Mẹ tôi 58 tuổi, được tư vấn xạ trị ung thư vú di căn não. Tôi lo lắng không rõ xạ trị có ảnh hưởng trí nhớ không? (Ngọc Quyên, Hà Nội)
Trả lời:
Ung thư vú di căn não là tình trạng các tế bào ung thư từ khối u nguyên phát ở ngực theo đường máu hoặc bạch huyết lan đến não, hình thành một hoặc nhiều ổ di căn. Người bệnh có thể bị đau đầu kéo dài, buồn nôn, nôn, co giật, yếu liệt tay chân, rối loạn ngôn ngữ, nhìn mờ hoặc thay đổi trí nhớ, tính cách...
Xạ trị là phương pháp sử dụng các chùm bức xạ năng lượng cao để phá hủy ADN của tế bào ung thư, làm mất khả năng phân chia và phát triển. Xạ trị có thể tiêu diệt hoàn toàn hoặc thu nhỏ khối u di căn não, giảm nhẹ triệu chứng thần kinh, giúp người bệnh ung thư vú tiếp tục các liệu pháp điều trị toàn thân khác.
Với người bệnh di căn não ít ổ, kích thước nhỏ hoặc vừa, vị trí phù hợp để chiếu xạ, bác sĩ ưu tiên xạ phẫu định vị (Stereotactic Radiosurgery - SRS). Phương pháp này tập trung chùm tia bức xạ liều cao chính xác vào từng khối u, hạn chế tối đa tia xạ đến nhu mô não lành xung quanh. Xạ phẫu định vị ít ảnh hưởng tới trí nhớ nếu vùng chiếu xạ không chồng lên hồi hải mã (hippocampus) - trung tâm hình thành và lưu giữ ký ức của não.
Với người bệnh có nhiều ổ di căn (trên 5 ổ), tổn thương phân bố rải rác khiến xạ phẫu không còn phù hợp, bác sĩ thường sử dụng xạ trị toàn não (WBRT), với liều thấp hơn nhưng bao phủ rộng. Phương pháp này tiêu diệt các ổ di căn đã thấy, dự phòng cả các ổ di căn vi thể nhỏ, chưa phát hiện trên phim.
Tuy nhiên, do toàn bộ nhu mô não đều nhận một phần liều bức xạ, xạ trị toàn não có thể gây một số tác dụng phụ như rụng tóc, mệt mỏi, suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung hoặc chậm xử lý thông tin ở một số người bệnh.
Xạ trị cho người bệnh ung thư vú di căn não. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Hiện, với sự phát triển của kỹ thuật xạ trị hiện đại như xạ trị điều biến liều (IMRT) và xạ trị điều biến thể tích theo hình cung (VMAT), nhiều người bệnh có thể được chỉ định xạ trị toàn não bảo tồn vùng hồi hải mã (HA-WBRT).
Kỹ thuật này sử dụng phần mềm lập kế hoạch và hệ thống máy gia tốc hiện đại để giảm tối đa liều bức xạ đến vùng hồi hải mã, trong khi vẫn đảm bảo liều điều trị cho toàn bộ các vùng não còn lại. Xạ trị toàn não bảo tồn hồi hải mã góp phần giảm nguy cơ suy giảm trí nhớ và chức năng nhận thức so với xạ trị toàn não thông thường, đảm bảo hiệu quả kiểm soát di căn não cho người bệnh.
Mẹ bạn đã được tư vấn xạ trị nên tới bệnh viện đa chuyên khoa, có đơn vị xạ trị tiên tiến và ung bướu chuyên sâu để bác sĩ khám, đánh giá, lựa chọn kỹ thuật phù hợp.
Ngoài kỹ thuật xạ trị, bác sĩ phối hợp các thuốc bảo vệ chức năng nhận thức ở một số trường hợp theo chỉ định, theo dõi định kỳ bằng khám thần kinh, đánh giá nhận thức hoặc chụp cộng hưởng từ để có biện pháp can thiệp kịp thời khi trí nhớ bị ảnh hưởng, đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
ThS.BS Vương Ngọc Dương
Phó trưởng khoa Xạ trị
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh ung thư tại đây để bác sĩ giải đáp
