Áp lực từ phí bản quyền âm nhạc khiến nhiều cơ sở kinh doanh ăn uống (F&B) dừng phát nhạc, dùng nhạc AI hoặc yêu cầu khách nghe bằng loa cá nhân.
Từ đầu tháng 7, anh Đức Đình, 35 tuổi, chủ quán cà phê hơn 300 m2 ở phường Đống Đa, Hà Nội, dừng phát toàn bộ nhạc tiếng Việt tại cơ sở. Anh chuyển sang sử dụng hệ thống lọc và chọn những bài hát do AI thể hiện bằng tiếng Anh.
Chủ quán cho biết, chi phí cố định mỗi tháng của anh lên tới 150 triệu đồng. Theo quy định mới, mức phí tác quyền âm nhạc tối đa cho diện tích quán khoảng 20 triệu đồng một năm. "Khoản phí này tạo áp lực không nhỏ lên chi phí vận hành, buộc tôi tìm cách cắt giảm", anh Đình nói.
Sau một tuần chuyển sang nhạc AI có sẵn, anh bị nhiều khách phàn nàn vì "vô hồn", "nghe không vào tai". Doanh thu sụt giảm khiến anh phải tìm cách khác như chi 2 triệu đồng học khóa sáng tác nhạc bằng AI để phục vụ riêng cho quán. "Chưa biết có thành công hay không nhưng vì để tiết kiệm 20 triệu, tôi phải thử", anh Đình nói.
Một quán cà phê trên đường Lê Thánh Tông, phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội dừng bật nhạc từ ngày 1/7, thay vì bật danh sách nhạc như trước, khiến khách đến quán bất ngờ, chiều 3/7. Ảnh: Minh Phan
Tại TP HCM, anh Minh Thành, 50 tuổi, chủ chuỗi 5 tiệm cà phê, cũng thay đổi cách vận hành. Trước đây, chuỗi sử dụng tài khoản cá nhân có trả phí để phát nhạc với chi phí khoảng 3 triệu đồng một năm. Theo biểu phí mới áp dụng từ tháng 7/2026, số tiền bản quyền tối đa cho hệ thống này tăng lên hơn 100 triệu đồng.
Theo chủ quán, doanh thu đến từ thực đơn đồ uống và không gian dịch vụ. Âm thanh chỉ đóng vai trò hỗ trợ trải nghiệm nền, không trực tiếp tạo ra dòng tiền nên mức chi hơn 100 triệu đồng mỗi năm là quá lớn, đặc biệt trong bối cảnh kinh doanh khó khăn, mức độ cạnh tranh cao.
Anh Thành chuyển sang phát các video không lời miễn phí bản quyền trên YouTube hoặc tắt nhạc vào giờ vắng khách. Với khách có nhu cầu, quán khuyến khích sử dụng loa bluetooth cá nhân hoặc mượn của quán để tự phát nhạc từ điện thoại. "Khi khách tự mở bằng thiết bị của mình, cơ sở kinh doanh không chịu trách nhiệm pháp lý", anh Thành nói.
Theo khảo sát của iPOS trên 3.000 doanh nghiệp F&B, hơn 57% đơn vị lo ngại các chính sách pháp lý ảnh hưởng đến biên lợi nhuận. Ngành kinh doanh này đang thực hiện hàng loạt chi phí chuẩn hóa vận hành như hóa đơn điện tử, kê khai thuế, nâng cấp phần mềm quản lý, tạo áp lực lên chi phí cố định.
Theo Nghị định 17/2023/NĐ-CP và Nghị định 134/2026/NĐ-CP, phí tác quyền tối đa cho một cơ sở có thể đạt 20,24 triệu đồng mỗi năm. Khoản thu này do Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) và Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Việt Nam (RIAV) thực hiện.
Bên cạnh áp lực tài chính, nhiều chủ cơ sở lo ngại thủ tục hành chính, quy trình hủy đăng ký khi đóng cửa hoặc nguy cơ bị truy thu phí các năm trước. Trên các diễn đàn ngành F&B với gần 90.000 chủ quán, các thành viên chia sẻ nhiều giải pháp như dùng nhạc AI, phát nhạc không bản quyền, phát bóng đá, trang bị loa bluetooth cho khách hoặc tắt hệ thống âm thanh.
