi lên đường vào Nam, nhưng tới nay qua nhiều nỗ lực cũng mới chỉ tìm được hai trường hợp thân nhân cán bộ đi B để trao lại.
Vậy hai cán bộ đi B đã được nhận lại vàng và những cán bộ đi B có tên tuổi, hồ sơ nhưng nhiều năm vẫn chưa tìm ra để trao trả lại vàng là ai?
Tuổi Trẻ tiếp tục đi tìm câu trả lời. Và câu chuyện tìm thấy, một lần nữa, lại cho thấy sự hy sinh và lý tưởng lớn lao của cả một thế hệ.
Hai trường hợp tìm thấy thân nhân cán bộ đi B để trao trả lại vàng đều là hai cán bộ người gốc Bình Định, tập kết ra Bắc sau 1954 rồi lại trở về Nam tăng cường cho cách mạng miền Nam.
Các sổ tiết kiệm cán bộ đi B gửi lại, chưa thể trao trả cho người thân - Ảnh: THIÊN ĐIỂU
1. Cán bộ đi B, liệt sĩ Nguyễn Văn Đồng
Trước khi lên đường trở lại chiến đấu cho quê hương miền Nam, theo yêu cầu giữ bí mật tuyệt đối, ông đã gửi lại tất cả giấy tờ, đồ dùng, tài sản ở Ủy ban Thống nhất, trong đó có đôi bông tai bằng vàng.
Liệt sĩ hy sinh, số vàng lặng lẽ nằm trong kho của nhiều đơn vị, đợi một ngày trao trả lại cho thân nhân liệt sĩ.
Nhưng phải đợi tới tận năm 2017, nhờ thông tin Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III cung cấp, phối hợp với nhiều đơn vị, mới tìm được thân nhân của liệt sĩ ở Bình Định. Đó là người con gái nuôi, tên Nguyễn Thị Mai Khanh.
Trong chương trình Cầu truyền hình trực tiếp Dáng đứng Việt Nam tháng 7-2017, bà Mai Khanh đã xúc động nhận lại kỷ vật thiêng liêng của người cha nuôi đã hy sinh cho Tổ quốc.
2. Cán bộ Lê Đình Khương
Theo Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, ông Lê Đình Khương cũng người Bình Định, tập kết ra Bắc, rồi trở lại miền Nam bổ sung lực lượng cho cách mạng miền Nam.
Sau hòa bình, thống nhất đất nước, ông không ở lại quê nhà mà tiếp tục trở ra Bắc, lấy vợ, sinh con và lập nghiệp ở Hải Phòng và mất hơn chục năm trước.
Ông dường như đã “quên” mất chiếc nhẫn vàng, tài sản quý giá mình đã gửi lại Nhà nước trước khi lên đường vào Nam.
Với những cán bộ đi B, những người lính, được trở về sau hòa bình là một niềm hạnh phúc quá lớn. Có lẽ vì thế họ đã quên luôn những tài sản vốn của mình còn ở đâu đó.
Đất nước sau chiến tranh còn bao bề bộn, đối với những người trở về từ chiến trường, những quyền lợi cá nhân không bao giờ là ưu tiên tìm kiếm của họ.
Vậy nên, tháng 7-2022, chiếc nhẫn vàng ông Khương gửi lại Nhà nước giữ giùm từ nửa thế kỷ trước mới được trao lại cho vợ ông, bà Cao Thị Phòng.
Vàng của cán bộ đi B gửi lại Ủy ban Thống nhất, nay được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III hầu hết là vô chủ - Ảnh: THIÊN ĐIỂU
Những cán bộ đi B có hồ sơ gửi vàng nhưng chưa tìm thấy là ai?
Theo thống kê sơ bộ của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, hiện có ba cán bộ đi B mà trung tâm này đang giữ vàng, có đủ tên tuổi, địa chỉ mà vẫn chưa tìm thấy người để trả lại.
Họ là ba cán bộ miền Nam, quê Quảng Nam và Quảng Ngãi (cũ), tập kết ra Bắc sau năm 1954 rồi lại trở lại miền Nam công tác. Trước khi về Nam, họ đã gửi lại giấy tờ và tài sản, vàng bạc cho Ủy ban Thống nhất giữ giùm. Những người này có hồ sơ đầy đủ, nhưng tới nay vẫn chưa tìm thấy người.
1. Ông Lê Tài (Trung Liên) sinh ngày 15-10-1925, quê quán ở thôn Vạn An, xã Nghĩa Thương, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi (địa danh cũ trước 1975).
Ông có cha là Lê Tấn Huỳnh, mẹ là Nguyễn Thị Cái (tức Luật), 2 anh là Lê Dung, Lê Châu (tức Phổ), 3 chị là Lê Thị An, Lê Thị Nghi, Lê Thị Tâm, em gái là Lê Thị Hấn.
Ông lên đường đi B ngày 28-12-1961. Trước khi lên đường, ông là cán bộ tại Cục Quản lý muối, Bộ Công nghiệp nhẹ.
2. Ông Nguyễn Văn Kim (Tống), sinh ngày 1-10-1925, quê ở xã Duy Trinh, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam (địa danh cũ trước 1975).
Cha là Nguyễn Văn Thuấn, mẹ là Nguyễn Thị Thuẫn, vợ là Đoàn Thị Thâu, anh chị em có Nguyễn Văn Mai, Nguyễn Văn Thích, Nguyễn Thị Tữa, Nguyễn Văn Toại, Nguyễn Văn Tạo, Nguyễn Văn Lập.
Ông đi B ngày 26-12-1961. Trước khi đi ông làm việc tại Tổng công ty Xuất nhập khẩu Nông Lâm Thổ sản.
3. Ông Nguyễn Đông (Nguyễn Hữu Phán), quê xã Duy Phương, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam (địa chỉ hành chính cũ trước 1975). Ông Đông có mẹ và 2 em trai, vợ con nhưng không rõ tên, cha mất sớm.
Ông vào Đảng ngày 10-7-1941 và chính thức ngày 15-10-1941. Không có thông tin về năm sinh, ngày vào Nam và đơn vị công tác trước khi đi B.
Coi việc trao trả lại hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B trở về với chính chủ nhân của nó là nhiệm vụ thiêng liêng, ý nghĩa, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III vẫn đang nỗ lực phối hợp cùng các cơ quan, các địa phương để trao trả lại hiện vật của cán bộ đi B, đặc biệt là lượng vàng có chủ mà chưa trao được.
