Sáng 15.6, Ủy ban KH-CN-Môi trường của Quốc hội tổ chức hội thảo công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Phát biểu khai mạc, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo chính là "nền móng của nền công nghiệp quốc gia", là nền tảng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tự chủ công nghệ, tự chủ sản xuất.
Đây cũng là yếu tố đầu vào, điều kiện tiên quyết phục vụ phát triển các lĩnh vực thiết yếu, các sản phẩm công nghệ chiến lược và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường.
Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại hội thảo
ẢNH: GIA HÂN
Phó chủ tịch Quốc hội chỉ ra, vẫn còn nhiều hạn chế như mức độ tự chủ các loại vật liệu chiến lược, thiết bị công nghệ cao và công nghệ lõi còn rất hạn chế.
Ngày 21.5, tại cuộc làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp vật liệu, một nội dung rất quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ ra phát triển công nghiệp vật liệu phải có trọng tâm, trọng điểm; không dàn trải và cần tập trung vào 3 nhóm lớn gồm vật liệu cơ bản; vật liệu chiến lược; vật liệu tương lai.
Phó chủ tịch Quốc hội đề nghị, cần làm rõ hơn vị trí, vai trò của công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí trong giai đoạn phát triển mới của đất nước; phải có nhận thức và cách tiếp cận mới về công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí xem đây là các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc của nền kinh tế.
Với những nhóm vật liệu và sản phẩm cơ khí chiến lược, ông Diên khẳng định cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới, đặc biệt là các lĩnh vực phục vụ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), robot, năng lượng mới, quốc phòng, đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân và các ngành công nghệ chiến lược khác.
Nhiều tồn tại, hạn chế
Tại hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban KH-CN-Môi trường Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho rằng, tại Việt Nam, sau gần 40 năm đổi mới, hai ngành này đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng.
Tuy nhiên, so với yêu cầu giai đoạn mới và mục tiêu nước phát triển có thu nhập cao, hai ngành vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như phần lớn sản xuất tập trung vào sản phẩm phổ thông, giá trị gia tăng thấp, chưa làm chủ được nhiều loại vật liệu và thiết bị chiến lược phục vụ bán dẫn, AI, robot, điện hạt nhân, hàng không vũ trụ và quốc phòng, an ninh.
Chủ nhiệm Ủy ban KH-CN-Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải phát biểu tại hội thảo
ẢNH: GIA HÂN
Tỷ lệ chế biến sâu khoáng sản chiến lược như đất hiếm, titan còn thấp, chuỗi giá trị còn chưa hoàn chỉnh
Năng lực nghiên cứu, thiết kế, làm chủ công nghệ lõi, đổi mới sáng tạo của ngành cơ khí còn hạn chế, tỉ lệ nội địa hóa thấp, nhiều thiết bị then chốt vẫn phải nhập khẩu.
Bà Nguyễn Thanh Hải cũng nhấn mạnh những dự án như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Đây không chỉ là dự án giao thông có quy mô lớn nhất trong lịch sử nước ta mà còn là cơ hội lớn để nâng cấp năng lực công nghiệp quốc gia.
"Câu hỏi đặt ra là Việt Nam có thể tham gia ở mức độ nào vào chuỗi giá trị của các dự án này, có thể nội địa hóa những công đoạn nào và cần chuẩn bị những gì để từng bước làm chủ công nghệ", bà Hải đặt vấn đề.
Với điện hạt nhân yêu cầu đặt ra còn cao hơn, đó là tiêu chuẩn nghiêm ngặt về vật liệu, thép đặc chủng, hợp kim chịu nhiệt, vật liệu chống bức xạ.
Bà Hải cho biết kinh nghiệm quốc tế, chương trình phát triển hạt nhân thường tạo ra động lực phát triển mạnh cho các ngành luyện kim, cơ khí chính xác.
Với công nghiệp bán dẫn, Việt Nam đứng trước cơ hội tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, bán dẫn không chỉ là thiết kế chip hay thu hút đầu tư nước ngoài.
Theo bà Hải, yêu cầu sâu xa đòi hỏi năng lực làm chủ vật liệu, thiết bị công nghệ cao, vật liệu bán dẫn thế hệ mới, vật liệu đóng gói chip, thiết bị sản xuất vật liệu bán dẫn.
Cạnh đó, cạnh tranh công nghiệp toàn cầu ngày càng gay gắt, vấn đề vật liệu chiến lược đang được nhiều quốc gia đặc biệt quan tâm.
Các vật liệu phục vụ cho AI, robot, năng lượng mới, quốc phòng an ninh, hàng không vũ trụ, công nghệ lượng tử, công nghệ số đang ngày càng đóng vai trò quyết định với năng lực cạnh tranh quốc gia.
Theo bà, có một số điểm nghẽn lớn đó là thiếu chiến lược quốc gia tổng thể về công nghiệp vật liệu; hệ thống thể chế chính sách còn phân tán, thiếu đồng bộ; thiếu các doanh nghiệp dẫn dắt; nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng mong muốn, thiếu chế độ đãi ngộ thu hút nhân tài, sự liên kết giữa nghiên cứu khoa học và sản xuất kinh doanh còn lỏng lẻo, có khoảng cách lớn trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
