Bị mạo danh lập doanh nghiệp: Cần cơ chế gỡ tên nhanh cho người bị mạo danh

Nhiều người đang gặp cảnh gian nan đi tìm công bằng khi bị sử dụng thông tin trái phép để đăng ký doanh nghiệp.

Bị mạo danh lập doanh nghiệp, mất 2 năm để chứng minh mình vô can

Theo thông tin trên các phương tiện truyền thông, có khoảng 4.000 trường hợp đã được phát hiện bị mạo danh lập doanh nghiệp. Đáng lo ngại, những doanh nghiệp này có thể phát sinh nợ thuế, mua bán hóa đơn hoặc thực hiện các giao dịch khác có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Khi sự việc bị phát hiện, người có tên trong hồ sơ đăng ký kinh doanh có thể phải giải trình, cung cấp tài liệu và làm việc với nhiều cơ quan chức năng để chứng minh mình không liên quan.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc thông tin cá nhân bị đánh cắp hay sử dụng trái phép, mà còn ở những hệ lụy pháp lý kéo theo. Người bị mạo danh không tạo ra vi phạm nhưng lại phải bỏ thời gian, công sức, thậm chí chi phí để tự bảo vệ mình.

Qua thực tiễn cho thấy giải quyết yêu cầu của người bị mạo danh thường mất khoảng 2 năm kể từ lúc tiếp nhận yêu cầu đến khi có kết luận hồ sơ đăng ký doanh nghiệp là giả mạo, rồi cơ quan đăng ký kinh doanh ban hành quyết định thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đã cấp cho hồ sơ giả mạo. Trong khi đó, việc xác minh hồ sơ giả mạo và xử lý các thông tin liên quan phải trải qua nhiều thủ tục và cần sự phối hợp của nhiều cơ quan.

Vì sao người bị xâm phạm quyền lợi lại phải gian nan chứng minh mình vô can? Cơ chế pháp luật hiện hành đã đủ hiệu quả để bảo vệ họ, hay vẫn cần những giải pháp cụ thể hơn nhằm rút ngắn thời gian xử lý và khôi phục quyền lợi hợp pháp?

Hệ quả của việc bị mạo danh lập doanh nghiệp không chỉ là thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép, mà còn là nguy cơ phải gánh chịu những rắc rối pháp lý từ hoạt động của một doanh nghiệp mà mình không hề tham gia.

Phải tự chứng minh mình vô can

Trước hết, người bị mạo danh có thể bị cơ quan thuế yêu cầu giải trình khi doanh nghiệp đứng tên mình phát sinh nợ thuế, vi phạm nghĩa vụ kê khai hoặc có dấu hiệu mua bán hóa đơn trái pháp luật. Khi đó, họ phải chứng minh mình không trực tiếp thành lập, quản lý hoặc thực hiện các giao dịch liên quan.

Tên trong giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp không tự nó chứng minh một người đã thực hiện hành vi vi phạm, nhưng lại có thể khiến người đó phải mất nhiều thời gian để làm rõ sự việc.

Rắc rối còn có thể kéo dài sang các tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại hoặc quá trình xác minh dấu hiệu tội phạm. Người bị mạo danh có thể phải cung cấp tài liệu, xác minh chữ ký, làm việc với nhiều cơ quan chức năng. Trong khi chưa có kết quả xác minh, họ phải đối mặt với tâm lý lo lắng, chi phí đi lại và nguy cơ ảnh hưởng đến công việc, cuộc sống.

Điều đáng nói là người bị mạo danh không chỉ là nạn nhân của hành vi sử dụng trái phép thông tin cá nhân mà còn phải tự thu thập chứng cứ để chứng minh mình không liên quan. Việc này càng phức tạp khi hồ sơ đăng ký doanh nghiệp đã được tiếp nhận, cấp giấy chứng nhận theo trình tự thủ tục trước khi hành vi giả mạo bị phát hiện.

Đáng lo ngại hơn, có những doanh nghiệp đã phát sinh nhiều giao dịch, vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, bị khởi kiện, thậm chí chuyển sang giai đoạn thi hành án. Khi đó, người bị mạo danh có nguy cơ bị cuốn vào những tranh chấp và thủ tục pháp lý kéo dài, dù trên thực tế không thành lập, điều hành hay tham gia hoạt động của doanh nghiệp.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là xác định ai đã thực hiện hành vi giả mạo, mà còn phải có cơ chế xử lý kịp thời để người vô can không tiếp tục chịu những hệ lụy pháp lý do người khác gây ra. Khó khăn lớn nhất hiện nay là việc phát hiện bị mạo danh chưa đồng nghĩa với việc người dân có thể nhanh chóng được gỡ tên khỏi hồ sơ doanh nghiệp.

Cần cơ chế gỡ tên nhanh cho người bị mạo danh

Theo Điều 68 Nghị định 168/2025/NĐ-CP, việc xử lý hồ sơ đăng ký doanh nghiệp có nội dung giả mạo phải dựa trên căn cứ xác định theo quy định pháp luật. Đồng thời, điểm a khoản 1 Điều 212 Luật Doanh nghiệp quy định về thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong trường hợp có cơ sở xác định hồ sơ đăng ký doanh nghiệp là giả mạo.

Quy định này nhằm bảo đảm việc xử lý có căn cứ, tránh thu hồi giấy chứng nhận chỉ dựa trên lời trình bày một phía. Tuy nhiên, vướng mắc nằm ở quá trình xác minh: người bị mạo danh phản ánh với cơ quan đăng ký kinh doanh, nhưng việc kết luận hồ sơ có giả mạo hay không lại cần sự tham gia của cơ quan có thẩm quyền, trong đó có cơ quan công an và hoạt động giám định khi cần thiết. Nếu quy trình phối hợp không rõ ràng, hồ sơ có thể phải chuyển qua nhiều đầu mối, kéo dài thời gian giải quyết.

Việc xác định hồ sơ đăng ký doanh nghiệp bị giả mạo và xử lý trách nhiệm của người thực hiện hành vi đó. Việc điều tra, xử lý dấu hiệu tội phạm có thể cần thời gian, nhưng không nên vì thế mà mọi biện pháp khắc phục về đăng ký kinh doanh đều phải chờ đến khi kết thúc quá trình tố tụng trong vụ án hình sự.

Do đó khi có kết luận giám định xác định hồ sơ đăng ký doanh nghiệp là giả mạo thì cơ quan đăng ký kinh doanh hủy hồ sơ đăng ký doanh nghiệp và khôi phục trạng thái ban đầu ngay lập tức, giải tỏa ngay nỗi oan cho người bị mạo danh.