Vitamin C có thể giúp giảm hình thành hợp chất liên quan nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, đây mới là kết quả từ mô hình toán học và chưa chứng minh vitamin C có thể phòng ngừa ung thư ở người - Ảnh minh họa
Nghiên cứu được công bố trên Journal of Theoretical Biology đã sử dụng mô hình toán học để mô phỏng các phản ứng hóa học diễn ra trong hệ tiêu hóa, sau khi con người tiêu thụ nitrat và nitrit, hai hợp chất phổ biến trong thực phẩm.
Nitrat và nitrit không phải lúc nào cũng có hại
Nitrat và nitrit xuất hiện tự nhiên trong nhiều loại rau xanh, đồng thời cũng được sử dụng làm chất bảo quản trong các loại thịt chế biến như xúc xích, thịt xông khói hay salami. Trong cơ thể, hai hợp chất này có thể mang lại một số lợi ích, chẳng hạn góp phần điều hòa huyết áp và hỗ trợ chức năng tim mạch thông qua việc tạo ra oxit nitric.
Tuy nhiên, trong môi trường axit của dạ dày, nitrat và nitrit cũng có thể tham gia vào quá trình nitrosation để tạo thành các hợp chất N-nitroso. Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy một số hợp chất trong nhóm này có khả năng làm tăng nguy cơ ung thư, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa.
Chính vì vậy, trong nhiều năm qua, các nhà khoa học đã tìm cách lý giải vì sao một số nghiên cứu cho thấy nitrat làm tăng nguy cơ ung thư, trong khi nhiều nghiên cứu khác lại không ghi nhận mối liên hệ rõ ràng.
Để tìm lời giải, nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình mô phỏng toàn bộ quá trình tiêu hóa, từ khoang miệng, dạ dày, ruột non đến huyết tương. Kết quả cho thấy vitamin C có khả năng làm giảm quá trình nitrosation, từ đó hạn chế sự hình thành các hợp chất N-nitroso sau bữa ăn.
Theo TS Gordon McNicol, tác giả chính của nghiên cứu, sự hiện diện của vitamin C trong khẩu phần ăn có thể là một trong những yếu tố giúp giải thích vì sao các nghiên cứu trước đây về nitrat và ung thư thường cho kết quả không thống nhất.
Một điểm đáng chú ý là nhiều loại rau lá xanh như rau bina hay cải bó xôi vốn chứa đồng thời cả nitrat và vitamin C. Theo mô hình của nhóm nghiên cứu, chính vitamin C tự nhiên trong rau có thể giúp hạn chế phản ứng tạo ra các hợp chất có hại.
Các mô phỏng cũng cho thấy việc bổ sung vitamin C sau bữa ăn có thể làm giảm ở mức vừa phải sự hình thành các hợp chất N-nitroso phát sinh từ nitrat và nitrit có trong thực phẩm, bao gồm cả các loại thịt chế biến.
Chưa đủ bằng chứng để khuyến cáo bổ sung vitamin C phòng ung thư
Các tác giả nhấn mạnh nghiên cứu chỉ dựa trên mô hình toán học nhằm mô phỏng các phản ứng hóa học trong cơ thể, chứ không phải thử nghiệm trên người. Do đó, kết quả chưa thể khẳng định việc bổ sung vitamin C sẽ giúp phòng ngừa ung thư hay làm giảm nguy cơ mắc bệnh trong thực tế.
Theo nhóm nghiên cứu, mô hình này sẽ là cơ sở để thiết kế các thử nghiệm lâm sàng trong tương lai nhằm đánh giá rõ hơn vai trò của vitamin C, thời điểm bổ sung, chế độ ăn cũng như ảnh hưởng của hệ vi sinh vật đường miệng và môi trường dạ dày đối với quá trình hình thành các hợp chất N-nitroso.
Các chuyên gia dinh dưỡng hiện vẫn khuyến nghị ưu tiên bổ sung vitamin C thông qua thực phẩm tự nhiên như cam, quýt, bưởi, kiwi, dâu tây, ớt chuông, bông cải xanh và các loại rau xanh.
Đồng thời, nên hạn chế tiêu thụ thường xuyên các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói và salami - những thực phẩm đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm có bằng chứng làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng khi sử dụng với lượng lớn và kéo dài.
Các nhà khoa học cho rằng cần thêm nhiều nghiên cứu trên người trước khi có thể đưa ra khuyến cáo về việc sử dụng vitamin C như một biện pháp giảm nguy cơ ung thư.
