Phóng tên lửa chiến lược từ tàu ngầm ra Thái Bình Dương, Trung Quốc dường như muốn chứng minh năng lực răn đe bằng bộ ba hạt nhân của mình.
Trung Quốc từ lâu chỉ tiến hành các vụ thử nghiệm vũ khí trong phạm vi biên giới của mình. Tuy nhiên, hôm 6/7, họ đã gây bất ngờ khi thông báo thử thành công tên lửa chiến lược phóng từ tàu ngầm hạt nhân, nhắm vào mục tiêu trên vùng biển quốc tế ở Thái Bình Dương.
Hải quân Trung Quốc cho biết đây là nội dung huấn luyện thường niên, các nước liên quan đã được thông báo trước và vụ phóng không nhằm vào bất kỳ quốc gia hay mục tiêu cụ thể nào.
Dù vậy, Thủ tướng Quần đảo Solomon Matthew Wale ngày 7/7 lên tiếng phản đối việc đầu đạn mô phỏng trong cuộc thử nghiệm rơi xuống vùng biển gần quốc đảo này. "Chúng tôi không muốn bất kỳ ai thử nghiệm tên lửa đạn đạo xuyên lục địa ở khu vực Thái Bình Dương. Hãy là bạn của chúng tôi, đừng đe dọa chúng tôi", ông Wale tuyên bố.
Truyền thông nhà nước Trung Quốc khẳng định cuộc thử nghiệm là bằng chứng cho thấy Bắc Kinh đang đi đúng hướng trong việc hoàn thiện bộ ba răn đe hạt nhân, giúp họ nắm lợi thế lớn hơn nếu xảy ra khủng hoảng khu vực hay kịch bản đối đầu với Washington.
"Bộ ba hạt nhân" là thuật ngữ chỉ năng lực răn đe chiến lược của các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, gồm tên lửa đạn đạo xuyên lục địa phóng từ đất liền (ICBM), tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) và tên lửa, bom được phóng từ oanh tạc cơ chiến lược.
Duy trì "bộ ba" này giúp các cường quốc hạt nhân hạn chế nguy cơ lực lượng chiến lược bị xóa sổ trong đòn phủ đầu, bảo đảm khả năng tấn công trả đũa và năng lực răn đe hạt nhân đáng tin cậy. Hiện có 4 nước sở hữu bộ ba răn đe hạt nhân gồm Nga, Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ.
Hình ảnh tàu ngầm Trung Quốc phóng thử nghiệm tên lửa được công bố ngày 6/7. Ảnh: Hải quân Trung Quốc
"Bộ ba hạt nhân quốc gia của chúng ta vừa có một bước nâng cấp mới", Global Times, tờ báo thuộc People's Daily, cơ quan ngôn luận đảng Cộng sản Trung Quốc, hôm 7/7 bình luận về vụ thử.
"Lực lượng hạt nhân trên biển có khả năng thực hiện các đòn phản công chiến lược ổn định, đáng tin cậy từ bất kỳ nơi nào trên vùng biển rộng lớn của Thái Bình Dương", tờ báo dẫn lời một chuyên gia Trung Quốc cho biết.
Theo Evan S. Medeiros, giáo sư tại Đại học Georgetown, cựu giám đốc cấp cao phụ trách châu Á thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời tổng thống Barack Obama, cuộc thử nghiệm cho thấy Bắc Kinh đang ngày càng tự tin với năng lực hạt nhân dưới đáy đại dương và đã mạnh dạn hơn trong việc tiến hành thử tên lửa trên vùng trời và vùng biển quốc tế.
"Về cơ bản, Trung Quốc tiến hành vụ thử vì họ cần kiểm tra tính năng kỹ chiến thuật cho năng lực tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm mới nhất. Nhưng còn một thông điệp lớn hơn gửi tới thế giới là Trung Quốc đã sở hữu một bộ ba hạt nhân vận hành toàn diện", Medeiros nhận định. "Trung Quốc đang thăm dò các giới hạn trong chiến lược phòng thủ của Mỹ".
