Bộ Công an đề xuất định danh, truy xuất nguồn gốc khi sử dụng N2O, chất cấm dưới dạng phụ gia

Bộ Tư pháp vừa công bố thẩm định hồ sơ chính sách Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), trong đó Bộ Y tế đã có báo cáo tiếp thu, giải trình nhiều nội dung Bộ Công an đề xuất.

Cần kiểm soát chặt phụ gia có chất nguy hại

Góp ý về chính sách: "Kiểm soát chặt đối với các chất đưa vào sản xuất, chế biến sản phẩm thực phẩm có khả năng sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng thành các chất nguy hại" trong hồ sơ Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ Công an nhận định đây là chính sách rất quan trọng đối với an ninh trật tự.

Theo Bộ Công an, thực tế tình trạng lạm dụng khí N₂O (bóng cười), tiền chất ma túy, hoặc các chất cấm dưới dạng phụ gia thực phẩm diễn biến rất phức tạp.

Bộ đề nghị cần bổ sung các quy định quản lý đặc thù theo cơ chế định danh, truy xuất nguồn gốc, đường đi của các loại hàng hóa này; ban hành danh mục nguyên liệu, phụ gia thực phẩm quản lý đặc biệt bao gồm N₂O và các chất khác có tính chất lưỡng dụng, có nguy cơ gây nghiện hoặc ảo giác.

Trên cơ sở đó có quy định cấm bán lẻ các chất thuộc danh mục nêu trên cho cá nhân. Chỉ được cấp phép mua bán, giao dịch giữa các tổ chức, pháp nhân, hộ kinh doanh có giấy phép sản xuất thực phẩm hoặc kinh doanh dịch vụ ăn uống.

Đơn vị mua hàng phải giải trình cụ thể nhu cầu sử dụng phù hợp với quy mô sản xuất theo định mức sản phẩm để ngăn chặn việc mua gom số lượng lớn rồi tuồn ra ngoài thị trường tự do.

Đồng thời các đơn vị nhập khẩu, kinh doanh các chất trong danh mục này phải thực hiện chế độ báo cáo định kỳ về danh mục khách hàng và số lượng bán ra, quy định lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 2 năm để phục vụ công tác truy vết đường đi của hàng hóa khi có yêu cầu.

Bên cạnh đó luật cần quy định rõ hành vi mua bán, sử dụng nguyên liệu, phụ gia thực phẩm sai mục đích công bố hoặc bán cho đối tượng không có chức năng sản xuất, chế biến thực phẩm là hành vi vi phạm pháp luật.

Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.

Sẽ quản lý chặt chẽ, tránh lạm dụng

Theo báo cáo của Bộ Y tế, trong thời gian qua 100% các sản phẩm phụ gia thực phẩm khí N₂O được cơ quan kiểm tra nhà nước về thực phẩm nhập khẩu thực hiện kiểm tra theo phương thức "kiểm tra thường" (chỉ kiểm tra hồ sơ của từng lô hàng thực phẩm nhập khẩu).

Và phương thức "kiểm tra giảm" (chỉ kiểm tra hồ sơ tối đa 5% trên tổng số lô hàng nhập khẩu trong vòng 1 năm do cơ quan hải quan lựa chọn ngẫu nhiên) và cấp "thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu" để thông quan.

Mặc dù phương thức quản lý này tạo một lớp kiểm soát hành chính cần thiết, tuy nhiên do chỉ dừng ở kiểm tra hồ sơ nên không kiểm soát được mục đích sử dụng thực tế sau nhập khẩu, đặc biệt đối với nguy cơ lạm dụng N₂O ngoài mục đích thực phẩm.

Điều này dẫn đến khoảng trống trong quản lý dòng chảy hàng hóa trên thị trường và khó phát hiện vi phạm ở khâu lưu thông. Bên cạnh đó, việc kiểm tra 100% lô hàng làm tăng chi phí và nguồn lực quản lý nhưng hiệu quả phòng ngừa rủi ro chưa tương xứng.

Bộ Y tế đánh giá phương thức này còn nặng về tiền kiểm hình thức, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý theo nguy cơ và kiểm soát toàn chuỗi đối với các chất có nguy cơ bị lạm dụng.

Tiếp thu ý kiến của Bộ Công an, Bộ Y tế cho hay sẽ xây dựng danh mục các nguyên liệu thực phẩm, phụ gia thực phẩm và chất hỗ trợ chế biến sử dụng trong chế biến, sản xuất thực phẩm có khả năng sử dụng sai mục đích, dễ bị lạm dụng thành các chất nguy hại phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành và thông lệ quốc tế.

Danh mục này sẽ được cập nhật thường xuyên trên cơ sở tình hình kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ. Đồng thời sẽ quy định các đơn vị nhập khẩu, sản xuất, kinh doanh các chất trong danh mục lưu trữ thông tin nhằm truy xuất; quy định tần suất việc kiểm tra, hậu kiểm.

Quy định trách nhiệm phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong quản lý, kiểm soát nguyên liệu thực phẩm, phụ gia thực phẩm và chất hỗ trợ chế biến có nguy cơ bị sử dụng sai mục đích. Tăng cường chia sẻ thông tin, dữ liệu phục vụ công tác quản lý, giám sát và xử lý vi phạm.