Thủ tướng Mark Carney cho rằng cuộc trưng cầu dân ý sắp tới tại Alberta về ly khai, dù không mang tính ràng buộc, là "trò lừa bịp nguy hiểm" như Brexit.
Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 25/5 so sánh cuộc trưng cầu dân ý sắp tới tại tỉnh Alberta với cuộc bỏ phiếu Brexit năm 2016 khiến Anh rút khỏi Liên minh châu Âu (EU).
"Trong các nỗ lực ly khai như vậy, người ta thường nói rằng 'cứ bỏ phiếu đi, đó là lựa chọn tự do. Đồng ý đi và chúng ta sẽ có đòn bẩy mạnh hơn trong đàm phán tương lai'. Đó là trò lừa bịp rất nguy hiểm", ông Carney nói trong cuộc họp báo ở Ottawa.
Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại Vancouver ngày 20/5. Ảnh: AP
Thủ tướng Canada, người từng giữ chức thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh trong thời kỳ nước này tiến hành chiến dịch trưng cầu dân ý Brexit, cho hay người dân Anh đến nay vẫn tìm cách khắc phục thiệt hại từ quyết định đó.
"10 năm sau, nước Anh vẫn đang cố gắng đảo ngược những hệ lụy mà người dân không ngờ rằng mình đã bỏ phiếu ủng hộ nhưng cuối cùng vẫn phải sống chung với nó", ông nói.
Sau nhiều tháng chịu sức ép từ các nhóm ủng hộ ly khai ở Alberta, Thủ hiến Danielle Smith cuối tuần qua thông báo tổ chức cuộc trưng cầu dân ý nội bộ tỉnh về nguyện vọng tiếp tục ở lại Canada, hay chính quyền tỉnh nên bắt đầu tiến trình pháp lý hướng tới một cuộc bỏ phiếu lần hai mang tính ràng buộc pháp lý về ly khai.
Cuộc bỏ phiếu đầu tiên dự kiến diễn ra ngày 19/10. Khảo sát dư luận do hãng Angus Reid của Canada công bố ngày 25/5 cho thấy khoảng 60% cử tri ở Alberta ủng hộ tỉnh này ở lại Canada, song những chuyển biến trong 6 tháng tới dưới tác động từ những chiến dịch vận động chính trị vẫn vô cùng khó lường.
Thủ tướng Canada cảnh báo cử tri tại Alberta không nên tin vào những thông điệp ủng hộ ly khai như một cách để tăng đòn bẩy đàm phán với chính quyền liên bang, vì kết quả trưng cầu dân ý luôn tiềm ẩn nhiều hậu họa ngoài ý muốn.
"Chúng ta phải rất cẩn trọng", ông nói. "Cả Canada và Alberta đều có lợi khi đất nước duy trì thống nhất".
Theo ông, tổ chức một cuộc trưng cầu về ly khai trong bối cảnh hiện nay là "không hữu ích" và cũng không mang tính dân chủ, vì cử tri không được đặt vấn đề này trong kỳ bầu cử trước. Vấn đề ly khai khỏi Canada không nằm trong cam kết tranh cử của bà Smith trong cuộc bầu cử cấp tỉnh, cũng không xuất hiện trong cương lĩnh của đảng Bảo thủ Thống nhất (UCP).
Đáp lại thông điệp từ Thủ tướng Carney, Thủ hiến Smith ra tuyên bố khẳng định bà cũng mong muốn Canada duy trì thống nhất, song cảnh báo chính quyền liên bang không nên can thiệp quá mức vào vấn đề của tỉnh.
"Quyết định này thuộc về người dân Alberta, không phải ý chí từ Ottawa. Sự bất bình của người dân bắt đầu từ những chính sách thảm họa trong 10 năm qua của chính quyền tiền nhiệm, dưới thời cựu thủ tướng Justin Trudeau", bà nói.
Vị trí tỉnh Alberta của Canada. Đồ họa: Britannica
Những người ủng hộ độc lập cho rằng Alberta, tỉnh giàu tài nguyên dầu mỏ, không nhận được sự quan tâm từ giới hoạch định chính sách trung ương nhiều năm qua. Họ cho rằng chính sách môi trường của chính phủ liên bang cản trở Altberta xây dựng các tuyến ống dẫn dầu khí và khai thác tài nguyên.
Phong trào ly khai trong năm nay thu thập được hơn 300.000 chữ ký yêu cầu tổ chức trưng cầu dân ý, đủ điều kiện kích hoạt tiến trình bỏ phiếu. Tuy nhiên, tòa án tỉnh bác bỏ kiến nghị này sau khi các cộng đồng thổ dân Alberta lập luận rằng họ không được tham vấn.
Dù vậy, bà Smith cuối cùng vẫn quyết định cho bỏ phiếu về tương lai "đi hay ở", viện dẫn một kiến nghị phản đối ly khai với hơn 400.000 chữ ký ủng hộ Alberta ở lại Canada.
Năm 2016, thủ tướng Anh khi đó là David Cameron đã chấp nhận tổ chức bỏ phiếu Brexit vì áp lực từ một bộ phận cử tri và đồng minh. Những người ủng hộ Brexit khi đó cũng cho rằng tư cách thành viên EU kìm hãm tăng trưởng kinh tế và chủ quyền.
Phe ủng hộ ở lại EU từng dẫn trước trong các cuộc thăm dò, song khoảng cách dần thu hẹp và phe Brexit giành chiến thắng sít sao với tỷ lệ 52% ủng hộ Anh rời EU, 48% muốn ở lại. Ông Cameron đã từ chức sau khi có kết quả trưng cầu dân ý.
Quá trình đàm phán giữa Anh và EU kéo dài hơn 4 năm, trước khi Anh chính thức rời khối vào năm 2020.
Thanh Danh (Theo BBC, Globe and Mail)
