Trẻ tiểu học đã 'nghiện' màn hình, nhiều nơi đề xuất siết điện thoại và mạng xã hội

3 giờ trước 8

Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đang có cuộc khảo sát tại một số địa phương như Đắk Lắk, Hưng Yên, Hải Phòng... về tình hình thực hiện chính sách, pháp luật bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Phóng viên Tuổi Trẻ đã cùng tham gia với đoàn khảo sát tại Hưng Yên và tham khảo báo cáo từ Đắk Lắk về chủ đề này.

Tại cuộc khảo sát ở Hưng Yên, nhiều nội dung đã được nêu ra liên quan vấn đề bảo vệ trẻ em trước các tác động tiêu cực của mạng xã hội. Từ đó, nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu các giải pháp nhằm hạn chế trẻ em theo độ tuổi nhất định sử dụng mạng xã hội và hạn chế việc sử dụng điện thoại ở trẻ em.

Trẻ em lạm dụng mạng xã hội đang ở mức đáng báo động

Tại tỉnh Hưng Yên, theo báo cáo, thời gian qua, việc trẻ em truy cập vào các trang mạng xã hội là hết sức phổ biến, thường xuyên và có xu hướng ngày càng tăng. Bên cạnh đó, nền tảng nhắn tin và mạng xã hội truyền thống như Facebook, Zalo vẫn là những kênh chủ đạo khi được hơn 80% trẻ em cùng gia đình sử dụng để liên lạc, cập nhật thông tin và tham gia các hội nhóm học tập.

Trẻ em tại Hưng Yên sử dụng mạng xã hội tập trung vào ba nhóm mục đích chính: giải trí như xem video, chơi game trực tuyến chiếm 60%; học tập trực tuyến như tra cứu thông tin, tương tác nhóm học tập trên Zalo hoặc Messenger chiếm 25%; kết nối xã hội như chia sẻ hình ảnh cá nhân, kết bạn chiếm 15%.

Tỉ lệ trẻ em từ 11 - 16 tuổi sở hữu hoặc sử dụng độc lập thiết bị thông minh tăng mạnh sau giai đoạn dịch bệnh COVID-19 ước đạt trên 85% tại các khu vực đô thị và trên 65% tại các khu vực nông thôn. Thời gian sử dụng trung bình từ 2 - 3 tiếng/ngày, vào dịp cuối tuần hoặc nghỉ hè có thể lên đến 5 - 6 tiếng/ngày.

Theo báo cáo của UBND tỉnh Hưng Yên, việc trẻ em truy cập trên môi trường mạng có mặt tích cực mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng ẩn chứa nhiều nguy cơ khó lường.

Thực trạng này đang đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý và bảo vệ trẻ em khi các đối tượng xấu liên tục gia tăng các thủ đoạn lừa đảo, tống tiền tinh vi hoặc cố tình truyền bá thông tin xấu độc nhằm dụ dỗ, lôi kéo trẻ em.

Đồng thời do môi trường số đôi khi còn thiếu sự kiểm soát chặt chẽ, trẻ em rất dễ tiếp cận với các nội dung bạo lực, thông tin sai lệch, gây tác động tiêu cực đến sự phát triển nhận thức và tâm lý.

Việc truy cập thường xuyên, nghiện mạng xã hội gây ảnh hưởng tới sức khỏe, tâm lý của trẻ em như ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tâm sinh lý, gây rối loạn giấc ngủ, loạn thần, ảo giác, suy giảm thị lực... Do đó cần phải có các quy định hướng dẫn cụ thể chi tiết, biện pháp quản lý thực sự hữu hiệu giúp kiểm soát và bảo vệ các em trên môi trường mạng.

Phó giám đốc Sở GD-ĐT Hưng Yên Hà Thị Thu Phương cho hay việc trẻ em trên địa bàn lạm dụng mạng xã hội đang ở mức đáng báo động.

Đủ chuyện đã xảy ra

Cũng nêu ý kiến tại buổi khảo sát, Hiệu trưởng Trường tiểu học và THCS Phú Cường (phường Sơn Nam, Hưng Yên) Phạm Duy Sỹ cho rằng nếu biết cách sử dụng hợp lý, mạng xã hội sẽ đem lại rất nhiều lợi ích.

