Bởi đây không đơn thuần là câu chuyện kỹ thuật của một dự án hạ tầng, mà còn là câu chuyện về cách ứng xử của xã hội hôm nay đối với những giá trị mà người xưa để lại.
Tháp Hòa Lai (ở xã Thuận Bắc, trước đây thuộc Ninh Thuận) là một quần thể kiến trúc Chăm có niên đại hơn 1.000 năm. Trải qua bao biến động của lịch sử, thời gian và thiên nhiên, công trình ấy vẫn hiện diện như một chứng nhân văn hóa của vùng đất Nam Trung bộ.
Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, những công trình như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, phát triển không đồng nghĩa với việc phải đánh đổi các giá trị di sản.
Thực tế cho thấy, đây không phải lần đầu tiên các cơ quan chức năng lựa chọn giải pháp hài hòa giữa phát triển và bảo tồn. Trước đó, khi nâng cấp QL25 qua khu vực Phú Hòa (Phú Yên, nay thuộc Đắk Lắk), cơ quan chức năng cũng đã điều chỉnh hướng tuyến để tránh 3 cây sộp cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Những cây sộp này không chỉ là cây xanh đơn thuần mà là một phần ký ức, một phần lịch sử của cộng đồng cư dân địa phương.
Điều đáng quý trong cả hai câu chuyện chính là sự trân trọng đối với những giá trị không thể tái tạo. Một tuyến đường có thể làm lại, một cây cầu có thể xây mới, nhưng một ngôi tháp nghìn năm tuổi hay một di sản văn hóa đã mất đi thì không thể phục dựng nguyên vẹn như ban đầu.
Mặc dù sự điều chỉnh ấy có thể làm phát sinh chi phí, thêm công sức khảo sát, thêm những tính toán kỹ thuật; nhưng đổi lại là sự gìn giữ được những giá trị văn hóa vô giá và quan trọng hơn là tạo được sự đồng thuận cao trong xã hội.
Đường sắt tốc độ cao rồi sẽ đưa đất nước đi nhanh hơn. Nhưng sự phát triển chỉ thực sự có ý nghĩa khi trên hành trình ấy, những giá trị nghìn năm vẫn được gìn giữ và tôn trọng. Và cách ứng xử có văn hóa với di sản như vậy rất cần được nhân rộng.
