Chị Vân Anh 'nhớ như in' khoảnh khắc bác sĩ Lào nói chồng chị có thể tử vong trên đường di chuyển, nhưng cảnh báo ấy không thay đổi quyết định của người phụ nữ.
Hơn 1.000 km từ Vientiane về Hà Nội chủ yếu là những con đèo dốc. Rung lắc, thay đổi độ cao - mọi thứ có thể làm huyết áp biến động, đẩy khối máu tụ tiếp tục chảy hoặc gây thoát vị não, chèn ép những trung khu sống còn. Chị Vân Anh, 34 tuổi, nghe hết phân tích rồi vẫn đặt xe cấp cứu đưa chồng, anh Phương, về Việt Nam.
Đêm đó, thủ tục thông quan hoàn tất trong vài giờ. Xe cấp cứu chở chồng chị - người đàn ông 40 tuổi rơi vào hôn mê sâu - đi qua 5 bệnh viện, từ Nghệ An vào Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội).
6 tháng sau, anh Phương, quay trở lại Lào. Anh làm những việc như người bình thường khi đứng trên bục giảng dạy tiếng Việt, lái xe, và chuẩn bị chào đón đứa con thứ ba chào đời. Những gì các bác sĩ nhận ra lúc ấy không phải khả năng đi lại hay nói chuyện bình thường, mà việc một người thầy, người chồng, một người cha quay trở lại cuộc sống cũ.
"Một hành trình tưởng chỉ còn mong manh đã khép lại bằng cuộc sống bình thường", PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, nói hôm 5/8.
Khi chồng qua cơn nguy kịch, chị Vân Anh gửi thư cảm ơn các y bác sĩ Trung tâm Đột quỵ. "Gia đình tôi biết ơn vì các bác sĩ đã tái sinh chồng tôi thêm một lần nữa, giữ lại người cha cho các con", chị viết.
Câu chuyện bắt đầu tháng 12/2025. Anh Phương quê Quảng Ninh, giáo viên dạy tiếng Việt và làm phiên dịch tại Vientiane, bất ngờ đau đầu dữ dội rồi nôn liên tục. Anh bị tăng huyết áp nhưng dùng thuốc không đều. Giống nhiều người trẻ, anh nghĩ "mình khỏe mạnh, không có gì bất thường".
Kết quả chụp CT tại hai bệnh viện ở Lào cho thấy anh bị chảy máu tiểu não với khối máu tụ lớn. Máu tụ chèn ép thân não, gây giãn não thất cấp - một trong những biến chứng nguy hiểm nhất của đột quỵ xuất huyết. Được chuyển đến Bệnh viện Quân đội 103 (Lào), anh tiếp tục điều trị nội khoa. Hai ngày sau, tri giác xấu dần rồi rơi vào hôn mê sâu. Tiên lượng của các bác sĩ rất dè dặt.
Con đường từ Lào về Việt Nam chủ yếu là đèo dốc. Rung lắc và thay đổi độ cao có thể làm huyết áp, áp lực nội sọ biến động, khiến khối máu tụ chảy máu trở lại hoặc gây tụt hạnh nhân tiểu não, chèn ép trung khu hô hấp. Người bệnh có nguy cơ không qua khỏi ngay trên xe cấp cứu. Nghe hết những phân tích đó, chị Vân Anh vẫn chọn đưa chồng về Việt Nam.
Bệnh nhân điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: Diệu Hiền
Thủ tục thông quan khẩn được hoàn tất ngay trong đêm. Xe cấp cứu đưa anh Phương về Bệnh viện Đa khoa tỉnh Nghệ An hồi sức ban đầu trước khi tiếp tục hành trình ra Hà Nội. Hơn 1.000 km, qua 5 bệnh viện, trên xe là người đàn ông hôn mê sâu và người vợ chưa một lần nghĩ đến việc dừng lại.
Anh Phương được đưa thẳng vào Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai trong tình trạng hôn mê sâu, điểm Glasgow còn 8 - mức độ nặng nhất. Các bác sĩ nhanh chóng xử trí ban đầu để giải phóng tình trạng giãn não.
Theo TS.BS Nguyễn Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, chảy máu tiểu não có khối máu tụ lớn kèm hôn mê là một trong thể đột quỵ nguy kịch nhất. "Hố sau là khoang rất hẹp. Chỉ cần thêm vài mililít máu cũng đủ chèn ép trung khu hô hấp và tuần hoàn. Ranh giới giữa hồi phục và tử vong đôi khi chỉ cách nhau vài phút", bác sĩ nói.
Một yếu tố quan trọng giúp giành lại cơ hội sống cho người bệnh là phòng can thiệp được bố trí ngay trong Trung tâm Đột quỵ. Nhờ đó, bệnh nhân không phải di chuyển sang khu phẫu thuật khác, rút ngắn tối đa thời gian xử trí. Sau can thiệp, tình trạng xuất huyết được kiểm soát. Người bệnh dần tỉnh lại, cai máy thở và từng bước phục hồi chức năng thần kinh.
PGS Cơ cho biết với đột quỵ, mỗi phút đều quyết định khả năng sống còn và mức độ hồi phục của người bệnh. Việc tổ chức mô hình điều trị khép kín ngay tại Trung tâm Đột quỵ giúp rút ngắn thời gian từ tiếp nhận đến can thiệp, nâng cao cơ hội cứu sống những ca bệnh nguy kịch.
Bác sĩ Dũng nói câu chuyện này cũng là lời nhắc về một bệnh ngày càng trẻ hóa. Tăng huyết áp vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây chảy máu não, nhưng nhiều người trẻ trong độ tuổi 30-45, làm việc căng thẳng, ít vận động, hút thuốc hoặc uống rượu vẫn chủ quan. Họ dùng thuốc không đều hoặc tự ý dừng khi thấy huyết áp ổn định.
Bác sĩ khuyến cáo mọi người đo huyết áp định kỳ, duy trì lối sống lành mạnh, ghi nhớ quy tắc BE FAST - mất thăng bằng, rối loạn thị lực, méo miệng, yếu tay chân, nói khó. Xuất hiện dấu hiệu nào, gọi 115 ngay. Thời gian sớm nhất là yếu tố duy nhất quyết định cơ hội sống còn.
May mắn trong trường hợp này là anh Phương vẫn giữ được hơi thở cho đến khi nhập viện và Bệnh viện Bạch Mai có sẵn hệ thống can thiệp khép kín để xử lý kịp thời. Tuy nhiên, đứng từ góc độ y khoa, tiêu chuẩn an toàn tối ưu cho bệnh nhân đột quỵ cấp nặng là phải được xử lý cấp cứu, hồi sức chống phù não và can thiệp ngoại khoa hoặc nội mạch tại cơ sở y tế chuyên khoa gần nhất có đủ năng lực ngay tại thời điểm khởi phát, thay vì mạo hiểm di chuyển đường dài.
Lê Nga
