GS.TS Vũ Minh Khương: TP.HCM cần cải cách mô hình quản trị để trở thành 'tâm chấn phát triển' của vùng

Sáng 28-7, tại lớp bồi dưỡng, cập nhật kiến thức, kỹ năng dành cho các Thành ủy viên, lãnh đạo các sở, ngành và thường trực các đảng ủy trực thuộc Thành ủy TP.HCM năm 2026, GS.TS Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore) dành toàn bộ chuyên đề để phân tích sứ mệnh phát triển của TP.HCM trong kỷ nguyên mới.

Không gian phát triển đã thay đổi, mô hình quản trị cũng phải thay đổi

GS.TS Vũ Minh Khương nhìn nhận sau khi mở rộng không gian phát triển, TP.HCM đang đứng trước cơ hội lịch sử để vươn lên thành đại đô thị có sức cạnh tranh toàn cầu. 

Theo ông, điều quyết định không còn là mở rộng quy mô hay tăng thêm nguồn lực, mà là một cuộc cải cách mạnh mẽ về mô hình quản trị, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị kiến tạo phát triển.

Ông Khương phân tích sau khi mở rộng địa giới, TP.HCM không chỉ lớn hơn về diện tích hay dân số mà đã hình thành một không gian phát triển hoàn toàn mới, tạo điều kiện để thành phố chuyển từ vai trò đầu tàu kinh tế quốc gia trở thành một cực tăng trưởng có sức lan tỏa của khu vực Đông Nam Á.

Tuy nhiên, ông cho rằng cơ hội đó sẽ khó trở thành hiện thực nếu thành phố vẫn vận hành theo tư duy quản lý cũ.

"Khó khăn thực sự không nằm ở những ý tưởng mới, mà ở việc thoát khỏi những ý tưởng cũ", GS Khương dẫn lại nhận định nổi tiếng của nhà kinh tế John Maynard Keynes để mở đầu chuyên đề.

Theo GS Khương, thế giới đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, nơi AI, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, địa kinh tế và sự trỗi dậy của châu Á đang làm thay đổi căn bản các quy luật cạnh tranh. 

Trong bối cảnh đó, lợi thế về đất đai, lao động giá rẻ hay vốn đầu tư không còn là yếu tố quyết định. Năng lực học hỏi, đổi mới và kiến tạo giá trị mới trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh.

Ông nhận định TP.HCM sau khi mở rộng đang sở hữu những điều kiện mà rất ít đô thị trong khu vực có được, quy mô kinh tế khoảng một phần tư GDP cả nước, không gian liên kết giữa cảng biển, sân bay quốc tế, trung tâm tài chính, công nghiệp công nghệ cao và logistics. Đây là tiền đề để thành phố hình thành một đại đô thị có sức cạnh tranh toàn cầu.

Nhưng theo ông, điều quan trọng nhất không phải mở rộng thêm nguồn lực mà là chuyển đổi mô hình quản trị.

GS Khương phân biệt rõ giữa "quản lý" và "quản trị". Nếu quản lý chủ yếu tập trung vào vận hành, quy trình và hoàn thành KPI thì quản trị hướng tới tầm nhìn dài hạn, tạo lợi thế cạnh tranh và kiến tạo giá trị mới. Người lãnh đạo không chỉ xử lý công việc hằng ngày mà phải dành nhiều thời gian hơn cho các quyết định chiến lược.

Theo ông, TP.HCM cần chuyển từ mô hình "quản lý bằng trình ký" sang "điều hành bằng dữ liệu và kết quả", giảm tầng nấc trung gian, phân quyền mạnh hơn, tăng trách nhiệm giải trình và ứng dụng AI trong hỗ trợ ra quyết định.

Từ quản lý theo địa giới sang quản trị theo chức năng phát triển

Một trong những khuyến nghị quan trọng của GS.TS Vũ Minh Khương là TP.HCM phải thay đổi cách nhìn về không gian phát triển.

Theo ông, thay vì tiếp tục quản lý theo địa giới hành chính hoặc từng sở, ngành riêng lẻ, thành phố cần quản trị theo chức năng kinh tế và liên kết vùng.

Ông lấy ví dụ hệ thống sân bay Tân Sơn Nhất - Long Thành. Theo tư duy truyền thống, đây là hai sân bay thuộc hai địa phương khác nhau. Nhưng theo cách tiếp cận mới, đây phải là một hệ thống sân bay kép của vùng đại đô thị TP.HCM, được quy hoạch và vận hành như một hệ sinh thái thống nhất nhằm tạo nên một cửa ngõ hàng không quốc tế, trung tâm logistics, đổi mới sáng tạo và cực tăng trưởng mới của vùng Đông Nam Bộ.

Từ đó, ông Khương đề xuất TP.HCM cần xây dựng mô hình quản trị phát triển mới với một Trung tâm Điều phối phát triển (Development Coordination Center), đóng vai trò điều phối liên ngành và liên vùng, thay vì mỗi cơ quan theo đuổi mục tiêu riêng.

Trung tâm này sẽ tổ chức các nhóm đặc nhiệm phụ trách các sứ mệnh chiến lược như trung tâm AI và kinh tế số toàn cầu, trung tâm tài chính quốc tế, logistics xanh, thành phố sân bay, đổi mới sáng tạo, phát triển nhân tài, đô thị đáng sống, chuyển đổi xanh và chính quyền AI.

Song song đó là một trung tâm điều hành đô thị hợp nhất, vận hành dựa trên dữ liệu tích hợp, AI và nền tảng số dùng chung để hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.