Cơn khát chip nhớ trong vòng xoáy AI

2 시간 전 10

Từng dư thừa nguồn cung, chip nhớ giờ lại bị "hút" đến mức cạn kiệt trong cơn sốt AI, đẩy thị trường điện tử tiêu dùng vào giai đoạn tăng giá mạnh.

Đầu tuần trước, Apple bất ngờ công bố mọi thiết bị của hãng, trừ iPhone, Apple Watch và AirPods, đều nâng giá cao hơn 15-25% so với trước đó. Nguyên nhân được viện dẫn là chi phí linh kiện chip nhớ ngày càng cao. CEO Tim Cook thậm chí nói với WSJ rằng tác động của nó như "trận lụt trăm năm có một", rằng ông "chưa chứng kiến điều gì tương tự trong 40 năm trong ngành".

Fortune và The Verge cùng đánh giá động thái của Apple "gây chấn động", bởi họ vốn luôn được chuỗi cung ứng ưu tiên, cho thấy thị trường chip nhớ khắc nghiệt hơn nhiều so với vẻ bề ngoài. Truyền thông phương Tây đặt tên cho cuộc khủng hoảng là RAMageddon - ngày tận thế của RAM.

Không riêng Apple, thị trường thiết bị điện tử tiêu dùng ghi nhận hàng loạt hãng công nghệ khác tăng giá sản phẩm. Microsoft thông báo tăng giá máy chơi game Xbox thêm 100-150 USD tùy từng phiên bản, đồng thời ngừng bán mẫu bộ nhớ 2 TB cao cấp nhất. Dell, HP, Lenovo và Asus điều chỉnh danh mục sản phẩm bằng cách nâng giá hoặc giảm dung lượng bộ nhớ. Ở mảng smartphone, các hãng như Samsung, Xiaomi, Oppo, Vivo, Honor và Huawei đưa ra mức giá khởi điểm cao hơn cho một số dòng điện thoại mới.

Giữa tháng 5, Goldman Sachs cảnh báo thị trường chip nhớ toàn cầu đang đối mặt với sự mất cân bằng cung cầu nghiêm trọng nhất kể từ năm 2011 với nguyên nhân liên quan đến AI. Ngân hàng đầu tư này dự báo tình trạng thiếu hụt cả DRAM và NAND flash sẽ tiếp diễn và trầm trọng hơn, kéo dài đến năm 2028 do nguồn cung khó theo kịp nhu cầu không ngừng tăng cao của các trung tâm dữ liệu.

Chiếc đĩa cho "gã khổng lồ háu ăn"

Trong nhiều năm, các loại chip nhớ như DRAM và NAND Flash chủ yếu phục vụ máy chủ doanh nghiệp, máy tính cá nhân, smartphone, bộ định tuyến wifi và các thiết bị điện tử tiêu dùng khác. Nhu cầu được đánh giá tương đối ổn định, thậm chí dư thừa và ngày càng rẻ do công nghệ sản xuất liên tục cải tiến, theo Reuters.

Dù vậy, sự ổn định dần biến mất từ cuối năm 2025, khi hầu hết hệ thống AI như ChatGPT của OpenAI, Claude của Anthropic hay Gemini của Google chuyển hình thức từ xử lý sang suy luận và cần nhiều bộ nhớ hơn. Cũng từ đây, thị trường điện tử tiêu dùng rơi vào khó khăn.

Bộ nhớ là một trong hai thành phần quan trọng nhất trên bất kỳ hệ thống máy tính nào. Nếu như CPU đóng vai trò "đầu não" của thiết bị và xử lý lượng lớn thông tin với tốc độ cực nhanh, bộ nhớ là nơi dữ liệu được lưu trữ, cung cấp cho bộ xử lý, giống như chiếc đĩa đựng thức ăn.

Vấn đề trở nên trầm trọng khi các trung tâm dữ liệu AI ưa chuộng loại bộ nhớ băng thông cao (HBM) - loại chuyên dụng xếp chồng nhiều chip lên nhau, cho phép đạt thông lượng cao hơn phục vụ AI suy luận. HBM có biên lợi nhuận rất cao, nên các nhà sản xuất quyết định dồn lực sản xuất và đầu tư kỹ thuật cho mảng này. Đồng nghĩa, họ phải giảm chú trọng vào DRAM và NAND thông thường.

