Di truyền, chế độ ăn nhiều chất béo, hút thuốc lá, ít vận động hay căng thẳng kéo dài đều có thể làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu.
ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết mỡ máu (lipid máu) là các chất béo lưu thông trong máu, trong đó quan trọng nhất là cholesterol và triglyceride. Rối loạn mỡ máu xảy ra khi cholesterol xấu (LDL-C) hoặc triglyceride tăng cao, trong khi cholesterol tốt (HDL-C) giảm thấp.
Tình trạng này thường diễn tiến âm thầm, không triệu chứng nhưng có thể dẫn đến xơ vữa động mạch. Theo thời gian, mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch, giảm lượng máu nuôi tim, não và cơ quan khác. Khi mảng xơ vữa nứt vỡ, cục máu đông có thể hình thành, gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Nếu không được cấp cứu kịp thời, nguy cơ tổn thương tim, não vĩnh viễn hoặc thậm chí tử vong.
Bác sĩ Kiều chỉ ra 7 nguyên nhân thường gặp gây rối loạn mỡ máu.
Di truyền
Yếu tố gia đình có thể là nguyên nhân tiềm ẩn khiến chỉ số mỡ máu cao, đặc biệt khi có nhiều người thân mắc bệnh nhồi máu cơ tim, xơ vữa động mạch, đau thắt ngực, tăng huyết áp...
Bác sĩ tư vấn cho bệnh nhân cách phòng tránh rối loạn mỡ máu. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Nguyên nhân liên quan đến gene có khả năng điều hòa, chuyển hóa chất béo và cholesterol. Các gene này di truyền từ bố mẹ sang con, một số trường hợp rối loạn di truyền ngăn cơ thể loại bỏ LDL-C, làm tăng cholesterol máu gia đình. Điều này lý giải tại sao nhiều bệnh nhân còn trẻ (dưới 20 tuổi), có thể trạng gầy hay tuân thủ lối sống lành mạnh lại bị rối loạn lipid máu, theo bác sĩ Kiều.
Chế độ ăn không lành mạnh
Thức ăn nhanh (gà rán, khoai tây chiên, hamburger...), thực phẩm chế biến sẵn (lạp xưởng, xúc xích, giăm bông...), đồ ngọt (kẹo, trà sữa, bánh ngọt...) chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Chúng có thể làm tăng cholesterol LDL (mỡ xấu) và giảm cholesterol HDL (mỡ tốt), thúc đẩy mảng xơ vữa phát triển.
Thiếu vận động
Cơ thể ít vận động làm giảm khả năng chuyển hóa lipid. Đồng thời, lượng calo tích tụ khiến mô mỡ hình thành, làm tăng lượng chất béo trung tính (triglyceride) dẫn đến rối loạn mỡ máu. Mỗi người nên tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày trong tuần để giảm lượng cholesterol xấu, tăng lượng cholesterol tốt.
Hút thuốc lá
Thuốc lá gây tổn thương mạch máu, đồng thời làm giảm cholesterol tốt, tăng nguy cơ tích tụ cholesterol xấu trong thành động mạch, gây xơ vữa động mạch. Người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, viêm tắc động mạch ngoại biên, phình động mạch chủ bụng, ung thư phổi... cao hơn những người không hút thuốc hoặc đã bỏ thuốc lá trên 15 năm.
Uống nhiều rượu bia
Uống nhiều rượu bia làm tăng triglyceride trong máu, đồng thời gây tổn thương gan - cơ quan đóng vai trò quan trọng trong chuyển hóa chất béo. Nguy cơ đặc biệt cao ở người thừa cân, béo bụng hoặc mắc hội chứng chuyển hóa.
Thường xuyên căng thẳng
Khi căng thẳng, tuyến thượng thận tiết ra cortisol và adrenaline để chuẩn bị đối phó với áp lực. Hai hormone này kích thích gan giải phóng glucose và axit béo vào máu, cung cấp năng lượng nhanh cho cơ bắp và não. Nếu tình trạng này chỉ xảy ra đôi lần, mỡ máu có thể tăng nhẹ rồi giảm trở lại. Tuy nhiên, trường hợp thường xuyên căng thẳng, triglyceride và cholesterol xấu tăng, trong khi cholesterol tốt giảm xuống, làm rối loạn lipid máu.
Mắc bệnh mạn tính
Người mắc bệnh mạn tính như hội chứng thận hư, đái tháo đường, suy giáp, lupus ban đỏ... có nguy cơ rối loạn mỡ máu cao hơn.
Bác sĩ Kiều khuyến cáo người khỏe mạnh trên 20 tuổi nên kiểm tra lipid máu ít nhất 5 năm/lần, hoặc nhiều hơn (6-12 tháng một lần). Những người có nguy cơ cao như nam giới trên 45 tuổi, nữ giới trên 55 tuổi, tiền sử gia đình có cholesterol cao, mắc bệnh tim mạch sớm, có bệnh nền (tăng huyết áp, đái tháo đường, thừa cân béo phì...), sử dụng nhiều rượu bia, thuốc lá, chất kích thích... cần khám thường xuyên hơn.
Khi có triệu chứng đau thắt ngực, đau khi hoạt động gắng sức, mệt mỏi, giảm khả năng vận động..., người bệnh cần đi khám sớm.
Thu Hà
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh hô hấp tại đây để bác sĩ giải đáp
