Giảm căng thẳng, áp lực mùa thi

Làm thế nào để đồng hành cùng con, xoa dịu những căng thẳng, áp lực trong giai đoạn quan trọng này?

Vô tình tạo áp lực

Chị Thị Hường (phường An Hội Đông, TP.HCM) cho biết hơn một tháng nay con gái chuẩn bị thi lớp 10, gần như chỉ tập trung cho việc học. "Tối nào tôi cũng nhắc con ngủ sớm nhưng cháu bảo còn nhiều phần chưa chắc nên muốn học thêm. Có hôm 1h-2h sáng tôi thức dậy vẫn thấy đèn phòng còn sáng", chị kể.

Không riêng chị Hường, nhiều phụ huynh thừa nhận họ thường xuyên rơi vào trạng thái vừa thương con vừa lo lắng. Thương vì thấy con tự tạo áp lực để cố gắng, lo vì những đêm thức khuya kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và tâm lý. 

"Con càng lớn càng ít tâm sự. Hỏi chuyện học hành thì trả lời ngắn gọn, nhiều khi chỉ nói "con biết rồi". Có những điều con giữ trong lòng mà vợ chồng tôi không biết để chia sẻ", anh Thanh Long (phường An Khánh) bộc bạch.

Những ngày cận thi, không ít gia đình trải qua những cuộc trò chuyện căng thẳng. Cha mẹ muốn con nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ để giữ sức, trong khi các em lại muốn tận dụng tối đa thời gian ôn tập. 

Sự khác biệt trong cách nhìn nhận đôi khi khiến cả hai bên đều áp lực. Anh Minh Tuấn (phường Đức Nhuận) nhớ lần con gái bật khóc trong bữa cơm khi bị hỏi về nguyện vọng lớp 10. "Con nói cả ngày ở trường ai cũng hỏi chuyện thi cử, về nhà ba cũng hỏi. Lúc đó tôi mới nhận ra mình có thể đang vô tình tạo thêm áp lực cho con", anh chia sẻ.

Nhiều phụ huynh nhận thấy tuổi dậy thì khiến con thay đổi rất nhanh về cảm xúc. Có những hôm vui vẻ trò chuyện với cha mẹ nhưng cũng có lúc chỉ một câu nhắc nhở nhẹ nhàng cũng khiến con khó chịu. Điều đó làm nhiều phụ huynh lúng túng.

Cần cảm giác được lắng nghe, thấu hiểu

Theo các chuyên gia tâm lý giáo dục, điều khiến nhiều phụ huynh trăn trở trong mùa thi không chỉ là kết quả các kỳ thi lớp 10 hay tốt nghiệp THPT mà còn là sự thay đổi trong cách giao tiếp của con ở tuổi vị thành niên. Khi áp lực thi cử gia tăng, nhiều học sinh có xu hướng thu mình, ít chia sẻ hoặc phản ứng nhạy cảm hơn trước những câu hỏi mà các em cảm nhận như sự kiểm tra, đánh giá.

Các chuyên gia cho rằng ở độ tuổi 15-18, nhu cầu được tôn trọng không gian riêng và tự giải quyết vấn đề là điều khá phổ biến. Tuy nhiên căng thẳng trong giai đoạn ôn thi có thể khiến các con khép mình hơn, khiến cha mẹ khó nắm bắt tâm lý và đồng hành hiệu quả. Vì vậy bên cạnh việc hỗ trợ học tập, điều nhiều học sinh cần lúc này là sự lắng nghe, thấu hiểu và cảm giác được tin tưởng từ gia đình.

PGS.TS Lê Minh Công - chuyên gia tâm lý, Giám đốc Chương trình nghiên cứu và hỗ trợ sức khỏe tinh thần Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM) - cho rằng việc học sinh ít nói chuyện hoặc không muốn chia sẻ ngay sau mỗi buổi thi là phản ứng khá phổ biến và không đồng nghĩa với việc các em không cần sự quan tâm từ gia đình.

Theo ông, sau nhiều giờ tập trung làm bài trong điều kiện áp lực cao, học sinh thường cần một khoảng thời gian để nghỉ ngơi và cân bằng lại cảm xúc trước khi sẵn sàng trao đổi về kỳ thi, đây là một cách ứng phó với stress thông thường. 

"Thay vì liên tục hỏi con làm được bao nhiêu câu, đề thi khó hay dễ, phụ huynh có thể bắt đầu bằng những câu hỏi mang tính thấu cảm hoặc thể hiện sự lắng nghe tích cực. Trong thời điểm này, sự đồng hành về mặt cảm xúc thường quan trọng hơn việc phân tích kết quả bài làm", ông Công chia sẻ.

Ông cũng khuyến nghị phụ huynh tránh tạo thêm áp lực cho con bằng những câu hỏi mang tính đánh giá hoặc so sánh với bạn bè. Những lời nhắc như "Bạn A học giỏi hơn", "Cố lên không sẽ không đậu trường mong muốn" tuy xuất phát từ thiện ý nhưng có thể vô tình làm gia tăng căng thẳng, lo âu và nỗi sợ thất bại ở học sinh. 

Theo ông Công, điều học sinh cần nhất trong giai đoạn thi cử không phải là áp lực phải đạt thành tích hoàn hảo mà là cảm giác được thấu hiểu, được chấp nhận và được gia đình đồng hành. Một môi trường tâm lý an toàn sẽ giúp các em duy trì sự ổn định cảm xúc, phục hồi năng lượng và phát huy tốt hơn năng lực của mình trong các môn thi tiếp theo.

Không phải cánh cửa duy nhất quyết định tương lai

Theo GS.TS Huỳnh Văn Sơn - Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, kỳ thi lớp 10 là một cột mốc quan trọng nhưng không phải là chốt chặn hay là cửa duy nhất quyết định tương lai của một đứa trẻ. 

Cũng như thế, kỳ thi tốt nghiệp THPT sắp tới có thể nói là kỳ thi quan trọng nhất đời học sinh nhưng cần nhìn vào cuộc thử sức của chính các bạn trẻ nhiều hơn bởi cơ hội vào đời, thành công và hạnh phúc khá đa dạng, phong phú. 

Điều phụ huynh cần truyền tải cho con là sự tin tưởng và chấp nhận, dù kết quả cuối cùng như thế nào. Các con luôn cần sự thấu hiểu và đồng cảm; sát cánh và sẻ chia chứ không thể là hy vọng, kỳ vọng...

Cũng theo ông Sơn, thực tế vẫn còn không ít thí sinh và cả phụ huynh lo lắng trong suốt kỳ thi. Thậm chí hôm nay học sinh lớp 9 đã thi xong, chờ chấm điểm nhưng vẫn lo lắng tiếp. "Tôi đồng cảm với tâm trạng này của họ. 

Đặc biệt với các bạn trẻ, nên suy nghĩ rằng khi đi thi thì đó là cuộc sát hạch chính thức năng lực của bản thân chứ không nên áp lực kéo dài hay tự làm khó bản thân mình để có thể có sự cân bằng tâm lý và thực hiện các hoạt động tiếp theo", ông Sơn nói.