Động đất 7,2 độ có thể đã làm tăng ứng suất lên đường đứt gãy gần đó, dẫn tới chấn động mạnh nhất trong hơn một thế kỷ tại Venezuela.
Miền bắc Venezuela tối 24/6 rung chuyển bởi hai trận động đất, trong đó trận đầu tiên mạnh 7,2 độ xảy ra lúc 18h04 với tâm chấn ở độ sâu 22 km, gần thủ phủ San Felipe của bang Yaracuy. Trận động đất thứ hai có cường độ 7,5 độ diễn ra sau đó 39 giây, tâm chấn ở độ sâu 10 km và cách tâm chấn thứ nhất khoảng 5-10 km.
Đây là trận động đất mạnh nhất được ghi nhận ở Venezuela trong hơn một thế kỷ qua. Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez ngày 25/6 cho biết ít nhất 164 người đã thiệt mạng và 971 người bị thương, trong đó bang La Guaira ở phía bắc thủ đô Caracas đã hứng thiệt hại nặng nề.
Khoảnh khắc nhà cửa rung chuyển trong động đất kép ở Venezuela hôm 24/6, Video: CNN, BBC
Mark Quigley, phó giáo sư chuyên ngành Khoa học Động đất tại Đại học Melbourne ở Australia, nói rằng động đất kép xảy ra khi hai tâm chấn xuất hiện tương đối gần nhau về không gian và thời gian, nhưng về bản chất là hai sự kiện địa chấn riêng biệt.
"Cường độ của những trận địa chấn riêng lẻ trong động đất kép thường tương đồng nhau. Hiện tượng này khác biệt với trình tự thông thường, trong đó một trận động đất lớn thường gây ra những dư chấn có cường độ nhỏ hơn đáng kể", ông cho hay.
Sóng địa chấn trong động đất kép cũng có thời gian xuất hiện và nguồn gốc phát sinh không giống nhau. Tâm chấn của hai trận động đất ở Venezuela chỉ cách nhau vài km, nhưng dữ liệu về sóng địa chấn do Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) công bố cho thấy có khả năng chúng bắt nguồn từ các đường đứt gãy khác nhau.
Thông tin này phù hợp với các bản đồ đã được lập trước đây về những đường đứt gãy đang hoạt động ở khu vực. Chúng cho thấy sự tồn tại của các đứt gãy trượt ngang lớn, nơi mà những khối đá trượt qua nhau theo hướng đông - tây, liên kết với các đứt gãy nhỏ hơn theo những hướng khác nhau.
Theo phó giáo sư Quigley, rất có thể trận động đất đầu tiên đã kích hoạt trận thứ hai. "Sự dịch chuyển của vỏ Trái Đất tại đường đứt gãy gây ra trận động đất thứ nhất có thể đã làm tăng ứng suất lên đường đứt gãy dẫn tới trận thứ hai. Ngoài ra, sự lan truyền của sóng địa chấn từ trận đầu tiên có khả năng đã làm rung chuyển những đường đứt gãy dễ nứt vỡ gần đó", ông nhận định.
Mark Allen, giáo sư về Khoa học Trái Đất tại Đại học Durham ở Anh, cũng có quan điểm tương tự. Ông cho rằng hai trận động đất lớn xảy ra trong chưa đầy một phút như vậy là điều bất thường. "Có khả năng trận 7,2 độ đã làm nứt vỡ một đoạn của đường đứt gãy và truyền ứng suất sang đường đứt gãy khác, khiến nó cũng bị nứt vỡ và dẫn đến cơn địa chấn 7,5 độ", ông nhận định.
Vị trí hai tâm chấn động đất tại Venezuela hôm 24/6. Đồ họa: Conversation
Adam Pascale, chuyên gia tại Viện nghiên cứu Địa chấn học ở Australia, lưu ý rằng trận động đất thứ hai thực chất mạnh gấp 2 lần trận thứ nhất.
"Con số 7,5 độ có vẻ không mạnh hơn nhiều so với 7,2 độ, nhưng cường độ thực tế lại lớn hơn gấp đôi do thang đo sử dụng logarit. Điều đó có nghĩa là rung lắc sẽ kéo dài hơn rất nhiều. Trận đầu tiên gây ra rung chấn rồi 40 giây sau lại có sự kiện lớn hơn", ông nói.
Chuyên gia Allen cho rằng hai trận động đất dường như xảy ra ở ranh giới giữa hai mảng kiến tạo Caribe và Nam Mỹ. "Các mảng kiến tạo di chuyển ngang qua nhau ở khu vực này, tương tự đường đứt gãy San Andreas ở bang California của Mỹ", ông nói.
Tại miền bắc Venezuela, mảng kiến tạo Caribe và Nam Mỹ trượt ngang qua nhau với tốc độ khoảng 20 mm mỗi năm, trong đó mảng Caribe di chuyển về phía đông so với mảng Nam Mỹ. Điều này tạo ra các đứt gãy trượt ngang lớn, trong đó có Bocono, San Sebastian và El Pilar.
Động đất có tâm chấn nông thường xuyên xảy ra ở ranh giới giữa hai mảng Caribe và Nam Mỹ, một số có thể gây ra thiệt hại. Khu vực này từng hứng chịu một số trận động đất lớn trong quá khứ, trong đó có trận mạnh 7,7 độ hồi năm 1900 và một trận có cường độ 6,5 độ vào năm 1967.
Người phụ nữ đi qua một tòa nhà bị hư hại do động đất tại La Guaira, Venezuela hôm 25/6. Ảnh: AP
"Tại khu vực phía tây trận động đất kép ngày 24/6, ranh giới giữa hai mảng kiến tạo trở nên rộng và phức tạp hơn, dễ xảy ra hoạt động địa chấn trên diện rộng với nhiều trận động đất có tâm chấn ở độ sâu từ nông đến trung bình", phó giáo sư Quigley nói.
Chuyên gia Allen cảnh báo khả năng sẽ xảy ra thêm dư chấn tại khu vực Caracas. "Thủ đô của Venezuela là khu vực dễ xảy ra động đất. Các đường đứt gãy tại đó có thể đã bị tích tụ thêm ứng suất sau các sự kiện ngày 24/6", ông nói.
Phạm Giang (Theo Conversation, CNN, AFP)