Một quán cà phê học tập trên đường Trường Chinh, phường Phương Liệt, Hà Nội, bật nhạc nhẹ bên ngoài cho khách, hồi tháng 3/2025. Ảnh: Nga Thanh
Trả lời VnExpress về những lo lắng của người kinh doanh, đại diện VCPMC (đề nghị không nêu tên) cho biết người dùng chưa hiểu rõ khái niệm nhạc miễn phí, đặc biệt là nhạc AI. VCPMC cho biết, sản phẩm "nhạc AI" thực chất vẫn thuộc quyền sở hữu của cá nhân tạo ra. Trung tâm đã ký hợp đồng với nhiều tác giả sáng tác nhạc AI, nên việc tự ý phát vẫn có thể phải trả phí.
"Cơ sở kinh doanh chỉ được miễn phí khi chủ quán tự sáng tác bài hát, sau đó nhờ AI hòa âm", đại diện VCPMC nói.
Đối với nhạc cổ điển, dù hết hạn bảo hộ 50 năm, nhưng phần lớn bản nhạc cổ điển phát tại các quán hiện nay đều qua hòa âm, phối khí mới. Quyền sở hữu phiên bản làm lại thuộc về người thực hiện bản phối, nên người sử dụng vẫn phải trả phí.
VCPMC hiện bảo vệ quyền lợi cho hơn 7.700 nghệ sĩ trong nước và là thành viên chính thức của Liên minh Quốc tế các Hiệp hội Tác giả và Nhạc sĩ (CISAC), quản lý hàng triệu tác phẩm quốc tế tại Việt Nam qua nhiều thỏa thuận song phương.
Theo Điều 38 Nghị định 341/2025/NĐ-CP, hành vi không trả tiền bản quyền kinh doanh bị phạt 10-40 triệu đồng. VCPMC phối hợp với cơ quan chức năng để giám sát, không trực tiếp xử phạt.
Ông Hoàng Tùng, Chủ tịch F&B Investment, cho biết âm nhạc tác động trực tiếp đến hành vi tiêu dùng. Ví dụ các chuỗi đồ ăn nhanh thường phát nhạc tiết tấu mạnh vào giờ cao điểm để tăng tốc độ dùng bữa và vòng quay bàn, trong khi nhà hàng cao cấp ưu tiên giai điệu chậm để giữ chân khách lâu hơn. "Âm thanh, ánh sáng, mùi hương cấu thành bộ công cụ điều hướng cảm xúc, định hình bản sắc thương hiệu và gia tăng doanh thu nên việc trả phí bản quyền âm nhạc là hợp lý", ông Tùng nói.
Dù vậy, theo ông Tùng có 3 rào cản khiến giới kinh doanh tìm cách đối phó với quy định pháp luật về phí bản quyền âm nhạc. Thứ nhất là nhận thức về tài sản trí tuệ chưa cao, cơ chế tra cứu danh sách bài hát chưa công khai và gánh nặng chi phí vận hành. Ông cho biết cơ quan quản lý cần công khai danh mục tác phẩm và đa dạng gói cước linh hoạt theo quy mô.
Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn chọn tuân thủ. Bà Ngọc Tâm, đại diện một chuỗi trà sữa có quy mô toàn quốc, cho biết doanh nghiệp chi từ 5 đến 20 triệu đồng mỗi năm cho một điểm bán để mua bản quyền âm nhạc.
Đối với mô hình kinh doanh đặc thù như hát cho nhau nghe, việc đóng phí được ưu tiên xử lý sớm. Anh Nguyễn Phong, chủ một quán cà phê nhạc sống 15 m2 tại Thái Nguyên, đã trả phí một triệu đồng một năm từ đầu tháng 6. "Chúng tôi đưa tiền bản quyền vào chi phí cố định để bảo đảm pháp lý cho các buổi biểu diễn", anh Phong nói, "Do quán tổ chức các đêm nhạc hằng tuần, việc giữ chân khách là yếu tố bắt buộc".
VCPMC cho biết lượng chủ nhà hàng, quán cà phê chủ động đăng ký trả phí hiện tăng khoảng 150% so với cùng kỳ năm trước. Năm 2025, doanh thu tiền bản quyền của VCPMC đạt hơn 424 tỷ đồng.
Nga Thanh - Quỳnh Nguyễn
