Thừa cân làm tổn thương các thành phần trong khớp, thúc đẩy thoái hóa nhanh hơn, làm tăng phản ứng viêm và gây khó khăn cho quá trình phẫu thuật.
ThS.BS.CKI Đinh Phạm Thị Thúy Vân, khoa Nội cơ xương khớp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết thừa cân, béo phì là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra các bệnh xương khớp, đặc biệt là ở khớp gối. Khớp gối là một trong những khớp lớn và chịu tải trọng nhiều nhất trên cơ thể. Mỗi bước đi, khớp gối chịu lực tác động gấp 3-4 lần trọng lượng cơ thể. Ví dụ, ở một người trưởng thành nặng 60 kg, khớp gối chịu một lực khoảng 180-240 kg mỗi bước đi. Ở những người thừa cân, phần cân nặng dư thừa làm tăng áp lực lên khớp gối, khiến sụn và xương dưới sụn dễ bị tổn thương hao mòn khi vận động, thúc đẩy thoái hóa khớp diễn ra nhanh và nghiêm trọng hơn.
Bên cạnh sự quá tải về cơ học do trọng lượng cơ thể, hệ xương khớp của người bệnh thừa cân, béo phì còn chịu ảnh hưởng của cơ chế viêm hệ thống. Theo đó, các mô mỡ dư thừa sản xuất ra chất gây viêm adipokine. Chất này di chuyển khắp cơ thể theo đường máu và tấn công vào dịch khớp, gây ra phản ứng viêm mạn tính ở màng hoạt dịch, kích thích sản xuất các enzyme phá hủy mô sụn khớp, gây thoái hóa.
Khi mô mỡ càng nhiều, nồng độ chất gây viêm adipokine trong cơ thể càng cao, quá trình thoái hóa khớp diễn ra càng nhanh. Do đó, nhiều người bệnh thừa cân, béo phì bị đau, viêm, thoái hóa ở những vị trí không bị ảnh hưởng của trọng lượng như bàn tay, ngón tay, khớp vai...
Với người đã mắc thoái hóa khớp gối nặng có chỉ định phẫu thuật, thừa cân béo phì khiến việc điều trị và phục hồi sau mổ khó khăn hơn. Lớp mỡ dưới da người bệnh thường rất dày, gây khó khăn cho bác sĩ trong việc tiếp cận phẫu trường và thực hiện các phương pháp giảm đau. Sau phẫu thuật, trọng lượng cơ thể lớn tạo ra áp lực đè nén liên tục lên khớp gối mới, làm tăng nguy cơ lỏng khớp, hao mòn sớm, phải mổ lại sau này.
Người béo phì còn có tỷ lệ nhiễm trùng vết mổ, chậm liền sẹo và nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu cao hơn so với người có cân nặng bình thường. Việc tập đi lại và chịu lực lên khớp trong giai đoạn đầu cũng khó khăn và đau đớn hơn, có thể làm chậm quá trình phục hồi.
Bác sĩ Vân giải thích tình trạng chức năng khớp gối cho người bệnh. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Theo bác sĩ Vân, để cải thiện sức khỏe tổng thể, trong đó có sức khỏe khớp gối, giảm cân và duy trì cân nặng lành mạnh là yếu tố không thể thiếu. Các nghiên cứu cũng cho thấy giảm cân nặng dư thừa có thể giảm nguy cơ tiến triển nặng của thoái hóa khớp gối và phải phẫu thuật trong tương lai. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, một người trưởng thành được xem là thừa cân khi chỉ số khối cơ thể (BMI) vượt quá 24,9. Để giảm cân, người bệnh cần áp dụng chế độ dinh dưỡng và tập luyện thể dục thể thao khoa học.
Chế độ dinh dưỡng cần đảm bảo lượng calo nạp vào ít hơn lượng calo tiêu thụ. Người bệnh nên ăn thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất (rau xanh, trái cây). Bổ sung chất béo lành mạnh omega-3 (có trong cá hồi, cá trích) để giảm viêm và các loại thực phẩm chứa nhiều chất chống oxy hóa như cải bó xôi, cải xoăn... Hạn chế tiêu thụ thức ăn nhanh, chứa nhiều dầu mỡ hoặc nhiều đường và các loại nước ngọt.
Tập thể dục phù hợp, tránh các bài tập chịu trọng lực lớn lên khớp gối như chạy bộ, nhảy dây, nhảy cao. Người bệnh nên tập trung vào các bài tập dưới nước hoặc đạp xe, yoga, dưỡng sinh, các bài tăng cường sức mạnh cơ đùi trước và cơ gân khoeo để tạo "giá đỡ" vững chắc cho khớp gối...
Người bệnh thừa cân, béo phì nên sớm đi khám nếu có các dấu hiệu cảnh báo bất thường ở hệ cơ xương khớp như đau nhức, căng cứng hoặc tê mỏi, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Phát hiện bệnh sớm và có các phương pháp điều trị, hướng dẫn giảm cân đúng cách giúp cải thiện sức khỏe, tránh tổn thương khớp nặng thêm.
Phi Hồng
