Nguồn hình ảnh, Getty Images
Được đăng 6 phút trước
Thời gian đọc: 10 phút
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) đã kêu gọi chính quyền Việt Nam trả tự do cho bà Cấn Thị Thêu, một nông dân đấu tranh vì quyền đất đai hiện đang thụ án tù 8 năm tù về tội "tuyên truyền chống nhà nước" theo Điều 117 Bộ luật Hình sự 2025.
"Các Quy tắc Tiêu chuẩn Tối thiểu của Liên Hợp Quốc về Đối xử với Tù nhân [Quy tắc Nelson Mandela] quy định rằng: 'Tất cả các nhà tù phải bảo đảm việc tiếp cận nhanh chóng với dịch vụ chăm sóc y tế trong những trường hợp khẩn cấp. Những tù nhân cần được điều trị chuyên khoa hoặc phẫu thuật phải được chuyển tới các cơ sở chuyên khoa hoặc bệnh viện dân sự'," bà Patricia Gossman, Phó Giám đốc cấp cao khu vực châu Á của HRW, nói trong thông cáo báo chí phát đi hôm 27/7.
Hiện bà Thêu, 64 tuổi, đang bị giam tại Trại giam số 5 ở tỉnh Thanh Hóa.
Trao đổi với BBC News Tiếng Việt vào hôm nay 27/7, bà Trịnh Thị Thảo, con gái bà Thêu, cho biết: "Trong một chuyến thăm mẹ vào ngày 17/7, gia đình tôi được biết mẹ tôi bị đau bụng từ ngày 14/7/2026 đến nay. Hai ngày đầu mẹ tôi sốt, rét run, huyết áp tăng 150/90, bị đau hết ổ bụng quanh rốn trở lên thượng vị, đau từng cơn, lúc lên cơn đau thì người mệt lả, sáng ngày 17/7/2026 thì bị đau lan xuống bụng dưới."
Theo lời bà Thảo, bà Thêu đã uống thuốc Berberin của nhà gửi vào trong hai ngày đầu, mấy ngày sau thì uống thuốc dạ dày và men tiêu hóa .
Thấy không đỡ, bà Thêu đã đề xuất trại cho đi bệnh viện chụp chiếu.
Trại giam Thanh Hóa vào sáng ngày 17/7/2026 đã cho bà Thêu đi siêu âm tại trạm xá của trại.
Tại đây, trưởng trạm xá nói không có gì bất thường, cho về uống thuốc giảm đau.
Bà Thảo nói rằng gia đình bà rất lo lắng cho sức khỏe và tính mạng của bà Thêu khi triệu chứng đau bụng kéo dài, không có dấu hiệu đỡ, nhưng lại chỉ được khám "sơ sài" và cho dùng thuốc giảm đau.
"Ngoài ra, cổ tay trái của mẹ tôi xuất hiện một vệt tím và móng tay bị đen," bà Thảo nói thêm.
Ngày 20/7/2026, bà Thảo đã gửi đơn khẩn cấp tới năm cơ quan liên quan đề nghị đưa bà Thêu đi khám bệnh đúng chuyên khoa ở bệnh viện có đầy đủ trang thiết bị khám chữa bệnh.
Bà Thảo nói với BBC rằng đến nay chỉ có Viện KSND tỉnh Thanh Hóa hồi đáp hôm 23/7, thông báo "đã chuyển đơn" của bà tới Trại giam số 5.
Hiện gia đình chưa có thêm thông tin gì mới về tình trạng của bà Thêu.
Bà Thảo cũng cho hay bà Thêu từng gặp tình trạng tương tự vào mùa hè năm ngoái và vào tháng 1/2026 bà bị chóng mặt, run rẩy, không thể đi lại nếu không có người hỗ trợ trong hai tuần.
Trong cả hai lần, các cơ quan quản lý trại giam đều phớt lờ đề nghị của bà về việc được khám và điều trị y tế độc lập.
Nguồn hình ảnh, Trịnh Bá Khiêm
Sinh năm 1962 ở Hòa Bình, bà Cấn Thị Thêu lập gia đình và sinh sống ở Dương Nội, Hà Nội. Gia đình bà thuần nông, chủ yếu làm ruộng và trồng bưởi.
Từ một nông dân mất đất, bà đã lãnh án tù khi đứng lên đòi quyền lợi của mình. Sau đó, bà trở thành nhà hoạt động đòi quyền lợi cho các nông dân khác.
Đến nay, bà Thêu đã ba lần lãnh án tù vì các hoạt động của mình.
Năm 2006, chính quyền bắt đầu thực hiện việc giải tỏa ở khu vực phường Dương Nội (quận Hà Đông cũ, Hà Nội) để phục vụ các dự án phát triển đô thị.
Gia đình bà Thêu cùng nhiều gia đình khác ở Dương Nội bị mất đất trong các đợt giải tỏa sau đó.
