Vì sao Messi thích chuyền bóng chéo sân?

1 ngày trước 9

Tại World Cup 2026, Lionel Messi ngày càng có xu hướng dạt sang các khoảng trống bên cánh phải, đặc biệt về cuối trận, từ đó khai thác triệt để quỹ đạo chuyền bóng chéo sân ưa thích của anh.

Cuối 2025, một trong những đội chơi thứ bóng đá đẹp nhất châu Âu lần đầu tiên trong lịch sử đăng quang giải VĐQG. Đó là Mjallby AIF - CLB đến từ ngôi làng chài nhỏ ở miền nam Thụy Điển. Điểm chung giữa Mjallby khi ấy và thủ quân Argentina là đam mê với mô hình những đường chuyền chéo sân.

"Đó là khái niệm tấn công thiết yếu nhất cần được giảng dạy và áp dụng ở mọi cấp độ", Karl Marius Aksum – người từng là trợ lý HLV năm ngoái và giờ tiếp quản ghế thuyền trưởng Mjallby, khẳng định. Aksum mới 36 tuổi, trước đây chưa từng huấn luyện chuyên nghiệp, nhưng có bằng tiến sĩ về lĩnh vực "nhận thức thị giác trong bóng đá".

Năm 2024, khi tham gia ban huấn luyện Mjallby, ông mang tới những ý tưởng cải cách lối chơi triệt để. Từ một tập thể điển hình của bóng đá Bắc Âu với bóng dài và trực diện, Mjallby dần chuyển sang chơi triển khai từ tuyến dưới và bùng nổ ở mặt trận tấn công. Nếu lấy trường phái bóng đá kết nối – tương hỗ (relationism) làm bàn cân, thì thứ bóng đá của Mjallby mang những nét tương đồng với... Argentina của Lionel Scaloni.

Khác bóng đá định hướng vị trí của Pep Guardiola, nơi các cầu thủ đóng khung ở một khu vực và vai trò nhất định trên sân, bóng đá kết nối – tương hỗ không bó buộc không gian ở giai đoạn tấn công. Xét về biểu hiện, dễ nhận ra là việc nhiều cầu thủ có phần hội tụ về gần với nơi có quả bóng. Còn về bản chất, thứ minh định trường phái này là các mô hình phối hợp như "escadinha" (phép ẩn dụ về những đường chéo phối hợp tiến công theo chiều dọc sân, như các nấc thang), "toco y me voy" (tôi chuyền và tôi chạy chỗ - các cầu thủ ban bật một chạm và tiến công theo chiều dọc sân), hay "tabela" (tức "cái bàn", ám chỉ các cầu thủ quây quần nhau quanh quả bóng).

Trong quyển "Inverting the Pyramid: The History of Football Tactics" của sử gia chiến thuật bóng đá Jonathan Wilson, mô hình "escadinha" từng được khắc họa qua cụm từ "diagonal" – tức "đường chéo" mà người tiên phong phát minh ra chính là Flavio Costa, bậc thầy chiến thuật của bóng đá Brazil những năm 1940-1950. Ông chính là một trong số HLV tiên phong tạo ra hệ thống 4-2-4 trong dòng chảy bóng đá thế giới, cách điệu từ sơ đồ 3-2-2-3 (hay W-M) trước đó, bằng việc bố trí nhóm cầu thủ ở giữa sân đứng lệch nhau, tạo thành những "bậc thang" phát triển bóng theo đường chéo.

Trở lại với Mjallby, đội bóng tí hon của Thụy Điển thích tập trung đông quân số ở vị trí bóng, tự do di chuyển kết nối và đập nhả, thay vì có sự quy hoạch vị trí cố định. Ở hình thái này, họ đá giống cách "La Albiceleste" ban bật nơi trục giữa, khi các tiền vệ trung tâm và những số 10 của Scaloni chơi gần nhau để tiện bề "chuyền và chạy". "Không phải kiểu huấn luyện như chơi trò chơi điện tử trên PlayStation, chúng tôi cung cấp các nguyên tắc nhưng không bao giờ đưa ra giải pháp chính xác, cầu thủ tự đưa ra quyết định và tìm giải pháp", Aksum kể trên BBC cuối năm 2025.

