Ngày 3.7, Trường đại học Kiến trúc TP.HCM phối hợp Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học "Định hình cấu trúc không gian siêu đô thị TP.HCM trong bối cảnh mới".
PGS.TS-KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường đại học Kiến trúc TP.HCM, nhận định sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP.HCM không chỉ lớn về quy mô mà còn chuyển sang mô hình phát triển mới, mô hình siêu đô thị đa cực với khát vọng trở thành trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.
Theo định hướng quy hoạch, TP.HCM sẽ hình thành 5 cực tăng trưởng gồm trung tâm tài chính và dịch vụ quốc tế, cực đổi mới sáng tạo phía đông, cực công nghiệp và logistics phía bắc; cực cảng biển, thương mại tự do phía nam và cực kinh tế biển, du lịch hướng ra Cần Giờ, Hồ Tràm.
PGS.TS-KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường đại học Kiến trúc TP.HCM, phát biểu tại hội thảo
ẢNH: SỸ ĐÔNG
Điều quan trọng nhất là kết nối các cực phát triển thành một chỉnh thể thống nhất, phát huy lợi thế của từng khu vực. "Hệ thống metro, mô hình TOD, hạ tầng số cùng các hành lang sông Sài Gòn, sông Đồng Nai và không gian sinh thái Cần Giờ sẽ là nền tảng để thành phố phát triển", ông Thuật nói.
Cấu trúc không gian đô thị TP.HCM gắn với sân bay Long Thành
Tại hội thảo, TS-KTS Phạm Ngọc Tuấn, Trưởng khoa Quy hoạch, Trường đại học Kiến trúc TP.HCM, đề xuất cấu trúc không gian đô thị TP.HCM mới cần gắn với sân bay Long Thành dù sân bay này không nằm trên địa phận.
Lý giải thêm, ông Tuấn cho biết các trung tâm tài chính khu vực và quốc tế phải có lực hút và kết nối nhanh với đầu mối giao thông, đặc biệt là sân bay. Hiện nay, vùng Đông Nam bộ gồm TP.HCM, thành phố Đồng Nai và tỉnh Tây Ninh. Trong bối cảnh đó, lõi trung tâm tài chính của TP.HCM phải có sự kết nối với sân bay Long Thành, hình thành trục hành lang đông tây.
TS-KTS Phạm Ngọc Tuấn đề xuất tái cấu trúc không gian đô thị TP.HCM thành 7 cực, trong đó có kết nối sân bay Long Thành
ẢNH: SỸ ĐÔNG
Mặt khác, đô thị sân bay không chỉ là sân bay riêng lẻ mà còn có nhiều chức năng khác như khu phi thuế quan, khu đô thị. Nếu kết nối tốt sân bay Long Thành với TP.HCM thì sẽ hình thành hệ sinh thái cộng hưởng, thu hút các tập đoàn, doanh nghiệp lớn của thế giới về đầu tư.
"Rào cản lớn nhất của sân bay Long Thành là hạ tầng giao thông kết nối, ngay chính thành phố Đồng Nai và cả TP.HCM", KTS Phạm Ngọc Tuấn nói, đồng thời kiến nghị ưu tiên đầu tư sớm các tuyến đường kết nối.
Ưu tiên khai thác quỹ đất dọc dự án hạ tầng
Ông Hoàng Tùng, Trưởng ban Đô thị HĐND TP.HCM, cho biết tháng 10.2026 sẽ phê duyệt quy hoạch tổng thể, đồng thời đánh giá thách thức lớn nhất hiện nay là nguồn lực đầu tư. Dự kiến trong giai đoạn trung hạn 2026 - 2030, tổng nhu cầu vốn để triển khai các chương trình, dự án trọng điểm của thành phố lên tới hơn 3 triệu tỉ đồng, trong khi khả năng cân đối mới đạt khoảng 1,1 - 1,2 triệu tỉ đồng, còn thiếu gần 2 triệu tỉ đồng.
Ông Tùng cho rằng thành phố không thể chỉ trông chờ nguồn hỗ trợ từ Trung ương. Ngay cả khi huy động thêm vốn vay nước ngoài hoặc phát hành trái phiếu chính quyền địa phương thì quy mô cũng chỉ khoảng 200.000 tỉ đồng, chưa đủ đáp ứng nhu cầu đầu tư hạ tầng trong giai đoạn tới.
Ông Hoàng Tùng, Trưởng ban Đô thị HĐND TP.HCM, thông tin về việc huy động nguồn vốn triển khai quy hoạch
ẢNH: SỸ ĐÔNG
Để giải bài toán vốn, TP.HCM cần triển khai các mô hình huy động nguồn lực mới, trong đó có phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), khai thác hiệu quả giá trị gia tăng của quỹ đất gắn với các tuyến giao thông công cộng nhằm tạo nguồn lực tái đầu tư.
Theo ông Tùng, nhiều dự án lớn trước đây chưa thể triển khai do hạn chế về nguồn lực. Tuy nhiên, gần đây TP.HCM dùng cơ chế đặc thù để thu hút nguồn vốn xã hội theo phương thức đối tác công - tư, nhất là hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao). Nhiều dự án BT được triển khai như cao tốc Hồ Tràm - sân bay Long Thành, hay tuyến đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu…
TP.HCM sẽ thanh toán dự án BT bằng quỹ đất tạo lập từ chính dự án, thay vì quỹ đất sẵn có như hiện nay
ẢNH: NGỌC DƯƠNG
Hiện nay, TP.HCM thanh toán cho nhà đầu tư bằng quỹ đất sẵn có, nhưng sắp tới phải khai thác chính quỹ đất hình thành dọc các tuyến giao thông do dự án tạo ra. "Cách làm này vừa tạo nguồn thu để đầu tư hạ tầng, vừa thúc đẩy phát triển đô thị, hình thành các không gian kinh tế mới, góp phần giải quyết khoản thiếu hụt gần 1,9 triệu tỉ đồng", ông Tùng nói.
Trong khi đó, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM Huỳnh Thanh Khiết cho biết bản chất của phương thức đối tác công - tư là thay vì lấy tiền ngân sách thì dùng nguồn lực xã hội. Phương thức này có nhiều loại hình, trong đó có cả trường hợp nhà đầu tư phải bồi thường để thực hiện dự án phát triển khu đô thị. "Trong quy hoạch tổng thể, cái nào dùng nguồn lực công, cái nào là nguồn lực xã hội cũng phải nêu rõ", ông Khiết đề nghị.
