Omar Yaghi, giáo sư đoạt giải Nobel Hóa học 2025, rời đại học công số 1 Mỹ để tới Trung Quốc, trong mục tiêu ứng dụng AI tìm ra các vật liệu mới nhanh và rẻ hơn.
Đại học Thanh Hoa ngày 3/7 tổ chức lễ bổ nhiệm chính thức với nhà khoa học vật liệu này. Ông Omar Yaghi sẽ dẫn dắt một đội nghiên cứu nhằm tìm ra các phương pháp dùng trí tuệ nhân tạo (AI) thay đổi quy trình thiết kế, tổng hợp vật liệu mới, giúp rút ngắn chu kỳ phát triển xuống nhiều lần.
Giáo sư Omar Yaghi, 61 tuổi, là một trong ba nhà khoa học được trao giải Nobel Hóa học năm 2025 cho công trình nghiên cứu về khung hữu cơ-kim loại (MOFs). Đây là những vật liệu siêu xốp có cấu trúc như bọt biển, cho phép thu giữ và chuyển hóa carbon, thu gom nước từ không khí sa mạc hoặc hấp thụ hydro để sản xuất năng lượng sạch.
Trong lễ bổ nhiệm, ông Yaghi nói hy vọng sẽ phát triển các loại vật liệu mới nhằm giải quyết các thách thức lớn về môi trường như thiếu nước, trung hòa carbon và phát triển bền vững. Ông cũng mong muốn góp sức đào tạo thế hệ nhà khoa học trẻ trong lĩnh vực hóa học ứng dụng AI.
Yaghi từng giữ vị trí Giáo sư danh dự James và Neeltje Tretter danh giá về Hóa học tại Đại học California, Berkeley (UC Berkeley) - đại học công số 1 Mỹ hiện nay.
Ông sinh ra trong một gia đình tị nạn Palestine tại Amman, Jordan vào năm 1965. Ông chuyển đến Mỹ năm 15 tuổi và nhận bằng tiến sĩ Hóa học tại Đại học Illinois Urbana-Champaign. Ông từng làm việc tại Đại học bang Arizona, Đại học Michigan và Đại học California, Los Angeles (UCLA) trước khi đến UC Berkeley.
Giáo sư Omar Yaghi. Ảnh: Website Đại học Thanh Hoa
Trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 11, ông Yaghi cho biết lĩnh vực hóa học vật liệu ứng dụng AI đang phát triển mạnh mẽ, giúp tạo ra vật liệu nhanh hơn, rẻ và bền vững hơn. Thay vì phụ thuộc vào phương pháp thử và sai như trước, các nhà khoa học hiện có thể thiết kế vật liệu với độ chính xác ngày càng cao. Bước tiếp theo là tạo ra các vật liệu tích hợp sẵn hướng dẫn cho chức năng cụ thể, giúp bản thân vật liệu hoạt động gần giống như DNA.
Yaghi đã nhận được hàng chục giải thưởng học thuật quốc tế danh giá, bao gồm Giải thưởng Khoa học Albert Einstein, Giải thưởng Wolf về Hóa học và Giải thưởng Balzan.
Hiện ông Yaghi là thành viên nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc. Ông từng nhiều lần giành giải thưởng Nghiên cứu Nano của Trung Quốc và có mối quan hệ hợp tác lâu năm với nhiều trường đại học hàng đầu nước này như Thanh Hoa, Nam Kinh, Phúc Đán và Giao thông Thượng Hải.
Zhou Zihui, học trò của Yaghi tại UC Berkeley, cho biết ông đã đào tạo khoảng 200 nghiên cứu sinh, gần một nửa là người Trung Quốc. Ông luôn căn dặn học trò khi làm nghiên cứu không được chỉ nghĩ đến khoa học hay xuất bản bài báo, mà phải nghĩ cách để thế giới biết đến công trình đó và thay đổi cuộc sống của con người.
Làn sóng nhân tài dịch chuyển từ phương Tây về Trung Quốc diễn ra mạnh mẽ hai năm nay. Không riêng giáo sư, tiến sĩ gốc Hoa hồi hương, nhiều nhà khoa học nước ngoài đã về làm việc tại các trường đại học Trung Quốc, như hai nhà toán học Ngô Bảo Châu và Vũ Hà Văn (Đại học Hong Kong), nhà hóa sinh Hartmut Michel (Đại học Cát Lâm), nhà toán học Joshua Zahl (Đại học Nam Khai),...
Hiện khoảng 4 giáo sư từng đạt giải Nobel làm việc toàn thời gian ở Trung Quốc, hầu hết từ năm 2025.
Khánh Linh (Theo SCMP, Tsinghua University)