Chính trong một hệ thống "vị nhân sinh" như thế, mô hình của những đường chuyền chéo được khai thác tối đa, phù hợp tuyệt đối cho những nhóm tam giác luân chuyển bóng được tạo nên liên tục bởi sự hoán đổi vị trí cho nhau giữa các cá nhân. Đó cũng là thứ vũ khí mà Messi đã ưa dùng suốt nhiều năm đỉnh cao trong sự nghiệp, không đơn thuần chỉ vì anh thường hiện diện ở cánh phải để chơi trái kèo bằng chân thuận là chân trái.

"Aksum có bằng tiến sĩ về nhận thức thị giác, nên cậu ấy bị ám ảnh bởi tầm nhìn và nhãn quan của các cầu thủ khi thi đấu trên sân", Jamie Hamilton, một HLV có bằng UEFA A và là nhà phân tích chiến thuật từng đặt ra khái niệm về bóng đá kết nối – tương hỗ, chia sẻ. Hamilton phân tích rằng tầm nhìn của một cầu thủ sẽ được tối ưu khi họ đứng ở tư thế xoay người, mở cơ thể ở góc "ba phần tư", tức vẫn hướng về phía khung thành đối phương nhưng không đối mặt trực diện.

"Còn với Messi, cậu ấy thường xuyên chơi theo tổ hợp thực hiện một đường chuyền rồi liền di chuyển cắt vào trong theo đường chéo", Hamilton giải thích. "Messi cũng thường dùng quỹ đạo đường chéo này để cầm dẫn bóng hoặc tạt bóng. Tôi nghĩ cậu ấy làm vậy vừa bằng trực giác vừa có ý thức rõ ràng. Messi từng nhiều lần bộc bạch rằng một trong những bí quyết trong lối chơi của anh chính là những pha bẻ sườn đánh lừa đà di chuyển của đối phương thông qua các đường chuyền".

Vì sao những đường chuyền chéo lại đặc biệt phát huy tác dụng? Đơn giản là quỹ đạo này khó phòng ngự hơn so với các tình huống chuyền bóng thẳng theo chiều dọc hoặc chiều ngang. Có ít nhất ba lý do.

Đầu tiên, những đường chuyền chéo cho phép cầu thủ chơi ngược lại với đà di chuyển cũng như quán tính của hàng phòng ngự đối phương. Từ đó, cầu thủ có cơ hội tấn công ra phía sau hàng thủ.

Thứ hai, quỹ đạo bóng trong những đường chuyền chéo cũng có nhiều cơ hội cắt ngang đà chạy chỗ của đồng đội nhận chuyền. Thậm chí nhiều cầu thủ có thể đón bóng trên cùng một quỹ đạo đường chuyền.

Và thứ ba, khi đứng ở tư thế mở góc ba phần tư hướng về phía trước, cầu thủ tấn công là người chủ động điều khiển tình huống, trong khi đối thủ rơi vào thế bị động. Đối với các cầu thủ phòng ngự trong tình huống này, chế ngự một đường chuyền dọc dễ hơn nhiều, vì họ chỉ cần lao đến áp sát trực diện người nhận bóng. Cầu thủ nhận chuyền bấy giờ sẽ có ít góc phối hợp hơn so với việc đón một đường chuyền chéo sân.

Thống kê từ Opta cho thấy, từ đầu World Cup 2026 đến nay, phần lớn các đường chuyền tiến công của Messi đều đi từ phải sang trái, theo một đường chéo. Xu hướng tương tự cũng diễn ra đối với các cơ hội được tạo ra bởi La Pulga ở giải đấu này.

