Thuốc ung thư - 'Tấm vé' sống đắt đỏ

Bị ung thư, nhiều người mặc định không có tiền chạy đua theo thuốc thế hệ mới đồng nghĩa với buông tay. Thế nhưng, với điểm tựa vững chắc từ bảo hiểm y tế (bhyt) và một phác đồ khoa học, người bệnh vẫn luôn có những lối rẽ hiệu quả, phù hợp với túi tiền.

Thực tế lâm sàng tại các bệnh viện tuyến cuối đang chứng minh: "vũ khí" tối tân chưa chắc đã là vũ khí phù hợp nhất và cơ hội sống luôn rộng mở cho những ai hiểu đúng về hành trình này.

Không phải ai cũng có thể chọn phác đồ đắt đỏ

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS.BS Lê Tuấn Anh - Giám đốc Trung tâm ung bướu Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) - cho biết số lượng bệnh nhân ung thư điều trị tại bệnh viện tăng 42% sau năm năm. Phần lớn bệnh nhân ung thư sử dụng các thuốc nằm trong danh mục được BHYT chi trả, qua đó giúp giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho người bệnh. 

Số bệnh nhân sử dụng các thuốc thế hệ mới có giá đắt đỏ như thuốc miễn dịch hay thuốc trúng đích chỉ chiếm tỉ lệ nhỏ, do đây là thuốc có chỉ định chặt chẽ và không phải trường hợp nào cũng phù hợp để dùng.

BS Tuấn Anh lưu ý việc điều trị ung thư là cả một lộ trình tổng thể, cần được hội chẩn đa chuyên khoa để xây dựng phác đồ phù hợp, bao gồm cả chi phí toàn bộ quá trình điều trị.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ quyết định thứ tự điều trị như mổ, hóa trị, xạ trị, miễn dịch hay thuốc trúng đích. Điều quan trọng là bệnh nhân phải được nhìn thấy "bức tranh toàn cảnh" của cả hành trình điều trị để chuẩn bị tài chính, nơi điều trị, điều kiện đi lại và sinh hoạt.

Đối với thuốc trúng đích và miễn dịch là những liệu pháp điều trị có điều kiện, không phải bệnh nhân nào cũng dùng được. Có những trường hợp xét nghiệm không phát hiện đột biến gene phù hợp thì dù có điều kiện kinh tế cũng không thể chỉ định sử dụng.

Khi tư vấn, bác sĩ phải đưa ra các phương án phù hợp để bệnh nhân cân nhắc. Nếu điều kiện kinh tế và sức khỏe cho phép, bệnh nhân thường được ưu tiên phương án hiệu quả nhất. 

Tuy nhiên có trường hợp người bệnh ung thư có khả năng tiếp cận được thuốc tốt nhất nhưng tình trạng bệnh lại không phù hợp do suy gan, suy thận hoặc các vấn đề sức khỏe khác, khi đó bác sĩ sẽ chuyển sang lựa chọn tiếp theo phù hợp hơn.

Không có một lựa chọn điều trị duy nhất đúng cho mọi trường hợp mà luôn có thứ tự ưu tiên trong phác đồ. Thông thường sẽ có lựa chọn ưu tiên số 1, rồi đến lựa chọn 2, 3… dựa trên hiệu quả đã được nghiên cứu chứng minh. Bác sĩ phải cân nhắc nhiều yếu tố trước khi quyết định phác đồ điều trị phù hợp cho người bệnh.

Sớm bổ sung nhiều loại thuốc ung thư để BHYT chi trả

Bác sĩ Võ Đức Hiếu, Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho hay thuốc điều trị ung thư tại Việt Nam ngày càng đa dạng, chuyên biệt, không chỉ là các thuốc hóa trị, nội tiết truyền thống mà còn là những thuốc nhắm trúng đích và thuốc miễn dịch thế hệ mới, hiệu quả cao hơn nhưng chi phí cũng tăng nhanh.

