Thứ tư, 10/6/2026, 16:32 (GMT+7)
Ấn Độ nói rằng họ đang xúc tiến biện pháp nhằm đảm bảo "không giọt nước nào" chảy sang nước láng giềng Pakistan, sau khi đình chỉ một hiệp ước nước quan trọng.
"Chắc chắn trong những năm tới sẽ không một giọt nước nào chảy sang Pakistan", Bộ trưởng Tài nguyên nước Ấn Độ C.R. Patil hôm 9/6 cho hay, thêm rằng New Delhi đang "đẩy mạnh triển khai" kế hoạch này theo chỉ đạo của Thủ tướng Narendra Modi.
Pakistan trước đó cảnh báo mọi nỗ lực nhằm thay đổi dòng chảy của các tuyến sông xuyên biên giới đều sẽ bị xem là "hành động chiến tranh", đồng thời khẳng định Hiệp ước Nước sông Indus (IWT) năm 1960 vẫn còn hiệu lực vì không tồn tại cơ chế cho phép một bên đơn phương rút khỏi.
Indus là một trong những con sông dài nhất châu Á, chảy qua Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan trước khi đổ ra biển Arab. 5 phụ lưu của sông Indus gồm Ravi, Sutlej, Beas, Chenab và Jhelum. Tất cả con sông đều có một đặc điểm chung: thượng nguồn nằm ở Trung Quốc hoặc Ấn Độ, nhưng hạ nguồn nằm trọn ở Pakistan.
Sông Indus và 5 phụ lưu. Đồ họa: Insight UK
Các sông góp phần hình thành vùng đồng bằng Indus màu mỡ nằm giữa 4 nước Afghanistan, Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan. Indus cũng chảy qua các đường ranh giới đặc biệt nhạy cảm giữa Ấn Độ và Pakistan tại khu vực Kashmir có đa số dân theo Hồi giáo. Đây là vùng lãnh thổ thuộc dãy Himalaya mà cả hai nước đều tuyên bố chủ quyền toàn bộ.
Theo IWT, Ấn Độ được sử dụng không hạn chế nguồn nước từ các phụ lưu phía đông gồm Ravi, Sutlej và Beas. Hai trong số ba sông này hợp dòng trước khi chảy sang Pakistan.
Pakistan kiểm soát Indus, Chenab và Jhelum, còn gọi là các sông phía tây, chảy qua khu vực Ấn Độ kiểm soát, nhưng chủ yếu nằm ở phía Pakistan. Ấn Độ có nghĩa vụ để ba sông này chảy tự do sang Pakistan và Islamabad được sử dụng không hạn chế nguồn nước từ chúng.
Tháng 5/2025, Ấn Độ tuyên bố đình chỉ thực thi IWT sau khi cáo buộc Islamabad đứng sau vụ tấn công đẫm máu nhằm vào khách du lịch ở khu vực Kashmir do New Delhi kiểm soát. Pakistan bác bỏ cáo buộc này.
Hai nước sau đó giao tranh 4 ngày, với các đợt tấn công dữ dội bằng UAV, tên lửa và pháo binh. Gần 70 người thiệt mạng ở cả hai phía.
Ngư dân chèo thuyền trên sông Indus tại đập Kotri, Hyderabad, Pakistan tháng 7/2025. Ảnh: AFP
Kể từ đó, vấn đề nguồn nước tiếp tục trở thành điểm nóng gây tranh cãi. Đầu tháng này, Pakistan cáo buộc Ấn Độ đang tìm cách "vũ khí hóa nguồn nước", sau khi New Delhi công bố hai sáng kiến liên quan đoạn sông Chenab mà nước này kiểm soát.
Tháng trước, Tập đoàn Thủy điện Quốc gia Ấn Độ (NHPC) phát hành hồ sơ mời thầu cho dự án đường hầm nhằm chuyển nước từ sông Chenab sang lưu vực sông Beas.
Bộ Năng lượng Ấn Độ hồi tháng 1 cho biết họ đang tiến hành nạo vét, loại bỏ trầm tích tại nhà máy thủy điện Salal trên sông Chenab sau khi chấm dứt thực hiện IWT, để đập chứa được nhiều nước hơn, chuẩn bị cho kế hoạch đóng van khóa nước.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định những con đập hiện có của Ấn Độ chưa đủ khả năng chặn hoàn toàn hoặc chuyển hướng dòng nước, mà chủ yếu chỉ có thể điều chỉnh thời điểm xả nước. Việc cắt giảm lưu lượng nước sẽ tác động nghiêm trọng đối với nông nghiệp và toàn bộ nền kinh tế Pakistan, nhưng dự án nào cũng sẽ cần nhiều năm mới tạo ra ảnh hưởng thực tế.
Một quan chức tại khu vực Kashmir do Ấn Độ kiểm soát cho biết các công trình liên quan không thể bắt đầu trước giữa năm 2027 và sẽ mất ít nhất 5 năm để hoàn thành.
Huyền Lê (Theo AFP)