Hệ quả là không đủ "đĩa" đựng thức ăn cho tất cả "gã khổng lồ háu ăn", theo Fortune. Các công ty điện toán đám mây đang chi hàng trăm tỷ USD xây dựng trung tâm dữ liệu AI và thâu tóm một lượng lớn nguồn cung bộ nhớ HBM, còn nhà sản xuất máy tính, điện thoại, thiết bị tiêu dùng tranh giành phần nhỏ còn lại.

"Sản xuất chip nhớ đang trở thành một cuộc chơi có tổng bằng không", nghiên cứu về khủng hoảng bộ nhớ được Deutsche Bank công bố ngày 18/6 nêu. "Cứ mỗi tấm wafer thêm cho HBM và máy chủ AI, nguồn cung cho điện thoại, máy tính và ôtô lại bị rút bớt. Tình trạng này đẩy giá bộ nhớ tăng và tác động đến nhiều ngành kinh tế. Lúc này, chip nhớ không còn là mặt hàng thông thường, mà trở thành biến số kinh tế vĩ mô rõ rệt".

Bốn giai đoạn khan hiếm

Theo Tom's Hardware, có thể chia cuộc khủng hoảng chip nhớ thành bốn giai đoạn. Đầu tiên vào cuối 2025 khi các hãng như Samsung, SK Hynix hay Micron bắt đầu giảm sản lượng DDR4, NAND phổ thông để chuyển sang HBM với giá "nhích" nhẹ.

Biểu đồ phần trăm tăng giá DRAM và NAND giai đoạn từ quý II/2024 đến quý II/2026, với mức tăng đỉnh điểm diễn ra quý I/2026. Nguồn: TrendForce/Dramwatch

Đến quý I/2026, dữ liệu do công ty nghiên cứu thị trường TrendForce ghi nhận cho thấy giá DRAM tăng tới 90-95% so với cùng kỳ 2025, gây "mất cân bằng cung cầu nghiêm trọng hơn dự kiến". Giới đầu cơ bắt đầu gom chip, còn một số hãng điều chỉnh nhẹ giá sản phẩm. Xiaomi 17 Ultra ra mắt cao hơn 500 tệ so với thế hệ trước. Chủ tịch Xiaomi Lu Weibing khi đó thừa nhận chi phí linh kiện gây áp lực trực tiếp lên giá bán. Tình trạng tương tự cũng diễn ra với các dòng máy cao cấp của Vivo và Oppo.

Giai đoạn thứ ba rơi vào tháng 4-5, khi các nhà sản xuất máy tính bắt đầu đưa ra cảnh báo đến toàn ngành do giá DRAM tiếp tục tăng thêm 58-63%, còn NAND là 70-75%. Phần lớn sản lượng NAND Flash đổ dồn vào các ổ cứng SSD dành cho doanh nghiệp. Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn cũng đang "vét sạch nguồn cung" thông qua thỏa thuận dài hạn, khiến thị trường điện tử tiêu dùng rơi vào tình trạng khan hiếm nghiêm trọng.

Kể từ tháng 6, vấn đề không còn nằm ở giá bán khi lĩnh vực điện tử tiêu dùng ghi nhận tình trạng thiếu hàng, thiếu khả năng phân phối sản lượng và không thể ký hợp đồng. Nhiều doanh nghiệp nhỏ gần như không mua được chip vì các nhà sản xuất ưu tiên đối tác AI hoặc hợp đồng dài hạn.

Reuters đánh giá, lợi nhuận HBM cao hơn khiến các công ty sản xuất chip nhớ ưu tiên dòng này, giúp họ bước vào thời kỳ "trăng mật" kéo dài nhờ cơn sốt AI. Micron Technology đạt doanh thu 41,46 tỷ USD trong quý tài chính III/2026, cao gấp bốn lần cùng kỳ năm trước, còn cổ phiếu tăng 700% trong một năm qua. Giá cổ phiếu của SK Hynix cũng tăng 400%, còn Samsung Electronics lần đầu đạt mức vốn hóa trên 1.000 tỷ USD nhờ lợi nhuận cao năm qua.