Ông dẫn chứng tại trường hiện giáo viên đang giao bài tập cho học sinh và trao đổi với phụ huynh qua mạng xã hội Zalo với kết quả rất tốt. Tuy nhiên ông nhấn mạnh nếu không được hướng dẫn và không biết cách sử dụng, nhất là với trẻ em, thiếu sự giám sát của người lớn, sẽ gây ra nhiều hệ lụy.

Thực tế, theo ông, tại trường đã xảy ra hiện tượng các em học sinh THCS sử dụng mạng xã hội, sau đó lấy ảnh của người này ghép với người khác rồi mạo danh tài khoản để trêu đùa, gây mâu thuẫn.

Thêm vào đó, có trường hợp học sinh học rất giỏi nhưng khi sử dụng mạng xã hội bị các bạn kỳ thị, xa lánh dẫn đến bị ảnh hưởng tâm lý nghiêm trọng, liên tục nhắn tin cho cô giáo chủ nhiệm về ý định có hành động dại dột và gia đình phải đưa đi khám...

"Chúng tôi đã thành lập tổ tư vấn tâm lý học đường, cùng với cô giáo chủ nhiệm phải rất vất vả để hỗ trợ trường hợp này. Rất may, đến nay học sinh này đã lên THPT và tâm lý ổn định, học tập tốt, mới đây quay lại trường cảm ơn các thầy cô giáo đã hỗ trợ", ông Sỹ nói.

Bà Lê Thị Hát, Hiệu trưởng Trường mầm non 19-5 (phường Phố Hiến, Hưng Yên), thì nêu ví dụ có cháu đến trường nói với bạn, với cô những câu nói rất bậy và khi hỏi thì cháu trả lời là xem video trên mạng rồi học theo. Chưa kể có những cháu còn bị hiện tượng tăng động, rất nghịch, giáo dục rất khó.

Bổ sung thêm, bà Nguyễn Thị Thắm, Hiệu trưởng Trường tiểu học Hiến Nam (phường Phố Hiến, Hưng Yên), thì cho hay bên cạnh mặt tích cực thì cũng có rất nhiều tiêu cực như các cháu chơi game rất nhiều, không ít cháu chơi vài tiếng đồng hồ/ngày. Chưa kể việc các cháu còn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập ở nhà dẫn đến tư duy kém phát triển hơn.

Cần sự quan tâm từ nhiều góc độ

Để giải quyết vấn đề sử dụng mạng xã hội của trẻ em, ông Phạm Duy Sỹ đề xuất cần đẩy mạnh việc học hai buổi/ngày và tăng cường các hoạt động ngoại khóa cho học sinh. Khi học sinh tham gia nhiều hoạt động sẽ hạn chế việc sử dụng mạng xã hội.

Thêm vào đó, ông đề xuất cần thực hiện đồng bộ biện pháp hạn chế cho học sinh mang, sử dụng điện thoại tại trường (trừ các trường hợp đặc biệt). "Muốn làm được việc này như trường chúng tôi đã trao đổi, thống nhất rõ ràng ngay từ đầu năm học với phụ huynh và học sinh", ông Sỹ nêu thêm.

Trong khi đó, bà Lê Thị Hát nhìn nhận việc các cháu độ tuổi mầm non sử dụng điện thoại, mạng xã hội hiện nay đa phần do cha mẹ bận rộn rồi cho sử dụng ở nhà. Điều này dẫn đến nhiều nguy cơ bởi trẻ ở độ tuổi mầm non thường "học" các câu nói, hành động của người khác rất nhanh, trong khi giáo viên mầm non lại thiếu...

Từ góc độ thực tế là giáo viên và có con đang học THPT, bà Hát đề nghị các cơ quan chức năng sớm nghiên cứu để ban hành các quy định để có thể hạn chế trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội một cách tràn lan như hiện nay và hạn chế việc trẻ em sử dụng điện thoại.

Bà Nguyễn Thị Thắm nói khi nhà trường đã cấm mang điện thoại đến trường thì điều quan trọng nhất là cần tăng cường tuyên truyền cho gia đình để phối hợp với nhà trường hạn chế cho các em sử dụng điện thoại di động.

