Từ phụ phẩm từng bị vứt bỏ, whey protein nay "đắt hàng như tôm tươi", thúc đẩy làn sóng đầu tư hàng tỷ USD và tái định hình ngành sữa Mỹ.
Whey protein (đạm váng sữa) lâu nay quen thuộc với người tiêu dùng dưới dạng bột pha hay thanh năng lượng cho dân tập thể hình nhưng giờ đây, sản phẩm này xuất hiện tràn ngập các kệ siêu thị Mỹ. Người tiêu dùng có thể tìm thấy nó trong đủ loại thực phẩm hàng ngày, từ ngũ cốc, bánh mì bagel, bánh pretzel cho đến mì ăn liền.
Bột bổ sung đạm trong một cửa hàng Austin, Texas, ngày 29/6. Ảnh: AFP
Các đại gia thực phẩm cũng không đứng ngoài cuộc. Frito-Lay nhanh chóng trình làng dòng snack Doritos "Protein Nacho Cheese", trong khi Starbucks cũng vừa ra mắt chuỗi đồ uống hàm lượng protein cao.
"7 năm trước, chỉ dân tập thể hình mới dùng whey, nhưng giờ nó đã trở thành thực phẩm hàng ngày của mọi người", Carly Rowcotsky, 25 tuổi, điều phối viên thiết kế tại Mỹ, chia sẻ.
Không có nhiều thời gian nấu nướng, cô chọn một ly whey pha sẵn cung cấp 15 g protein như giải pháp tiện lợi để phục hồi cơ bắp sau luyện tập.
Theo Chuck Nicholson, giáo sư ngành quản lý chuỗi cung ứng tại Đại học Bang Pennsylvania, cơn sốt tiêu thụ đạm bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều yếu tố.
Trào lưu "protein-maxxing" (tối đa hóa lượng protein) bùng nổ trên các nền tảng mạng xã hội khiến công chúng tin rằng đạm là lựa chọn thay thế lành mạnh cho các nhóm chất khác, dù đôi khi việc tiêu thụ bị đẩy lên mức thái quá.
Ngoài mạng xã hội còn có các yếu tố thúc đẩy làn sóng tiêu thụ protein tại Mỹ như thuốc giảm cân và chính sách dinh dưỡng. Người dùng các dòng thuốc trị tiểu đường GLP-1 được bác sĩ khuyến nghị tăng đạm để tránh mất cơ, trong khi chính phủ hồi tháng 3 nâng mức khuyến nghị đạm hàng ngày từ 0,8 g lên 1,2-1,6g cho mỗi kg trọng lượng cơ thể.
"Protein và chất béo lành mạnh là những dưỡng chất thiết yếu nhưng từng bị đánh giá sai trong các hướng dẫn dinh dưỡng trước đây", Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr. nhận định.
Nhu cầu tăng đột biến đang đẩy ngành sản xuất sữa vào thế khó. Do whey là sản phẩm tinh chế thu được từ quá trình làm phô mai, năng suất bị giới hạn bởi lượng sữa bò thu hoạch và quy mô của các nhà máy phô mai hiện có. Ngoài ra, để lọc whey thành dạng tinh chất hay cô đặc cao cấp, doanh nghiệp phải đầu tư hệ thống máy móc rất đắt đỏ.
"Trước đây, chúng tôi gần như không làm gì với whey. Nhiều nơi dùng làm thức ăn gia súc, thậm chí đổ bỏ", ông Nicholson cho biết.
Đón đầu xu hướng, Michael Dykes, CEO Hiệp hội Thực phẩm Sữa Quốc tế, cho biết các doanh nghiệp đã rót khoảng 13 tỷ USD để nâng cấp công nghệ, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và mở rộng nhà máy.
Dù năng lực sản xuất đã cải thiện, thị trường vẫn rơi vào tình trạng cung không đủ cầu. Mức giá whey đã nhảy vọt khoảng 40% trong vài tháng qua, riêng dòng whey protein cô đặc cao cấp tăng tới 150%. Giá bán cao biến whey thành mỏ neo lợi nhuận mới cho các nhà sản xuất phô mai.
"Đôi khi người ta nói đùa rằng họ làm phô mai chỉ để hòa vốn, còn lợi nhuận thực sự lại đến từ whey", Nicholson chia sẻ.
Kathleen Noble Wolfley, chuyên gia ngành sữa, cho rằng dù tổng sản lượng phô mai vẫn áp đảo whey, nhưng cán cân kinh tế đang thay đổi nhanh chóng.
"Liệu chúng ta có bắt đầu làm phô mai chỉ để lấy whey? Chuyện này chẳng khác nào 'phụ biến thành chính'. Nhưng phải thừa nhận rằng, chúng ta đang ở gần tình cảnh đó hơn bao giờ hết", Wolfley nhận định.
Hồng Hạnh (Theo AFP, NBC)
