Dẫn đầu đàm phán hòa bình với Iran, Phó tổng thống Vance đang đối mặt một canh bạc rủi ro, khi số phận chính trị của ông gắn liền với tiến trình này.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã dành cả tuần qua dẫn dắt loạt hoạt động truyền thông lớn nhằm thúc đẩy thỏa thuận hòa bình với Iran. Đây được cho là một trong những canh bạc lớn nhất trong sự nghiệp chính trị của ông, người được xem là ứng viên hàng đầu cho cuộc đua giành chiếc vé đại diện đảng Cộng hòa tranh cử tổng thống năm 2028.
Thế khó của Phó tổng thống Vance được phơi bày khi Tổng thống Donald Trump nói đùa về vai trò đứng mũi chịu sào của ông trong các cuộc đàm phán sắp tới.
"Nếu thỏa thuận với Iran thành công, tôi sẽ nhận công. Còn nếu thất bại, tôi sẽ đổ lỗi cho JD. Cậu tốt nhất nên cẩn thận đấy, JD", ông Trump phát biểu với các phóng viên tại hội nghị thượng đỉnh G7 hôm 17/6.
Giới phân tích cho rằng nếu mọi chuyện suôn sẻ, Phó tổng thống Vance sẽ ghi dấu ấn lớn trong việc thúc đẩy một nền hòa bình giúp chấm dứt tham vọng hạt nhân của Iran và mở đường cho nền kinh tế nhanh chóng phục hồi.
Ngược lại, nếu thất bại, ông sẽ rơi vào thế phải bảo vệ một cuộc chiến không được lòng dân và trở thành gương mặt đại diện cho một thỏa thuận hòa bình "chết yểu".
Phó tổng thống Mỹ JD Vance phát biểu trước các phóng viên tại Nhà Trắng ngày 18/6. Ảnh: AP
Thế kẹt chính trị
Khả năng ông Vance ra tranh cử tổng thống vào năm 2028 càng khiến các tính toán chính trị hiện nay trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết. Ông đang rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan mà nhiều người tiền nhiệm từng gặp phải khi mọi thành công đều được tính cho Tổng thống, còn thất bại thì Phó tổng thống phải gánh trách nhiệm, tương tự trường hợp của cựu phó tổng thống Kamala Harris khi bà được giao phụ trách vấn đề biên giới dưới thời ông Joe Biden.
"Mọi thứ khá rủi ro, nhưng đành phải chấp nhận thôi vì ông ấy là gương mặt đại diện trước công chúng cho việc này. Đối thủ chính trị đang cố ép ông ấy vào thế lưỡng đầu thọ địch, kiểu như 'chỉ cần một người Israel thiệt mạng, lỗi thuộc về JD Vance'. Nhưng tôi tin ông ấy sẽ biết cách xoay xở", một đồng minh bên ngoài chính phủ của Phó tổng thống Mỹ cho hay.
"Đây rõ ràng là thỏa thuận của ông ấy chứ không phải Tổng thống", người dẫn chương trình Fox News Brian Kilmeade nói, đồng thời đặt dấu hỏi về việc liệu ông Vance có phải "người phù hợp để chấm dứt cuộc xung đột hay không".
Nhiều đồng minh của Phó tổng thống nhận định vai trò của ông trong thỏa thuận hòa bình lần này chỉ là "lựa chọn khả dĩ nhất giữa các phương án không quá tốt". Bản thân ông Vance ban đầu là người hoài nghi về chiến dịch tấn công Iran và trên cương vị Phó tổng thống, ông cũng dễ hứng chịu tổn thất về mặt chính trị nếu Mỹ sa lầy vào một cuộc chiến không hồi kết.
"Chúng tôi thực sự lo ngại ông ấy sẽ phải mang tiếng xấu vì cuộc chiến mà ông ấy vốn không ủng hộ ngay từ đầu. Đó là vấn đề lớn", một đồng minh của Phó tổng thống Vance nói.
Một bộ phận trong đảng Cộng hòa đã bày tỏ bất mãn với bản thỏa thuận sơ bộ, do nó không đạt được nhiều kết quả như Tổng thống Donald Trump đã hứa hẹn, trong khi một nhóm khác lại tỏ ra giận dữ với cuộc chiến ngay từ đầu.
Khoảnh khắc Tổng thống Trump ký thỏa thuận với Iran hôm 17/6. Video: X/Scavino47
Điều này phơi bày thế kẹt chính trị mà Phó tổng thống Vance đang phải cố gắng tìm cách dung hòa. Dù vậy, không thể phủ nhận những lợi ích chính trị to lớn nếu xung đột kết thúc, giá xăng giảm và Nhà Trắng có thêm thời gian để tập trung vào các vấn đề trong nước.
"Mọi việc phải được dàn xếp ổn thỏa về mặt chính trị trước tháng 12 để tạo đà thuận lợi và mở ra cơ hội cho chiến dịch tranh cử của Phó tổng thống. Ông ấy đang đánh cược rằng trong một năm tới, người dân sẽ muốn thấy nền kinh tế khởi sắc hơn là bận tâm đến những chi tiết vụn vặt về vấn đề Iran và điều này hoàn toàn có cơ sở", một cựu quan chức chính quyền Mỹ nhận định.