Ngày 25/6, Samsung, SK Hynix và Micron bị 17 nguyên đơn khởi kiện tại Tòa án Quận ở bắc California (Mỹ) với cáo buộc thông đồng hạn chế nguồn cung DRAM nhằm đẩy giá tăng 700% trong bốn năm. Đơn kiện cho rằng ba nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, hiện chiếm 90% thị phần DRAM toàn cầu, đã đồng loạt chuyển năng lực sản xuất sang HBM phục vụ AI, qua đó cắt giảm sản lượng DDR3 và DDR4, khiến nguồn cung can kiệt. Nguyên đơn nhắc lại việc Samsung và SK Hynix cũng từng thừa nhận tham gia vụ thông đồng ấn định giá DRAM hồi năm 2005, trong đó SK Hynix bị phạt 185 triệu USD, đồng thời yêu cầu tòa ban hành lệnh cấm và bồi thường gấp ba lần thiệt hại.

Khó khăn tiếp diễn

Đối với các nhà sản xuất phần cứng, câu hỏi lớn hiện nay là khủng hoảng chip nhớ sẽ tác động như thế nào đến hoạt động kinh doanh và tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn ra sao.

Nghiên cứu của Gartner tháng 2 cho thấy, chi phí bộ nhớ tăng cao hơn dự kiến làm giảm 10,4% lượng xuất xưởng PC và 8,4% smartphone toàn cầu trong năm 2026, đồng thời dự báo giá của chúng tăng 17% và 13% tương ứng so với năm ngoái. "Với cầu vượt quá cung cùng tình trạng khan hiếm, tăng giá không thể tránh khỏi", nhà phân tích Ranjit Atwal của Gartner nói với CNBC. "Người tiêu dùng sẽ là bên gánh chịu hậu quả".

Theo WSJ, các nhà sản xuất chip nhớ đang gấp rút bổ sung dây chuyền mới nhưng chưa thể đáp ứng một sớm một chiều do cần chi phí hàng tỷ USD và nhiều năm xây dựng. Giới phân tích dự đoán, tình trạng thiếu hụt và giá tăng cao sẽ tiếp diễn trong vài năm tới. Deutsche Bank dự đoán nguồn cung chỉ ổn định sau năm 2028, trong khi Phố Wall dự báo giá bộ nhớ sẽ tăng 30-40% trong quý IV/2026 và thêm 40-45% vào năm 2027.

Nhà phân tích Atwal nhận định, chi phí leo thang có thể khiến người dùng giữ thiết bị đang dùng lâu hơn, tức thời gian nâng cấp kéo dài. Họ sẽ phải thỏa hiệp với bản thân về những gì họ cần, còn nhà sản xuất sẽ gặp khó khi muốn thu hút khách hàng bằng tính năng mới do giá bán quá cao.

Jon Gold, Phó chủ tịch phụ trách chuỗi cung ứng và chính sách hải quan của Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia Mỹ (NRF), có quan điểm tương tự. Ông cho rằng xu hướng này có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt thiết bị điện tử tiêu dùng bên cạnh nguy cơ tăng giá, khiến thị trường dần bất ổn vài năm tới.

Đầu tháng 6, liên minh người dùng do NRF dẫn đầu viết thư cho Bộ Tài chính và Bộ Thương mại Mỹ, yêu cầu chính phủ xem xét "sự mất cân bằng cấp bách" của chip nhớ cùng "khả năng nâng giá đáng kể và kéo dài" của thiết bị điện tử tiêu dùng. Nhóm kêu gọi chính phủ hợp tác với nhà sản xuất và đối tác nhằm "bảo vệ người dùng, người lao động và các doanh nghiệp thuộc mọi quy mô khỏi những thiệt hại".

Mashable nhận định, cuộc khủng hoảng chip nhớ cho thấy AI đã trở thành yếu tố chi phối bất kỳ thị trường nào liên quan, chẳng hạn GPU hay năng lượng trước đó. Với thị trường tiêu dùng, hệ quả là giá thiết bị điện tử có thể tăng khi chi phí bộ nhớ tiếp tục leo thang, ít nhất trong 1-2 năm tới.

Bảo Lâm tổng hợp