Suốt nhiều thập kỷ, Trung Quốc duy trì kho vũ khí hạt nhân khá khiêm tốn, nhỏ hơn nhiều so với Mỹ và Nga, và thường chỉ thử nghiệm các tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân bên trong đất nước. Đây mới là lần thứ ba Trung Quốc tiến hành thử nghiệm tên lửa tầm xa ở Thái Bình Dương. Lần đầu tiên diễn ra năm 1980 và lần gần nhất vào năm 2024.
Hồi tháng 2, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách kiểm soát vũ khí Thomas DiNanno nói rằng Trung Quốc đã bí mật thử hạt nhân vào năm 2020 và đang chuẩn bị cho những đợt thử nghiệm quy mô lớn. Ông Thẩm Kiện, đặc phái viên Trung Quốc về giải trừ quân bị, tuyên bố nước này "luôn thận trọng và thể hiện trách nhiệm cao nhất trong các vấn đề liên quan đến vũ khí hạt nhân", song không trực tiếp phản hồi phát biểu từ Thứ trưởng DiNanno.
Medeiros cho rằng qua vụ thử lần này, Trung Quốc muốn gửi thông điệp mạnh mẽ tới Mỹ cùng các đối thủ rằng họ hoàn toàn có thể phô diễn sức mạnh theo những cách mới mang tính răn đe hơn.
Hiện vẫn chưa rõ vị trí chính xác của tàu ngầm Trung Quốc phóng tên lửa. Trước đó, hôm 6/7, cơ quan hàng hải Trung Quốc đã phát thông báo cảnh báo về những nguy hiểm tiềm ẩn tại vùng biển phía bắc và đông nam đất nước.
Giới chuyên gia quân sự phương Tây nhận định tên lửa có thể được phóng từ khu vực vịnh Bột Hải ở bờ biển phía đông bắc Trung Quốc, sau đó bay theo đường vòng cung về phía đông nam hơn 6.900 km rồi rơi xuống vùng biển ngoài khơi Quần đảo Solomon.
"Trung Quốc muốn nói với thế giới rằng họ đang sở hữu một vũ khí đủ sức làm chủ cả vùng Thái Bình Dương", Justin Bassi, cựu cố vấn an ninh quốc gia của chính phủ Australia, hiện là giám đốc điều hành Viện Chính sách Chiến lược Australia tại Canberra, cho hay.
Nỗ lực thu hẹp khoảng cách với Mỹ
Những cuộc thử nghiệm như vậy phải mất nhiều tháng chuẩn bị và mục tiêu lớn nhất của Trung Quốc lần này là nhằm thu hẹp khoảng cách với Mỹ về lực lượng hạt nhân trên biển, theo Bassi. Dù Trung Quốc đang tăng tốc mở rộng kho tên lửa tầm xa trên đất liền, năng lực hạt nhân dưới biển của họ vẫn tỏ ra lép vế.
Sức mạnh răn đe của tàu ngầm hạt nhân nằm ở khả năng hoạt động âm thầm để ẩn mình. Mục tiêu của chúng là tránh bị phát hiện, khiến đối thủ luôn phải dè chừng một đòn tấn công bất ngờ từ lòng biển sâu.
Trung Quốc đang sở hữu khoảng 14 tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân, trong đó 6 chiếc Type-094 được trang bị tên lửa JL-2 với tầm bắn khoảng 8.000-9.000 km hoặc tên lửa JL-3 có tầm bắn hơn 10.000 km, chuẩn đô đốc Mike Brookes, Giám đốc Cơ quan Tình báo Hải quân Mỹ, cho biết trước quốc hội hồi tháng 3.
Tên lửa JL-3 xuất hiện trong lễ duyệt binh tại Bắc Kinh hồi năm 2025. Ảnh: Reuters
Chưa rõ trong vụ thử ngày 6/7, Trung Quốc đã phóng tên lửa từ loại tàu ngầm nào và loại tên lửa được sử dụng là gì, bởi Bắc Kinh rất hiếm khi công bố những chi tiết như vậy. Theo Andrew Erickson, giáo sư tại Đại học Chiến tranh Hải quân Mỹ, loại tàu ngầm thực hiện vụ phóng có thể là Type-094 và loại tên lửa nhiều khả năng là JL-3.