* Ông TẠ VĂN HẠ (Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội):

Nghiên cứu, đưa ra giải pháp bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng

Việc bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng đòi hỏi phải có biện pháp xác đáng. Trong đó, các giải pháp cần gắn với nhận diện nguy cơ, ảnh hưởng của môi trường mạng, nhất là mạng xã hội, đối với sức khỏe tâm thần của trẻ, nghiên cứu thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật bảo vệ trẻ em trên môi trường số... Từ đó tạo cơ sở để tiếp tục xây dựng khung pháp lý hiệu quả.

Quan trọng là hạn chế tiêu cực nhưng đồng thời không cản trở các em tiếp xúc với những thành tựu khoa học - công nghệ trong thời đại mới. Việc xây dựng khung pháp lý phải mạnh và nhân văn, dựa trên sự nghiêm túc nhìn nhận, đánh giá một cách khách quan, khoa học, có đúc rút kinh nghiệm của các nước và soi chiếu với hoàn cảnh đặc thù của Việt Nam.

Cùng với đó, cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của gia đình, nhà trường và xã hội; phát huy vai trò của cộng tác viên, tổ dân phố, các tổ chức đoàn thể trong phát hiện sớm, can thiệp kịp thời các trường hợp trẻ em bị bạo hành, xâm hại hoặc có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt.

Đắk Lắk: độ tuổi tiếp cận mạng xã hội ngày càng trẻ hóa đến cấp tiểu học

Theo báo cáo của UBND tỉnh Đắk Lắk, độ tuổi tiếp cận mạng xã hội ngày càng trẻ hóa đến cấp tiểu học. Nhiều em đã tự tạo tài khoản mạng xã hội từ sớm, mặc dù chưa đủ độ tuổi theo quy định của một số nền tảng.

Đa số trẻ em có thời gian sử dụng mạng xã hội từ 2 - 4 giờ/ngày; nhưng vào các dịp nghỉ hè, cuối tuần hoặc thời gian không đến trường, thời lượng sử dụng có xu hướng tăng cao. Một số trường hợp dành nhiều giờ liên tục cho mạng xã hội, trò chơi trực tuyến hoặc xem video ngắn, dẫn đến nguy cơ lệ thuộc vào môi trường mạng, ảnh hưởng đến sức khỏe, học tập và các hoạt động giao tiếp xã hội ngoài đời thực.

Đáng chú ý, nhu cầu sử dụng mạng xã hội của trẻ em đang có sự thay đổi rõ rệt. Nếu trước đây trẻ em chủ yếu sử dụng Facebook hoặc Zalo để liên lạc và trao đổi thông tin thì hiện nay các nền tảng chia sẻ video ngắn, phát trực tiếp (livestream), ứng dụng AI và các nền tảng giải trí tương tác đang ngày càng thu hút sự tham gia của trẻ em.

Điều này vừa tạo điều kiện để trẻ tiếp cận tri thức mới, vừa làm gia tăng nguy cơ tiếp xúc với các nội dung không phù hợp, thông tin sai sự thật hoặc các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng...

Qua công tác nắm tình hình, lực lượng chức năng tỉnh Đắk Lắk ghi nhận nhiều dạng rủi ro chủ yếu. Chẳng hạn, trẻ em tiếp xúc với thông tin xấu độc, bạo lực, phản cảm; nghiện mạng xã hội, trò chơi trực tuyến; bị bắt nạt, xúc phạm danh dự trên không gian mạng; bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản; bị thu thập, lộ lọt thông tin cá nhân; bị dụ dỗ tham gia các hội nhóm không lành mạnh; thậm chí bị tiếp cận, xâm hại tình dục thông qua các nền tảng mạng xã hội, bắt cóc online...

Đề nghị nghiên cứu hạn chế trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội

Phó giám đốc Sở GD-ĐT tỉnh Hưng Yên Hà Thị Thu Phương cho hay hệ thống pháp luật hiện hành về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng còn bộc lộ một số bất cập lớn như thiếu quy định chi tiết; chưa được luật hóa rõ ràng trong Bộ luật Hình sự để xử lý hành vi dụ dỗ, thao túng tâm lý trẻ em, chế tài xử lý chưa đủ răn đe...

