Văn hóa được cho là yếu tố cốt lõi khiến một quốc gia giàu có và thành công bậc nhất trong thể thao như Mỹ chưa từng sở hữu một cầu thủ bóng đá nam thuộc nhóm tinh hoa thế giới.
Các cầu thủ đội tuyển Mỹ chụp ảnh tập thể trước trận giao hữu quốc tế gặp Đức trên sân Soldier Field, Chicago, Illinois, Mỹ ngày 6/6/2026. Ảnh: Reuters
Tại các hội nghị bóng đá lớn nhất nước Mỹ, giới chuyên môn thường tranh luận về lý do bóng đá nam nước này chưa từng tạo ra một siêu sao tầm cỡ thế giới. Các cuộc thảo luận xoay quanh triết lý huấn luyện, phương pháp đào tạo, hệ thống phát triển cầu thủ, chi phí chơi bóng hay những bất cập trong bóng đá trẻ. Tất cả đều được cho là góp phần khiến Mỹ hiếm khi có đại diện trong nhóm 50 cầu thủ hàng đầu thế giới.
Tuy nhiên, với nhiều người trong cuộc, câu trả lời cho chủ đề sẽ tiếp tục được đặt ra khi World Cup 2026 diễn ra - vì sao nền thể thao giàu mạnh nhất hành tinh chưa từng tạo ra một siêu sao bóng đá nam thực thụ - chỉ gói gọn trong một từ: văn hóa.
"Đây là môn thể thao được dẫn dắt bởi văn hóa", Tom Byer, chuyên gia đào tạo trẻ từng góp phần thay đổi bóng đá Nhật Bản, nhận định.
John Hackworth, HLV có nhiều thập kỷ làm việc trong hệ thống bóng đá Mỹ, cho rằng: "Cho đến khi nước Mỹ xây dựng được một nền văn hóa bóng đá nhất quán hơn, chúng tôi vẫn sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn các quốc gia khác".
Bóng đá đến quá muộn. Nhiều chuyên gia tin rằng văn hóa bóng đá tại Mỹ đang dần hình thành, nhưng việc tiếp cận môn thể thao này muộn hơn nhiều quốc gia khác đã tạo ra những bất lợi kéo dài.
Khi bóng đá đã trở thành môn thể thao số một tại châu Âu và Nam Mỹ, người Mỹ vẫn dành sự quan tâm chủ yếu cho bóng bầu dục, bóng rổ hay bóng chày. Khoảng trống văn hóa ấy không thể được lấp đầy hoàn toàn bằng tiền bạc, sân bãi hay các chương trình đào tạo HLV.
Trong khi đó, yếu tố thương mại nhanh chóng chi phối hệ thống bóng đá trẻ. Nhiều CLB và giải đấu phát triển dựa trên cơ hội kinh doanh thay vì nhu cầu của những đứa trẻ có thể trở thành ngôi sao trong tương lai. "Cho dù tôi nói chuyện với ai, ở bất kỳ cấp độ nào của bóng đá Mỹ, tất cả đều đồng ý rằng hệ thống hiện tại đang gặp vấn đề", cựu giám đốc thể thao Liên đoàn Bóng đá Mỹ Matt Crocker từng nhận xét.
Christian Pulisic chuẩn bị thực hiện quả phạt góc trong trận Mỹ gặp Bolivia tại Copa America 2024 trên sân AT&T ở Arlington, Texas, Mỹ ngày 23/6/2024. Ảnh: Reuters
Theo nhiều chuyên gia, đây là một trong những nguyên nhân khiến tuyển Mỹ bước vào World Cup 2026 mà không sở hữu cầu thủ nào thuộc nhóm 100 người hay nhất thế giới.
Nếu yếu tố may mắn đóng vai trò nhất định, nó cũng không thể giải thích vì sao khoảng 80% trong số 100 cầu thủ hàng đầu hiện nay đến từ chỉ 10 quốc gia - gồm 8 nhà vô địch World Cup cùng Hà Lan và Bồ Đào Nha.
Điểm chung của họ là nền văn hóa bóng đá lâu đời và hệ thống phát triển tài năng hiệu quả.
Lớn lên cùng trái bóng. Lionel Messi, Cristiano Ronaldo, Kylian Mbappe hay Lamine Yamal đều sở hữu tài năng thiên bẩm. Nhưng họ còn có một điểm chung khác - lớn lên trong môi trường mà bóng đá hiện diện ở khắp nơi.
Messi sinh ra tại Rosario (Argentina), còn Mbappe lớn lên ở Bondy, vùng ngoại ô Paris (Pháp). Tại những nơi này, bóng đá là một phần của đời sống thường nhật. "Với chúng tôi, bóng đá thiết yếu như bánh mì và nước uống", Mbappe từng viết.
Cả Messi lẫn Mbappe đều tiếp xúc với trái bóng từ khi mới hai hoặc ba tuổi. Họ chơi bóng ở mọi nơi, mọi lúc, cùng bạn bè và người thân.
Lionel Messi (phải) mừng bàn cùng Kylian Mbappe trong trận PSG gặp RB Leipzig tại vòng bảng Champions League trên sân Parc des Princes, Paris, Pháp ngày 19/10/2021. Ảnh: Reuters
Ngược lại, Christian Pulisic - ngôi sao lớn nhất của bóng đá Mỹ hiện nay - lớn lên tại Hershey, bang Pennsylvania, nơi anh mô tả là "một thị trấn Mỹ điển hình, gần như không ai quan tâm đến bóng đá".
Pulisic may mắn có bố mẹ từng chơi bóng và có một năm sinh sống tại Anh. Nhưng những trường hợp như vậy không phổ biến tại Mỹ.