Sau khi đứng lên phản đối việc cưỡng chế, bà Thêu đã lãnh án tù 15 tháng vào năm 2014, với tội danh "chống người thi hành công vụ".
Ra tù, bà Thêu tiếp tục biểu tình phản đối việc cưỡng chế thu hồi đất.
Bà cũng tham gia vào các cuộc biểu tình vì môi trường, dân chủ và ủng hộ các nhà hoạt động khác. Những việc này khiến bà bị chính quyền bỏ tù lần hai vào năm 2016 với tội danh "gây rối trật tự công cộng", với bản án 20 tháng tù giam.
Ra tù vào năm 2018, bà Thêu cùng hai con trai là Trịnh Bá Phương và Trịnh Bá Tư tiếp tục dùng mạng xã hội để lên tiếng về các vấn đề đất đai và các vụ việc khác mà họ cho là bất công trong xã hội, trong đó có vụ Đồng Tâm, thu hút sự chú ý của dư luận trong và ngoài nước.
Năm 2020, bà lại bị bắt một lần nữa và tới tháng 12/2021, bà bị tuyên án 8 năm tù về tội danh "Làm, tàng trữ, sử dụng, phát tán thông tin, vật phẩm chống Nhà nước" theo Điều 117 Bộ luật Hình sự.
Hai người con trai của bà là Trịnh Bá Phương và Trịnh Bá Tư cũng lãnh án tù trong năm 2021.
Ông Trịnh Bá Tư bị tuyên 8 năm tù giam vào năm 2021 với cùng cáo buộc "tuyên truyền chống nhà nước".
Còn ông Trịnh Bá Phương hiện đang chấp hành án 21 năm tù, từ hai bản án riêng biệt vào các năm 2021 và 2025, cũng với cáo buộc "tuyên truyền chống nhà nước".
Chính quyền Việt Nam gọi gia đình bà Thêu là các thành phần chống phá, trong khi HRW và nhiều tổ chức nhân quyền khác gọi họ là "những nhà hoạt động dân chủ ôn hòa".
Nguồn hình ảnh, Gia đình cung cấp
Bệnh tật, chết trong tù
Thông cáo báo chí của HRW hôm 27/7 cho hay bà Cấn Thị Thêu chỉ là một trong số nhiều tù nhân chính trị tại Việt Nam đang gặp vấn đề về sức khỏe.
Các tù nhân chính trị khác như ông Trần Đức Thạch, ông Nguyễn Năng Tĩnh và ông Phan Văn Bách cũng đã đổ bệnh tại Trại giam số 5.
Trong tháng 7/2026, vợ ông Trần Đức Thạch đã nộp đơn đề nghị nhà chức trách cho phép chồng mình, người bị đau mắt nghiêm trọng, được điều trị tại một bệnh viện bên ngoài trại giam.
Trong khi đó, vợ ông Nguyễn Năng Tĩnh cho biết ông bị thoái hóa khớp và chèn ép dây thần kinh nghiêm trọng, gây đau đớn và khó chịu.
Trong một chuyến thăm hồi tháng 2/2026, vợ ông Phan Văn Bách cho biết ông bị đau răng dữ dội và đã phải sống chủ yếu bằng cháo trong hơn một năm.
Ông bị "tức ngực, khó thở và đi đứng không vững". Ông cũng nói với gia đình rằng các quản giáo đã xịt hơi cay vào ông và một tù nhân khác đã đánh ông vì phản đối điều kiện trong trại giam, theo hồ sơ của HRW.
Một số tù nhân chính trị khác thậm chí được cho là đã chết do bệnh tật trong thời gian bị giam giữ.
Ngày 2/9/2026, ông Vương Văn Thả, một Phật tử Hòa Hảo đang thụ án 12 năm tù về tội tuyên truyền chống nhà nước, qua đời trong tù.
Trại giam thông báo với gia đình rằng ông Thả "tự tử", nhưng con gái ông nói với BBC News Tiếng Việt thời điểm đó rằng họ không chấp nhận nguyên nhân cái chết như thông báo từ chính quyền.
Ngày 2/8/2022, tù nhân lương tâm Đỗ Công Đương, 58 tuổi, chết tại Trại giam số 6, tỉnh Nghệ An sau một thời gian dài đau ốm và được cho là không được khám chữa bệnh đầy đủ.
Luật sư Hà Huy Sơn, người từng tham gia bào chữa cho ông Đương, thời điểm đó nói với BBC News Tiếng Việt rằng người nhà từng nhiều lần phản ánh về tình trạng sức khỏe tồi tệ của ông trong trại giam. Và rằng gia đình đã nhiều lần gửi đơn tới ban giám thị trại giam để xin đưa ông về nhà chữa bệnh, nhưng không được giải quyết.
Trước ông Đương, thầy giáo Đinh Đăng Định, thầy giáo Đào Quang Thực và một số tù nhân lương tâm khác đã chết trong tù, được cho là do điều kiện nhà giam tồi tệ khiến sức khỏe của họ suy giảm.
