Tại sao người cao tuổi, sống cô đơn dễ ‘dính bẫy’ lừa đảo?

Theo các chuyên gia tâm lý, bên cạnh yếu tố thiếu kỹ năng nhận diện lừa đảo, chính nhu cầu được khẳng định vai trò, mong muốn sống khỏe và tâm lý ngại chia sẻ với con cháu, sống cô đơn khiến người già dễ rơi vào bẫy.

Muốn chứng minh mình vẫn còn minh mẫn, tự quyết

Chia sẻ về vấn đề này, TS Nguyễn Thị Phương Mai, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết người cao tuổi, đặc biệt là những người có điều kiện kinh tế, thường có nhu cầu tận hưởng cuộc sống sau nhiều năm lao động. Họ muốn được nghỉ ngơi, đi du lịch, tham gia các hoạt động xã hội và thường có nhóm bạn để giao lưu.

Bên cạnh đó, nhiều người vẫn mong muốn giữ vai trò quan trọng trong gia đình, từ việc đưa ra quyết định đến chứng minh bản thân còn minh mẫn, có nhiều trải nghiệm sống. Chính tâm lý này đôi khi khiến họ ít lắng nghe lời khuyên của con cháu.

"Không ít người cho rằng mình có nhiều kinh nghiệm hơn thế hệ trẻ nên vẫn có thể tự đưa ra các quyết định tài chính hay đầu tư mà không cần tham khảo ý kiến người thân", TS Mai chia sẻ.

Trong khi đó, sự phát triển nhanh của công nghệ khiến nhiều người cao tuổi khó theo kịp. Việc sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận thông tin trên mạng xã hội hay nhận biết các cảnh báo về lừa đảo còn hạn chế.

Họ cũng ngại hỏi con cháu vì không muốn bị cho là chậm chạp hoặc phụ thuộc. Hay sự mất kết nối, sống cô đơn khiến người cao tuổi không thể chia sẻ được với con cái.

Dễ bị cuốn vào các lời quảng cáo, mời chào

Theo TS Mai, sức khỏe là mối quan tâm hàng đầu của người cao tuổi, vì vậy họ rất dễ bị hấp dẫn bởi các quảng cáo hứa hẹn "khỏe hơn", "sống lâu hơn" hay "cải thiện bệnh tật".

Đó có thể là các sản phẩm thực phẩm chức năng, thuốc được quảng cáo có tác dụng thần kỳ hoặc các chương trình nghỉ dưỡng, du lịch kết hợp chăm sóc sức khỏe. Với mong muốn có chất lượng cuộc sống tốt hơn, nhiều người sẵn sàng bỏ ra số tiền lớn để tham gia.

Ngoài ra, ở một số người cao tuổi, khả năng lập kế hoạch, cân nhắc và kiểm soát các quyết định tài chính cũng suy giảm theo tuổi tác. Điều này khiến họ dễ đưa ra quyết định thiếu thận trọng và trở thành mục tiêu của các đối tượng lừa đảo.

Trong quá trình tư vấn, TS Mai cho biết bà từng gặp nhiều trường hợp người cao tuổi bị lừa khi tham gia các buổi giới thiệu sản phẩm hoặc bán hàng trực tiếp.

Có người trước khi đi đã được con cháu dặn không mang tiền, nhưng khi đến nơi vẫn bị thuyết phục, thậm chí vay tiền của những người xung quanh để mua các sản phẩm như nồi điện, đồ gia dụng hay hàng khuyến mãi với giá cao.

Bị lừa vài triệu đồng cũng có thể gây sang chấn tâm lý

Theo TS Mai, dù số tiền thiệt hại chỉ vài triệu đồng, nhiều người vẫn rơi vào trạng thái lo lắng, áy náy vì sau khi nghỉ hưu họ không còn khả năng tạo ra thu nhập như trước. Họ mất ngủ, căng thẳng và sợ con cháu phát hiện sẽ trách móc.

"Nhiều trường hợp sang chấn tâm lý không đến từ giá trị món tiền, mà đến từ cảm giác mình bị lừa và mất niềm tin vào chính bản thân", TS Mai nói.

Đáng lo ngại hơn là các vụ lừa đảo liên quan đến đầu tư hoặc tài chính. Theo TS Mai, có những bệnh nhân từng mua trái phiếu hoặc tham gia các hình thức đầu tư rồi bị mất tiền.

Sau khi bị lừa, nhiều người lại xuất hiện tâm lý muốn "gỡ" số tiền đã mất. Các đối tượng lừa đảo tiếp tục đưa ra những lời hứa hẹn chỉ cần đóng thêm một khoản phí hoặc đầu tư tiếp sẽ lấy lại được tiền, khiến nạn nhân càng lún sâu.

Vì xấu hổ, họ thường giấu con cháu, âm thầm tiếp tục chuyển tiền. Đến khi sự việc vỡ lở, số tiền thiệt hại có thể lên tới hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỉ đồng.

Theo chuyên gia, khi mất một khoản tiền lớn, người cao tuổi dễ rơi vào trạng thái suy sụp, mất tự tin, thu mình và xuất hiện các biểu hiện rối loạn cảm xúc như lo âu hoặc trầm cảm.