Theo các chuyên gia, sự khác biệt không nằm ở các học viện hiện đại mà ở những giờ chơi bóng tự phát trong công viên, trên đường phố hay trong sân sau nhà.
Marije Elferink-Gemser, giáo sư người Hà Lan chuyên nghiên cứu phát triển tài năng thể thao, cho rằng kỹ năng xử lý bóng trong bóng đá đặc biệt phức tạp, đòi hỏi trẻ phải làm quen từ rất sớm. Bà nhấn mạnh trẻ em cần có thời gian tự khám phá kỹ năng trong môi trường ít sự can thiệp của người lớn.
Tom Byer cho rằng sáu năm đầu đời là "giai đoạn vàng" để hình thành khả năng kiểm soát bóng. "Phần lớn trẻ em Mỹ gia nhập đội bóng ở độ tuổi đó để học những kỹ năng cơ bản. Điều đó có nghĩa là các em đã khởi đầu với bất lợi", ông nói. Theo Byer, tại những quốc gia có nền bóng đá mạnh, "vạch xuất phát của trẻ em đã ở phía trước hàng dặm".
Hệ thống đào tạo nhiều bất cập. Bên cạnh yếu tố văn hóa, nhiều chuyên gia cho rằng hệ thống bóng đá trẻ Mỹ vẫn tồn tại nhiều hạn chế.
Trong hai thập kỷ qua, các học viện thuộc MLS đã đầu tư hàng trăm triệu USD cho công tác đào tạo trẻ và đạt nhiều tiến bộ đáng kể. "Nhìn chung, các học viện MLS đang làm khá tốt công việc của mình", Hackworth đánh giá.
Tuy nhiên, bên dưới tầng lớp tinh hoa này là một mạng lưới phức tạp gồm các CLB nghiệp dư, giải đấu và tổ chức quản lý khác nhau.
Giovanni Reyna, tiền vệ sinh năm 2002 của Mỹ, trong buổi tập của Dortmund trước trận gặp AC Milan tại vòng bảng Champions League trên sân Dortmund, Đức ngày 3/10/2023. Ảnh: AP
Nhiều CLB cạnh tranh quyết liệt để giành cầu thủ, thu học phí cao hoặc thuê những HLV thiếu chuyên môn. Một số nơi đặt mục tiêu chiến thắng và xây dựng thương hiệu lên trên việc phát triển cầu thủ.
Crocker cho rằng hệ thống hiện tại quá phức tạp, tốn kém và mang nặng tính chính trị. Chi phí thi đấu ngày càng tăng khi các đội thường xuyên phải di chuyển xa để tham dự các giải đấu hoặc sự kiện tuyển trạch thay vì thi đấu với các đối thủ trong khu vực. "Đó là một con quái vật lớn hơn nhiều so với những gì tôi tưởng tượng. Hệ thống này quá phức tạp và quá nhiều yếu tố chính trị", ông nói.
Theo Hans Vander Elst, Giám đốc bóng đá của công ty tư vấn DoublePass (Bỉ), các quốc gia thành công nhất đều sở hữu lộ trình phát triển tài năng rõ ràng. "Cầu thủ có thể nhanh chóng chuyển từ bóng đá cộng đồng lên các CLB bán chuyên rồi chuyên nghiệp", ông nói.
Trong khi đó, Mỹ có rất nhiều tài năng nhưng thiếu những con đường phát triển hiệu quả để đưa họ tới đỉnh cao.
Chờ một thế hệ mới. Dù vậy, nhiều người tin rằng bóng đá Mỹ đang đi đúng hướng. Một số chương trình như "Soccer at Schools" của Liên đoàn Bóng đá Mỹ được kỳ vọng sẽ giúp trẻ em tiếp cận môn thể thao này từ sớm.
Tom Byer dẫn ví dụ từ Nhật Bản, nơi các chiến dịch truyền thông kéo dài nhiều năm đã góp phần tạo nên một "nền văn hóa bóng đá nhân tạo", khuyến khích phụ huynh cho con làm quen với trái bóng ngay từ tuổi mẫu giáo.
Tuyển Mỹ ký tặng người hâm mộ trong buổi tập tại California ngày 8/6.
Tại Mỹ, quá trình thay đổi được thúc đẩy bởi các thế hệ mới. Nếu trước đây nhiều phụ huynh chưa từng chơi hoặc xem bóng đá, ngày nay ngày càng nhiều người lớn lên cùng MLS, World Cup và các giải đấu quốc tế.
"Khi những bậc cha mẹ từng chơi bóng và theo dõi bóng đá có con, họ sẽ đưa cho đứa trẻ một quả bóng", Jared Micklos, Giám đốc chiến lược của Học viện YSC, nhận định.
Mỹ có thể sẽ không bao giờ sở hữu nền văn hóa bóng đá sâu sắc như Pháp hay Uruguay, nơi môn thể thao này gắn liền với bản sắc dân tộc. Tuy nhiên, hàng trăm nghìn khán giả hiện đến sân xem bóng đá mỗi tuần, hàng triệu người chơi môn thể thao này và hàng chục triệu người theo dõi World Cup.
Theo Micklos, chính những trải nghiệm đó sẽ dần tạo nên thế hệ tiếp theo. "Họ sẽ mua áo đấu, xem các trận đấu, mua cho con mình một quả bóng và đăng ký cho chúng tham gia các lớp bóng đá", ông nói. "Rồi một ngày nào đó, có thể rất sớm hoặc phải vài thập kỷ nữa, nước Mỹ sẽ xuất hiện những cầu thủ thuộc nhóm 50 người xuất sắc nhất thế giới. Tôi tin rằng theo thời gian, Mỹ sẽ trở thành một thế lực của bóng đá quốc tế. Chúng tôi mới chỉ bắt đầu khai phá tiềm năng của mình".
Hồng Duy tổng hợp
