Máy proton Mevion S250-FIT dùng AI tấn công khối u chính xác và an toàn hơn, là hệ thống xạ trị tư thế ngồi đầu tiên trên thế giới của Mevion (Mỹ), được Bệnh viện Tâm Anh đưa về Việt Nam.
"Siêu máy" Mevion S250-FIT sẽ được lắp ráp tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM từ tháng 1/2027, theo TS.BS Phạm Xuân Dũng, Giám đốc Trung tâm Ung bướu. Đến tháng 7/2027, đơn vị sẽ vận hành thử nghiệm và bắt đầu chính thức hoạt động, cùng với lễ khánh thành cơ sở mới của Bệnh viện Đa khoa và Ung bướu Tâm Anh tại khu đô thị Phú Mỹ Hưng, TP HCM. Thiết bị được FDA (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ) phê duyệt sử dụng và đạt tiêu chuẩn CE của Liên minh châu Âu.
Mevion S250-FIT là hệ thống xạ trị tư thế ngồi đầu tiên trên thế giới của Mevion (Mỹ). Thiết bị tạo đột phá trong điều trị nhờ tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) giúp định vị tổn thương cá thể hóa, tấn công khối u chính xác, hiệu quả và an toàn hơn. Người bệnh được xạ trị ở tư thế ngồi, tối ưu khả năng tiếp cận chùm tia proton với các khu vực có khối u trên cơ thể đồng thời giảm đến mức thấp nhất tác động đến cơ quan lành, đặc biệt với các khối u nằm ở những vị trí khó, phức tạp, nguy hiểm như đầu mặt cổ, não, đường tiêu hóa, gan, phổi...
Dữ liệu thực tế từ hãng, khả năng chiếu tia tiêu diệt khối u đạt độ chính xác nhỏ hơn một milimet, khả năng kiểm tra chất lượng và năng lượng chùm proton phát ra đạt 97-99,8%, tăng khả năng thành công khi điều trị.
"Siêu máy" xạ trị proton thế hệ mới nhất của Mevion với tư thế xạ trị ngồi được triển khai tại Trung tâm Ung thư Stanford Medicine (Mỹ). Ảnh: Mevion
AI lên kế hoạch điều trị
Mevion S250-FIT dùng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (ML) để lập kế hoạch điều trị, tối ưu phân phối chùm tia, hình ảnh chụp cắt lớp.
Cụ thể, RayStation (công cụ lập kế hoạch điều trị) tích hợp AI để tự động phân đoạn các cơ quan có nguy cơ và khối u, giảm thời gian xác định ranh giới vùng tổn thương. Sau đó, thuật toán tạo ra hàng nghìn kế hoạch xạ trị proton với những cường độ khác nhau, tự động đánh giá nhằm cân bằng giữa việc tiêu diệt khối u và bảo tồn mô khỏe mạnh.
Các mô hình học máy tiên tiến (như thuật toán Rừng ngẫu nhiên - Random Forest) đưa vào quá trình quét chùm tia, dự đoán chính xác thời gian phân phối của các xung. Nhờ thế, hệ thống có thể điều chỉnh chùm tia trúng đích nhanh hơn tốc độ lan rộng của khối u.
Nhờ tư thế xạ trị ngồi, người bệnh có thể được điều chỉnh chính xác nhất các góc tiếp cận, khoảng cách. Công nghệ AI giúp "siêu máy" cá thể hóa định vị tổn thương, cân chỉnh liều lượng tia xạ, vị trí và tốc độ bắn tia, giúp loại bỏ các khối u mà không gây ảnh hưởng đến các mô tạng ở trước và sau vùng tiếp cận của hạt proton.
Ngoài ra, vì hình dạng khối u và cấu trúc giải phẫu của bệnh nhân có thể thay đổi trong suốt quá trình điều trị kéo dài nhiều tuần, AI sẽ cập nhật hình ảnh hàng ngày khi các khối u biến dạng và tự động điều chỉnh liều proton phù hợp với cấu trúc giải phẫu mới.
Hệ thống Mevion S250-FIT điều trị với tư thế ngồi sẽ được triển khai tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Ảnh: Tâm Anh
Xạ trị ngồi tăng hiệu quả điều trị, giảm tổn thương phụ
Trong hơn 70 năm phát triển của xạ trị hiện đại, phần lớn bệnh nhân được điều trị ở tư thế nằm ngửa do giới hạn kỹ thuật của thiết bị.
BSCKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết với tư thế xạ trị ngồi, bác sĩ sẽ dễ dàng di chuyển bệnh nhân trong quá trình điều trị, cho phép nguồn proton giữ nguyên vị trí. Việc xoay bệnh nhân dễ dàng hơn nhiều so với phải xoay một cỗ máy lớn hàng trăm tấn xung quanh bệnh nhân. Vì vậy, điều trị tư thế ngồi hiện được xem là một phần rất quan trọng của kiến trúc proton thế hệ mới. Tại Đại hội thường niên của Hiệp hội Xạ trị và Ung thư châu Âu (ESTRO) 2026, gần 70% chuyên gia tham gia khảo sát cho rằng xạ trị proton tư thế ngồi sẽ trở thành hướng điều trị phổ biến đến năm 2035.
Đơn cử, với ung thư phổi, việc ngồi thẳng giúp phổi ở vị trí tốt hơn để chiếu xạ an toàn, thể tích phổi lớn hơn và được kéo căng hơn, giảm chuyển động do hô hấp so với khi nằm, giảm tổn thương đến các mô khỏe mạnh khi xạ trị.
Hay đối với ung thư gan, nếu bệnh nhân nằm, gan có thể dịch chuyển và thay đổi hình dáng, ảnh hưởng đến vị trí khối u và độ chính xác điều trị. Tư thế ngồi thẳng giúp giảm đáng kể sai lệch này.
Với ung thư tuyến tiền liệt, ở tư thế ngồi thẳng, tuyến tiền liệt cũng ít di chuyển hơn và ít bị ảnh hưởng bởi mức độ đầy của bàng quang. Các túi tinh được đẩy xuống dưới bởi bàng quang, giúp bao phủ thể tích điều trị tốt hơn mà không làm tăng liều lên mô lành.
Ung thư vùng đầu và cổ, khi bệnh nhân nằm ngửa với cổ ngửa, sự khó nuốt tăng gấp 6 lần so với tư thế ngồi thẳng. Điều trị ở tư thế ngồi giúp bệnh nhân kiểm soát dịch tiết trong khoang miệng tốt hơn, giảm nguy cơ hít sặc và giảm lo âu trong quá trình điều trị.
Ngoài ra, tư thế ngồi thẳng của bệnh nhân cũng mang lại sự linh hoạt hơn so với các thiết bị truyền thống trong việc chiếu xạ từ nhiều góc độ khác nhau.
"Lợi ích quan trọng là có thể loại bỏ khối ung thư mà không gây ra những tổn thương phụ ngoài mong muốn", GS.TS Billy Loo, chuyên gia về xạ trị ung thư và đồng giám đốc liệu pháp hạt tại Stanford Medicine, cho biết.
So sánh giữa xạ trị Proton và tia X truyền thống. Ảnh: Tâm Anh
Liệu pháp proton là một trong những hình thức xạ trị tiên tiến nhất hiện nay. Proton là các hạt mang điện tích dương nằm ở trung tâm của nguyên tử. Khác liệu pháp xạ trị photon (tia X) thông thường, chùm tia proton có thể tập trung chính xác phần lớn năng lượng trực tiếp vào khối u trong khi giảm thiểu liều bức xạ thoát ra ngoài mục tiêu. Mức độ chính xác này giúp giảm thiểu sự phơi nhiễm bức xạ đối với các mô khỏe mạnh và giảm các tác dụng phụ liên quan đến điều trị trong một số trường hợp lâm sàng nhất định, đặc biệt là đối với các khối u phức tạp và ung thư ở trẻ em.
"Với liệu pháp proton, các hạt có thể dừng lại ngay lập tức. Nhờ đó, tỷ lệ kiểm soát khối u cao với lượng bức xạ nhỏ hơn và trong nhiều trường hợp sẽ giúp ít tác dụng phụ lâu dài hơn", PGS.TS Susan Hiniker, chuyên gia xạ trị ung thư tại Stanford Medicine cho biết.
Video chuyên gia Stanford nói về "siêu máy" xạ trị proton cơ chế và các ưu điểm vượt trội của máy.
Hoàng Anh