Tàu ngầm Type-094 có khuyết điểm lớn là phát ra nhiều tiếng ồn khi hoạt động, dễ bị đối phương phát hiện qua hệ thống thủy âm. Văn phòng Tình báo Hải quân Mỹ ước tính mẫu tàu này tạo ra tiếng ồn lên tới 140 decibel khi hoạt động ở tần số thấp, cao hơn tàu ngầm Delta III do Liên Xô phát triển từ những năm 1970.
Mỹ hiện sở hữu khoảng 70 tàu ngầm hạt nhân và chúng thường chạy rất êm, khiến hải quân Trung Quốc gặp nhiều khó khăn trong việc theo dõi, phát hiện. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã và đang đầu tư rất mạnh tay để thu hẹp khoảng cách này, Bruce Jones, học giả tại Viện Brookings, trụ sở tại Washington, cho biết.
"Trung Quốc đang ráo riết chạy đua để bắt kịp về chất lượng và sẵn sàng bứt phá vượt trội về số lượng", ông nói. "Nhiều khả năng chúng ta sẽ còn chứng kiến thêm các cuộc thử nghiệm khác tương tự".
Ảnh vệ tinh chụp hồi đầu năm 2023 cho thấy tàu ngầm Type-096 Trung Quốc, thế hệ kế tiếp của Type-094 và đang trong quá trình phát triển, được trang bị hệ thống đẩy phản lực dòng nước (pump-jet), thay vì dùng hệ thống động lực truyền thống với chân vịt 6 hoặc 7 cánh lộ thiên.
Thiết kế pump-jet có nhiều ưu điểm như tốc độ cao, độ ồn thấp và không tạo ra bong bóng khí như chân vịt, giúp tăng bán kính hoạt động và giảm khả năng bị phát hiện của tàu ngầm. Đây là lần đầu tiên công nghệ giảm tiếng ồn đang được Mỹ sử dụng này xuất hiện trên tàu ngầm Trung Quốc.
Tàu Type-096 có phần thân lớn hơn bất kỳ tàu ngầm nào đang trong biên chế hải quân Trung Quốc. Kích thước lớn cho phép nó có thể lắp đệm hấp thụ âm thanh để giảm tiếng ồn từ động cơ, tương tự thiết kế của tàu ngầm Nga. Lầu Năm Góc đánh giá Type-096 có thể mang được 24 tên lửa JL-3.
"Công nghệ giảm tiếng ồn của Trung Quốc chưa hoàn thiện, song đang được đầu tư bài bản, toàn diện và ngày càng tiến bộ", chuyên gia Erickson nhận xét.
Vị trí Quần đảo Solomon (trong khung màu cam). Đồ họa: Britannica
William Alberque, cựu giám đốc một trung tâm kiểm soát vũ khí và giải trừ quân bị thuộc NATO, hiện là nhà phân tích cấp cao tại Diễn đàn Thái Bình Dương, Mỹ, nhận định vị trí phóng được dự đoán trong cuộc thử nghiệm mới nhất của Trung Quốc phù hợp với chiến lược "pháo đài" đang hình thành đối với lực lượng tên lửa hạt nhân phóng từ tàu ngầm.
Theo chiến lược này, các tàu ngầm Trung Quốc sẽ ẩn mình ở những vùng biển gần bờ và được bảo vệ bởi hệ thống phòng thủ dày đặc trên đất liền, nhằm tránh bị phát hiện hoặc tấn công. Từ các khu vực này, tên lửa hạt nhân JL-3 phóng từ tàu ngầm của họ có thể bắn tới nhiều mục tiêu chiến lược ở khoảng cách xa, thậm chí tới bên kia bờ Thái Bình Dương.
"Tại pháo đài đó, không ai có thể ngăn chặn một chiếc tàu ngầm khổng lồ phóng những quả tên lửa tầm xa như vậy", Alberque nói.
Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP)
