Buồng trứng đa nang, tăng sản tuyến thượng thận hoặc u buồng trứng có thể dẫn tới nồng độ testosterone cao ở phụ nữ, gây mụn trứng cá, rối loạn kinh.
Testosterone là hormone quan trọng, tồn tại ở cả nam và nữ song với mức độ khác nhau. Ở nam giới, testosterone được sản xuất ở tinh hoàn và quyết định các đặc điểm nam tính như giọng nói trầm, ham muốn tình dục, sản xuất tinh trùng, tóc và phát triển cơ bắp. Ở phụ nữ, testosterone được sản xuất với lượng ít hơn ở buồng trứng và tuyến thượng thận, đóng vai trò trong khả năng sinh sản, ham muốn tình dục và sức khỏe xương.
Nồng độ testosterone được đo bằng nanogram trên decilit (ng/dL), thay đổi theo độ tuổi. Nam giới thường có lượng testosterone sau tuổi dậy thì cao khoảng 15 lần so với nữ. Testosterone trên 70 ng/dL được coi là cao ở phụ nữ trưởng thành, theo Trung tâm Y tế Đại học Rochester, Mỹ.
Theo Verywell Health, trong nhiều trường hợp, testosterone cao là kết quả của các bệnh lý hoặc rối loạn tiềm ẩn ảnh hưởng đến sự cân bằng nội tiết tố của cơ thể phụ nữ.
Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
PCOS là bệnh lý với đặc điểm điển hình là nhiều u nang nhỏ, chứa đầy chất lỏng, xuất hiện ở một hoặc cả hai buồng trứng. Ở người mắc bệnh, trứng có thể không phát triển bình thường hoặc không được giải phóng trong quá trình rụng trứng.
Theo Medline Plus, hội chứng này thường xuất hiện ở độ tuổi 11 hoặc 12, vào khoảng thời gian có kinh nguyệt lần đầu, nhưng cũng có thể muộn hơn. Các triệu chứng có thể biểu hiện ít hay nhiều tùy người. Nhiều phụ nữ không biết mình mắc PCOS cho đến khi khó có thai.
PCOS là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây testosterone cao và rậm lông cho nữ giới. Các triệu chứng khác bao gồm:
- Chu kỳ kinh nguyệt không đều hoặc vô kinh
- Rậm lông, da dầu, mụn trứng cá nặng
- Béo phì hoặc tăng cân, khó giảm cân
- Vô sinh
- Các mảng tối màu trên da
Tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh không điển hình
Tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh không điển hình là một rối loạn di truyền. Dạng khởi phát muộn có các triệu chứng tương tự PCOS. Nguyên nhân là do thiếu một loại enzyme chịu trách nhiệm sản xuất đủ lượng hormone steroid quan trọng ở tuyến thượng thận. Tuyến thượng thận bù đắp cho sự thiếu hụt enzyme này bằng cách sản xuất nhiều hormone steroid androgen hơn, chẳng hạn testosterone.
Hệ thống Y tế Johns Hopkins cho biết các triệu chứng khác của NCCAH có thể bao gồm:
- Tăng trưởng nhanh thời thơ ấu
- Lông mu mọc sớm
- Mụn trứng cá xuất hiện sớm
- Giọng nói trầm hơn
- Lông mặt và lông cơ thể nhiều
U bướu tuyến thượng thận hoặc buồng trứng
Tương tự PCOS, các khối u phát triển trên những tuyến sản sinh hormone quan trọng như tuyến thượng thận và buồng trứng có thể ảnh hưởng đến chức năng và sự cân bằng hormone.
U bướu tuyến thượng thận có thể gây ra các triệu chứng như ở phụ nữ gồm:
- Lông mặt và lông cơ thể mọc nhiều
- Chân tóc thưa
- Chu kỳ kinh nguyệt không đều
- Giọng nói trầm
- Tăng cân
- Yếu và mất khối lượng cơ bắp
- Dễ bị bầm tím
- Đường huyết, huyết áp cao
U bướu buồng trứng không phải lúc nào cũng gây ra triệu chứng. Nếu có thường là đầy hơi, đau bụng, cảm giác no nhanh, tiểu gấp hoặc tiểu nhiều lần.
Để chẩn đoán nồng độ testosterone cao, bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng, chẳng hạn thay đổi tâm trạng và rối loạn kinh nguyệt. Có thể thực hiện xét nghiệm máu kiểm tra nồng độ testosterone, siêu âm kiểm tra các bất thường quanh buồng trứng.
Sau khi xác định được nguyên nhân, bác sĩ thường hướng dẫn điều chỉnh lối sống như chế độ ăn uống và tập thể dục, cũng như sử dụng thuốc để điều trị và cân bằng lại hệ thống nội tiết.
Người bệnh nên hạn chế thực phẩm nhiều đường và tinh bột tinh chế, bổ sung protein, chất béo lành mạnh. Tập thể dục tim mạch cường độ vừa phải như đi bộ nhanh, chạy bộ, đạp xe hoặc bơi lội với tổng thời lượng 150 phút mỗi tuần. Duy trì cân nặng khỏe mạnh để cải thiện khả năng sinh sản và điều hòa chu kỳ kinh nguyệt.
Anh Ngọc (Tổng hợp)