Việc Bộ Y tế cấp phép thêm thuốc điều trị ung thư (thuốc sinh học tương tự thuộc nhóm miễn dịch trị ung thư) giúp tăng cạnh tranh, mở rộng lựa chọn cho người bệnh và tạo cơ hội giảm giá thành thuốc điều trị gốc. Đây là xu hướng toàn cầu, những quốc gia như Mỹ, châu Âu… cũng thực hiện chứ không riêng gì Việt Nam.

Nhờ có nhiều nhóm thuốc mới, nhiều nhóm thuốc sinh học tương tự mới, người bệnh - đặc biệt ở giai đoạn tiến xa - hưởng lợi rõ rệt về không chỉ về kết quả điều trị mà còn về giảm giá thành điều trị. Tuy nhiên điều quan trọng hơn hết là đẩy mạnh tầm soát phát hiện sớm, giúp điều trị ít tốn kém và hiệu quả cao hơn nhiều so với giai đoạn muộn.

Trả lời trước những thắc mắc của Tuổi Trẻ về việc làm sao để người bệnh sớm tiếp cận được thuốc điều trị ung thư giá rẻ, bà Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ BHYT, Bộ Y tế - cho biết dù BHYT chỉ chi trả một phần, việc đưa các thuốc điều trị ung thư thế hệ mới vào danh mục vẫn mang ý nghĩa rất lớn đối với người bệnh.

"Đây là nhóm thuốc có hiệu quả điều trị cao nhưng rất đắt đỏ. Việc BHYT hỗ trợ ở mức đồng chi trả 30-70% cũng giúp giảm đáng kể áp lực tài chính và tăng khả năng tiếp cận điều trị", bà Trang nói.

Không chỉ mở rộng thuốc ung thư, dự thảo sắp tới đây của Bộ Y tế còn bổ sung 24 thuốc điều trị bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, hô hấp, tâm thần và tiết niệu. Đây đều là các bệnh cần điều trị lâu dài, khiến chi phí tích lũy trở thành gánh nặng với nhiều gia đình.

Theo bà Trang, quá trình xây dựng danh mục thuốc BHYT mới đang được đẩy nhanh tiến độ. Hiện Bộ Y tế đã tổ chức khoảng một nửa trong tổng số hơn 20 hội đồng chuyên môn thẩm định các nhóm thuốc như tim mạch, hô hấp, ung thư, chuyển hóa hay nhiễm khuẩn.

"Đây là quy trình bắt buộc để bảo đảm tính khoa học và chính xác. Từng hoạt chất, chỉ định, danh pháp và điều kiện sử dụng đều phải được rà soát cẩn trọng. Theo kế hoạch, trong tháng 5 sẽ hoàn tất các hội đồng chuyên môn trước khi chuyển sang bước thẩm định pháp lý để trình lãnh đạo Bộ Y tế ban hành. Dự kiến trong quý 2 sẽ ban hành danh mục này", bà Trang cho hay.

Bộ Y tế khuyến khích doanh nghiệp hỗ trợ phần chi phí đồng chi trả mà BHYT chưa thanh toán. "Có những thuốc rất đắt, bảo hiểm chỉ chi trả một phần, phần còn lại vẫn là gánh nặng lớn với người bệnh. Vì vậy việc khuyến khích doanh nghiệp hỗ trợ thêm là rất cần thiết", bà Trang nói.

Bà cũng cho hay đây là hướng đi nhiều quốc gia đã áp dụng nhằm tăng khả năng tiếp cận thuốc điều trị ung thư. Một số nước triển khai cơ chế đàm phán giá thuốc tập trung, chia sẻ rủi ro giữa quỹ bảo hiểm và doanh nghiệp dược hoặc xây dựng các quỹ hỗ trợ riêng cho bệnh nhân ung thư.

Các giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí điều trị mà còn mang lại lợi ích kinh tế - xã hội lâu dài khi người bệnh được điều trị sớm, giảm biến chứng và duy trì khả năng lao động.