Trách nhiệm pháp lý của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ chưa rõ ràng. Việc thu thập, sử dụng dữ liệu và hình ảnh của trẻ em trên không gian số của các đơn vị cung cấp dịch vụ vẫn còn nhiều kẽ hở, đặc biệt là thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật thiết kế không gian mạng thân thiện và an toàn mặc định cho trẻ.

Cùng với đó, việc thiếu địa điểm vui chơi an toàn cho trẻ, môi trường sống và môi trường xã hội còn nhiều tiềm ẩn gây tai nạn thương tích. Ở các địa phương, các trường học phần lớn còn thiếu địa điểm vui chơi bổ ích như văn hóa, thể thao để các em có thể tham gia luyện tập...

Từ thực tế đó, lãnh đạo sở đề xuất nhiều giải pháp quan trọng để bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Trong đó việc tổ chức các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức ở quy mô toàn tỉnh, đổi mới cách thức và nội dung công tác truyền thông theo hướng gần gũi, sinh động để thu hút trẻ.

Tăng cường hiển thị trên kênh truyền hình của tỉnh, truyền thông qua hệ thống phát thanh của tỉnh, hệ thống thông tin cơ sở về số điện thoại đường dây nóng Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111 tiếp nhận thông tin báo cáo xâm hại trẻ em và địa chỉ liên hệ của cơ sở bảo trợ xã hội, đơn vị bảo vệ chăm sóc trẻ em, các tổ chức tư vấn...

Bên cạnh đó, lồng ghép vào chương trình giáo dục các nội dung trang bị kiến thức, nâng cao nhận thức về môi trường mạng cho trẻ em và kỹ năng cơ bản khi tham gia sử dụng Internet, cách thức tìm kiếm sự hỗ trợ khi bị xâm hại trên môi trường mạng.

Đẩy mạnh các hình thức tư vấn hỗ trợ trẻ em thông qua tư vấn học đường và phấn đấu trong mỗi năm học, các trường phổ thông bố trí một buổi ngoại khóa để trang bị kiến thức, nâng cao nhận thức về môi trường mạng cho trẻ em, cũng như kỹ năng cơ bản khi tham gia sử dụng Internet.

Một đề xuất khác, theo bà Phương, là cần tăng cường công tác truyền thông nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của xã hội, gia đình, nhà trường trong thực hiện lồng ghép chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng với các chương trình hành động vì trẻ em, các chương trình bảo vệ trẻ em, quyền trẻ em trên địa bàn tỉnh.

Cùng với đó khuyến khích, thúc đẩy gia đình, cha, mẹ, người chăm sóc trẻ em, giáo viên... chủ động thường xuyên cập nhật kiến thức, phương pháp hướng dẫn trẻ các kỹ năng tự bảo vệ mình, tìm hiểu thông tin và khả năng tự phát hiện, tố cáo các hành vi có nguy cơ xâm hại khi tham gia môi trường mạng.

Bồi dưỡng, tập huấn nâng cao nghiệp vụ, kỹ năng tuyên truyền cho đội ngũ báo cáo viên, giáo viên các trường học thực hiện công tác tuyên truyền về công nghệ thông tin và truyền thông, mạng Internet và mạng xã hội...

Lãnh đạo Sở GD-ĐT tỉnh Hưng Yên cũng đề xuất Quốc hội hoàn thiện hành lang pháp lý, chế tài xử lý nền tảng vi phạm, thể chế hóa các quy định siết chặt việc quản lý đăng ký tài khoản, yêu cầu xác thực danh tính bắt buộc và có cơ chế kiểm soát độ tuổi nghiêm ngặt đối với người dùng mạng xã hội.

Xem xét luật hóa các biện pháp như hạn chế trẻ em dưới độ tuổi nhất định, như dưới 16 tuổi, truy cập các nền tảng mạng xã hội chứa nhiều rủi ro, nội dung độc hại. Quy định cụ thể nghĩa vụ của các công ty công nghệ trong việc thiết lập hệ thống tự động phát hiện, gỡ bỏ nhanh chóng các nội dung độc hại (bạo lực, đồi trụy, thông tin sai lệch) ảnh hưởng đến trẻ em.

Bổ sung các chế tài nghiêm khắc, đủ sức răn đe đối với các doanh nghiệp, nền tảng số không tuân thủ các tiêu chuẩn về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn của trẻ em trên không gian mạng.

Đọc toàn bộ bài viết