Vệ binh Iran yêu cầu tàu thuyền di chuyển theo tuyến định sẵn khi vượt qua eo biển Hormuz, cảnh báo sẽ xử lý phương tiện vi phạm.
"Các tàu thuyền bắt buộc phối hợp với lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khi qua eo biển Hormuz. Phương tiện chỉ được phép đi qua eo biển theo tuyến đường do Iran công bố. Di chuyển trên tuyến khác là rất nguy hiểm và chúng tôi nghiêm cấm điều này", IRGC cho biết hôm nay.
Thông báo được đưa ra sau khi IRGC nói rằng "một số cơ quan chức năng công bố luồng di chuyển mới trên eo biển Hormuz", gọi đây là điều không thể chấp nhận. Lực lượng này cho biết tàu thuyền phải phối hợp với hải quân IRGC qua kênh 16 khi qua eo biển, đồng thời cảnh báo sẽ xử lý những phương tiện vi phạm quy định, song chưa nêu biện pháp cụ thể.
Kênh 16 hàng hải, tần số 156.800 MHz trên dải tần VHF, là kênh quốc tế dành riêng cho các cuộc gọi khẩn cấp, an toàn và báo động cứu nạn trên biển. Tất cả phương tiện trên biển đều phải trực canh liên tục trên kênh 16 để đảm bảo an toàn hàng hải.
Luồng di chuyển qua eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp, thuộc Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), ngày 18/6 cho biết "luồng di chuyển phía nam, dọc theo bờ biển Oman, được đảm bảo không có thủy lôi và là tuyến đường khuyến nghị", đồng thời công bố loạt tọa độ xác định hướng đi an toàn.
Eo biển Hormuz là nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng của thế giới đi qua. Tuyến hàng hải trọng yếu này bị đóng cửa sau khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2. Iran dỡ phong tỏa eo biển Hormuz theo bản ghi nhớ chung ký với Mỹ ngày 17/6, đồng thời tuyên bố luồng di chuyển duy nhất được Tehran cho phép là hành lang chạy dọc theo bờ biển nước này.
Bản ghi nhớ công nhận Iran có một số hình thức kiểm soát với eo biển. Văn bản đề cập Iran và Oman sẽ xây dựng cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải, không quốc gia nào được thu phí trong 60 ngày, song không đề cập tới điều kiện nào sau đó.
Iran nhiều lần khẳng định quyền thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Các quan chức Iran cho biết đây không phải là phí quá cảnh, mà là phí dịch vụ. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vận tải biển nhận định đây là cách né tránh về mặt câu chữ.
Tàu hàng neo đậu ngoài khơi thành phố Bandar Abbas, Iran ngày 11/6. Ảnh: AP
Iran và Oman ngày 23/6 thông báo thành lập nhóm công tác chung giữa Bộ Ngoại giao hai nước để "đạt được thỏa thuận về quản lý hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, các dịch vụ sẽ được cung cấp liên quan đến vấn đề này, cũng như chi phí đi kèm phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế".
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sau đó nói eo biển Hormuz là tuyến đường biển quốc tế, không quốc gia nào được thu phí quá cảnh hoặc lệ phí khác. Ông khẳng định đây là thông lệ chung đối với mọi tuyến hàng hải quốc tế, nhấn mạnh rằng Mỹ "kỳ vọng điều này phải được áp dụng tại eo biển Hormuz".
Nguyễn Tiến (Theo Tasnim, AP, AFP)
