50.000 ca mắc sốt xuất huyết trong 5 tháng, dịch đang phá vỡ quy luật

Thông tin được các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm "Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam" do báo Sức khỏe & Đời sống phối hợp cùng Takeda Việt Nam tổ chức tại Hà Nội ngày 10-6, hướng tới Ngày ASEAN phòng chống sốt xuất huyết Dengue (15-6).

Sốt xuất huyết Dengue đang phá vỡ quy luật cũ

Theo các chuyên gia, sốt xuất huyết Dengue đang diễn biến ngày càng khó lường. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 50.000 ca mắc, gấp 2,5 lần cùng kỳ năm trước, kéo theo số ca nặng phải nhập viện gia tăng.

Bệnh cũng không còn giới hạn ở một số địa phương hay nhóm tuổi nhất định. Chu kỳ bùng phát có xu hướng ngắn lại và dịch đã xuất hiện ở hầu hết các vùng miền, kể cả nhiều tỉnh phía Bắc trước đây hiếm ghi nhận ca bệnh.

TS Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cho rằng ba yếu tố chính khiến dịch thay đổi là biến đổi khí hậu tạo điều kiện cho muỗi Aedes aegypti sinh sôi, quá trình đô thị hóa nhanh với hạ tầng chưa đồng bộ và đặc điểm dịch tễ ngày càng khó dự báo, gây nhiều thách thức cho công tác phòng chống.

ThS.BS Võ Hải Sơn, Phó cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho biết năm 2022 cả nước từng ghi nhận khoảng 371.000 ca mắc, trong khi những năm gần đây trung bình khoảng 150.000 ca mỗi năm.

Đáng chú ý, năm 2025 số ca bệnh không giảm vào cuối năm như quy luật trước đây mà vẫn duy trì ở mức cao trong tháng 11 và 12.

Theo ông Sơn, thời tiết nóng ẩm xen kẽ mưa kéo dài tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.

Bên cạnh đó, tuýp huyết thanh DENV-2 đang chiếm ưu thế, làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều ca bệnh nặng.

Gánh nặng không chỉ nằm ở số ca mắc

PGS.TS Nguyễn Thanh Hùng, Phó chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, cho biết nếu hơn 10 năm trước 60-70% ca mắc ở phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi, thì hiện nay tỉ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như ngang nhau. Điều đó đồng nghĩa bất kỳ thành viên nào trong gia đình cũng có thể mắc bệnh.

Theo ông, rào cản lớn nhất vẫn là tâm lý chủ quan. Nhiều người biết về sốt xuất huyết nhưng cho rằng bệnh "không đến lượt mình", tự mua thuốc điều trị khi sốt hoặc nghĩ người trẻ ít có nguy cơ biến chứng.

Trong khi đó, diễn tiến của bệnh thường "đánh lừa" người mắc. Giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 5, khi cơn sốt giảm và người bệnh tưởng đã hồi phục, lại là thời điểm dễ chuyển nặng nhất với nguy cơ sốc, xuất huyết nặng và suy đa tạng. Việc phát hiện muộn có thể làm tăng nguy cơ tử vong.

Theo bác sĩ Hùng, ngay cả những bệnh nhân nặng được cứu sống cũng có thể gặp các di chứng kéo dài như suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm, rụng tóc hoặc rối loạn thị lực.

Đối với các trường hợp phải lọc máu hoặc thở máy, chi phí điều trị có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, cá biệt khoảng 500 - 600 triệu đồng mỗi ca, tạo áp lực lớn cho cả hệ thống y tế và gia đình người bệnh. Nhiều trường hợp còn cần người thân nghỉ việc nhiều ngày để chăm sóc.

Ứng dụng AI trong phòng bệnh

Theo TS Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, bên cạnh các biện pháp truyền thống như diệt muỗi, diệt lăng quăng và giám sát dịch tễ, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) đang hỗ trợ xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, giúp dự báo xu hướng lây truyền tốt hơn.

Bà cũng cho biết Việt Nam đã cấp phép một loại vắc xin phòng sốt xuất huyết Dengue và sắp triển khai thí điểm để đánh giá khả năng đưa vào Chương trình tiêm chủng mở rộng.

Bác sĩ Sơn cho biết ngành y tế đang nghiên cứu triển khai thí điểm tiêm vắc xin tại một số địa phương để đánh giá hiệu quả trước khi xem xét đưa vào Chương trình tiêm chủng mở rộng.

Đồng thời tiếp tục tăng cường kiểm soát muỗi truyền bệnh, truyền thông, nâng cao năng lực điều trị và ứng dụng dữ liệu môi trường, thời tiết để cảnh báo sớm dịch bệnh.

Theo các chuyên gia, những công cụ mới sẽ bổ sung, chứ không thay thế, các biện pháp phòng chống hiện nay trong chiến lược phòng ngừa toàn diện.