Người này cho rằng đây là lý do ông Vance sẵn sàng chấp nhận những lời chỉ trích từ cả phe bảo thủ của đảng Cộng hòa lẫn phe Dân chủ. "Có thể về mặt tư tưởng, ông ấy thực lòng muốn dàn xếp ổn thỏa để rút lui, nhưng thực tế là ông ấy không có lựa chọn nào khác", cựu quan chức cho hay.
Cả ông Trump và ông Vance đều mô tả thỏa thuận mới nhất với Iran như một phần trong chiến lược "cây gậy và củ cà rốt". Nếu Iran hợp tác, họ sẽ nhận được một số nhượng bộ từ Mỹ cùng những lợi ích kinh tế lớn, nhưng nếu ngược lại, như lời Tổng thống từng tuyên bố, Mỹ sẽ "quay lại dội bom thẳng vào đầu họ ngay lập tức".
"Chúng tôi không tin lời nói, chúng tôi tin vào hành động, chúng tôi nhìn vào việc làm", Phó tổng thống Vance phát biểu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Phó tổng thống JD Vance tại sự kiện ở Nghĩa trang Quốc gia Arlington, bang Virginia, ngày 25/5. Ảnh: Reuters
Trong khi đó, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei cho rằng Tổng thống Trump đã sử dụng mọi đòn bẩy có thể nhằm đạt được thỏa thuận "trong thế tuyệt vọng", nhấn mạnh Tehran sẽ không chấp nhận bản ghi nhớ nếu Washington đưa ra những yêu cầu quá mức. "Các cuộc đàm phán trực tiếp trong tương lai không đồng nghĩa chúng ta chấp nhận quan điểm của phía đối địch", Lãnh tụ Tối cao Iran cho hay.
Những người khác trong vòng thân cận của ông Vance lại cho rằng việc Phó tổng thống đứng mũi chịu sào trước công chúng là một ý đồ chiến lược, với hy vọng gắn tên tuổi của ông vào vai trò then chốt giúp chấm dứt một cuộc chiến đã gây nhiều tổn thất. Họ xem đây là cách hóa giải một gánh nặng chính trị có thể đeo bám ông nếu không được xử lý triệt để.
Thành bại ở Iran
Một thành viên đảng Cộng hòa thân cận với Nhà Trắng nhận định rủi ro lớn nhất đối với cả Tổng thống Trump lẫn Phó tổng thống Vance là nếu để cuộc chiến tiếp diễn, nền kinh tế Mỹ cũng như thế giới sẽ bị hủy hoại theo.
"Bộ máy chính trị quanh Tổng thống và hầu như tất cả các thành viên cấp cao trong đội ngũ chính quyền của ông phần lớn đều đồng lòng về việc chấm dứt cuộc chiến. Điều thú vị là từ những người hiếu chiến nhất cho đến những người ôn hòa nhất, không ai tìm cách ngăn cản hay phá hỏng thỏa thuận. Mọi người đều đồng ý rằng đã đến lúc phải khép lại mớ bòng bong để bước tiếp", người này nói.
Tuy nhiên, theo Politico, trong 60 ngày đàm phán sắp tới, sẽ còn rất nhiều điều có thể chệch hướng. Israel vẫn tiếp tục không kích Lebanon kể từ khi thỏa thuận hòa bình được công bố hồi cuối tuần, Iran đe dọa áp các khoản phí mới đối với tàu thuyền qua eo biển Hormuz, có nguy cơ khiến chi phí vận chuyển còn đắt đỏ hơn cả trước khi nổ ra chiến sự.
Phó tổng thống Vance phát biểu tại một sự kiện ở New York hôm 17/6. Ảnh: AFP
Điều tồi tệ nhất là việc chấm dứt cuộc chiến có thể không còn kịp để cứu vãn thế trận của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
"Mọi công tội đều sẽ được tính cho Phó tổng thống", nguồn tin thân cận với Nhà Trắng nói. "Là công hay tội thì thời gian mới có câu trả lời".
Dấu hiệu khó khăn đầu tiên đã xuất hiện khi ông Vance hủy chuyến công tác tới Thụy Sĩ vào ngày 19/6 để đàm phán về bản ghi nhớ mới ký kết với Iran, khiến khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài càng trở nên mong manh.
Song Phó tổng thống đã cho thấy ông coi thỏa thuận vừa đạt được là lựa chọn tốt nhất để Mỹ chấm dứt chiến sự khi phát biểu hôm 18/6. "Mọi người nói rằng Iran sẽ không bao giờ thay đổi hành vi của mình. Có thể điều đó đúng và nếu vậy, họ sẽ không nhận được bất kỳ lợi ích nào từ thỏa thuận. Nhưng chẳng phải điều này rất đáng để thử hay sao?", ông nói.
Theo Curt Mills, đồng minh của Phó tổng thống kiêm giám đốc điều hành tạp chí American Conservative, "nếu thỏa thuận đổ bể, nếu nó thất bại thảm hại hay bị phản đối dữ dội, ông Vance có nguy cơ sẽ phải giơ đầu chịu báng".
"Nhưng nếu cứ giữ nguyên hiện trạng, mọi thứ sẽ là thảm họa. Ông JD sẽ không thể trở thành tổng thống nếu chính quyền bị mất uy tín đến như vậy", Mills nói.
Vũ Hoàng (Theo WSJ, Politico, AFP, CNN)