Ngoài trận thắng ngược Ai Cập ở vòng 1/8, siêu sao 39 tuổi thường dạt hẳn sang cánh phải về cuối trận, lúc Argentina đang rất cần bàn thắng, điển hình là ở bán kết gặp Anh. Liệu đó có phải là cách để Messi được chơi với những đường chuyền chéo sân ưa thích? Hay đơn giản là thoát ly khỏi trung lộ chật chội, tìm lại vùng an toàn của những năm tháng đỉnh cao đầu sự nghiệp?

Martin Rafelt, một HLV chuyên nghiệp và là đồng sáng lập của chuyên trang chiến thuật bóng đá nổi tiếng Spielverlagerung, cho rằng câu trả lời là cả hai. "Việc cầm dẫn bóng và che chắn bảo vệ bóng khi cắt vào trong từ biên sẽ dễ dàng hơn so với việc tiếp tục ở lại trung lộ", Rafelt nói. "Từ vị trí đó, Messi có thể vượt qua đối thủ bằng cách lao thẳng vào trung lộ hoặc ít nhất là tự giải phóng các góc chuyền bóng cho mình".

Cũng theo chuyên gia này, vùng không gian ở biên phải vẫn hoàn toàn phù hợp với những phẩm chất hiện tại của Messi. Tuy anh không còn đủ nguồn năng lượng để đi bóng tốc độ, lắt léo và liên tiếp vượt qua đối thủ, nhưng vẫn là hung thần không thể ngăn cản "với những cú vặn sườn cắt từ phải sang trái, sau đó kiến tạo cho một tiền đạo hoặc chuyền đảo cánh sang phía đối diện, hướng về phía hành lang thông thoáng nhất".

Rafelt còn nhắc đến lợi thế từ các đường chuyền có quỹ đạo chéo sân của thủ quân Argentina. Chuyên gia này giải thích: "Các hậu vệ đều nhìn về phía Messi, trong khi các phương án chuyền bóng mà anh ấy nhìn thấy lại nằm ở sau lưng họ, ngoài tầm quan sát của họ. Phần lớn thời gian, họ không thể đồng thời vừa canh chừng Messi và vừa để mắt đến các lựa chọn mà anh ấy đang có".

Nếu chia bản đồ các pha chạm bóng của Messi ở World Cup 2026 này thành hai phần, phần đầu cho đến trước phút 75, và phần hai là từ sau phút 75, dễ nhận ra sự khác biệt. Đến trước phút 75 các trận, Messi có sự ưu ái đặc biệt dành cho "Zone 14" (Khu vực 14, vùng trọng yếu tấn công nằm ngay trước vùng cấm địa).

Trong khi, ở bản đồ chạm bóng của Messi sau phút 75, "Zone 14" vẫn tiếp tục là nơi anh hiện diện, chạm bóng thường xuyên nhất. Song tỷ lệ chạm bóng của siêu sao sinh năm 1987 ở hành lang trong phải và biên phải tăng lên đáng kể.

Theo Rafelt, Messi đã "giải được mật mã cho phép anh liên tục tạo ra các cơ hội", và mật mã đó "dựa phần lớn vào những đường chuyền chéo sân", đồng thời thế giới bóng đá đã có sự phân định rõ rệt trước và sau kỷ nguyên Messi ở khía cạnh này. Ông cũng không quên nhắc lại rằng tiền đạo Argentina "có khả năng thực hiện những đường chuyền phức tạp hơn hầu hết các cầu thủ khác".

Chuyên gia Hamilton cũng có chung một cảm nhận tổng thể: "Các đường chuyền chéo sân mang lại mức độ đa dạng nhiều hơn cho các tình huống hãm thành, khiến nhiệm vụ đặt ra cho hàng thủ trở nên phức tạp hơn và ngược lại, các tiền đạo đồng đội của người chuyền được tạo điều kiện tốt hơn. Sau cho cùng, chúng ta có thể bàn luận về chủ đề này suốt hàng giờ đồng hồ, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là Messi. Và Messi thì thật điên rồ".

Hoàng Thông tổng hợp

Đọc toàn bộ bài viết