Sau cái chết của ông Đương, vào ngày 9/8/2022, gia đình của 27 tù nhân lương tâm đã có thư ngỏ gửi các tổ chức quốc tế và chính quyền Việt Nam, kêu gọi khám chữa bệnh cho các tù nhân lương tâm.
"Các đối tác thương mại và nhà tài trợ quốc tế của Việt Nam nên gây sức ép để chính phủ Việt Nam lập tức trả tự do cho bà Cấn Thị Thêu, ông Trần Đức Thạch, ông Nguyễn Năng Tĩnh và ông Phan Văn Bách, đồng thời cho phép họ được tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế đầy đủ tại Việt Nam hoặc ở nước ngoài," bà Patricia Gossman kêu gọi.
Quyền khám chữa bệnh của tù nhân
Nguồn hình ảnh, Getty Images
Theo Luật Thi hành án hình sự 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, phạm nhân được bảo đảm chăm sóc y tế, được khám và điều trị khi bị bệnh hoặc thương tích; trường hợp bệnh nặng vượt quá khả năng điều trị của cơ sở y tế nơi đang điều trị, họ phải được chuyển đến cơ sở phù hợp.
Nhưng một số tù nhân chính trị, như bà Phạm Thanh Nghiên hay ông Phạm Thành, sau khi ra tù, đã thuật với BBC News Tiếng Việt về điều kiện khắc nghiệt trong tù.
Họ nói rằng người tù phải sống trong điều kiện ẩm thấp, tối tăm, ăn đồ ăn thiu, mốc và khi bị ốm nặng thì không được điều trị hoặc điều trị khi đã quá muộn.
Các tổ chức nhân quyền quốc tế thời gian gần đây tiếp tục cáo buộc Việt Nam đối xử tồi tệ với các tù nhân chính trị và không bảo đảm chăm sóc y tế đầy đủ.
Trong một báo cáo chung hồi tháng 6/2026, Liên đoàn Quốc tế Nhân quyền (FIDH) và Ủy ban Nhân quyền Việt Nam (VCHR) nói rằng những tù nhân chính trị Việt Nam mà họ theo dõi bị giam trong điều kiện tồi tệ, chịu tra tấn và đối xử tệ bạc, đồng thời bị từ chối chăm sóc y tế đầy đủ.
Tổ chức Ân xá Quốc tế trong báo cáo nhân quyền Việt Nam 2025 cũng bày tỏ "lo ngại về sức khỏe của các nhà hoạt động bị giam giữ do họ không được tiếp cận đầy đủ với dịch vụ chăm sóc y tế."
Trong năm nay, Dân biểu Mỹ Derek Trần đã có thư gửi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với đề nghị được thăm các tù nhân chính trị, đồng thời bày tỏ quan ngại về tình trạng vi phạm nhân quyền của Việt Nam.
Trong khi đó, Việt Nam luôn bác bỏ cách gọi "tù nhân chính trị" hay "tù nhân lương tâm", khẳng định không có tù nhân lương tâm và rằng chế độ giam giữ được áp dụng bình đẳng đối với tất cả người bị kết án.
Chính phủ Việt Nam cũng khẳng định pháp luật nghiêm cấm tra tấn và mọi cáo buộc về tra tấn hoặc đối xử tàn bạo trong cơ sở giam giữ đều phải được điều tra, xử lý theo pháp luật.
Kiểu phản ứng mới của Việt Nam
Vào ngày 22/7, HRW cũng đã lên tiếng kêu gọi chính quyền Việt Nam trả tự do cho ông Nguyễn Thành Nam và bốn người bị bắt liên quan đến việc xuất bản và quảng bá sách Chuyện với Thanh – Lời kể mới về ánh sáng.
Việc các chính phủ nước ngoài hoặc các tổ chức phi chính phủ quốc tế lên tiếng về các vụ án có yếu tố chính trị tại Việt Nam là điều thường thấy lâu nay.
Phản ứng lại các áp lực quốc tế kiểu này, chính phủ Việt Nam thường lập luận rằng họ chỉ xử lý người vi phạm pháp luật chứ không đàn áp tự do ngôn luận, tự do báo chí, không vi phạm nhân quyền; rằng Việt Nam không có tù chính trị, tù nhân lương tâm.
Tuy nhiên, trong vụ án liên quan tới sách Chuyện với Thanh, Bộ Ngoại giao Việt Nam đã đưa ra phản ứng rất khác.
Phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao diễn ra vào ngày 23/7, người phát ngôn Phạm Thu Hằng nói: "Cái gọi là cáo buộc của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền không đáng để bình luận."
Có thể thấy, trước đây chính quyền Việt Nam dùng lập luận để phản bác lại lập luận, yêu sách của các tổ chức quốc tế. Giờ đây, họ chọn cách nói rằng "chúng tôi không quan tâm".
