Các tiêm kích F/A-18 Super Hornets cất cánh từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln trong chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran - Ảnh: REUTERS
Ngày 27-7, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với trang tin Axios rằng ông đã quyết định tạm dừng các cuộc không kích nhằm vào Iran để tạo cơ hội cho việc đàm phán.
Nỗ lực ngoại giao con thoi của các nước vùng Vịnh
Nhà lãnh đạo Mỹ tiết lộ lý do cho tạm dừng tấn công Tehran là vì các nước trung gian hòa giải đã đề nghị ông tạo thêm cơ hội cho đàm phán. Ông nói bản thân đã đồng ý với yêu cầu này vì ông "không được gì mà cũng chẳng mất gì".
Chia sẻ với Đài NBC News, Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Mike Waltz xác nhận việc tạm dừng các đợt không kích là để tạo không gian cho những cuộc đối thoại giữa hai bên.
Về phía Tehran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei ngày 27-7 khẳng định nước này và Mỹ vẫn đang trao đổi thông điệp qua trung gian, đồng thời nhấn mạnh Iran chưa từ bỏ con đường ngoại giao. Dù vậy, ông bác bỏ thông tin Tehran xin đàm phán với Washington.
Ở vai trò trung gian, các quốc gia vùng Vịnh đang dồn lực thúc đẩy ngoại giao con thoi. Mới nhất ngày 27-7, Bộ Ngoại giao Oman tuyên bố đã triển khai một sáng kiến ngoại giao khu vực nhằm tìm giải pháp chính trị cho xung đột Mỹ - Iran.
Ngoại giao con thoi là thuật ngữ chỉ những nỗ lực liên tục của các nước trung gian nhằm hóa giải mâu thuẫn hoặc xung đột giữa các bên, qua đó tăng cường sự hiểu biết và xây dựng lòng tin lẫn nhau.
Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi đã điện đàm với những người đồng cấp Iran, Saudi Arabia, Qatar, Kuwait và Ai Cập để thảo luận các biện pháp hạ nhiệt căng thẳng, bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz và duy trì dòng chảy thương mại toàn cầu.
Nỗ lực thúc đẩy tiến trình hòa bình từ các bên trung gian là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, thắng lợi lớn nhất của ngoại giao con thoi ở thời điểm hiện tại không phải một thỏa thuận hòa bình vĩnh viễn, mà là cơ chế hạ nhiệt căng thẳng trong ngắn hạn.
Áp lực về kinh tế và quân sự
Các tàu neo đậu tại eo biển Hormuz, ngoài khơi Bandar Abbas, Iran - Ảnh: AFP
Bên cạnh nỗ lực hòa giải của các bên thứ ba, quyết định tạm dừng không kích của Washington còn xuất phát từ những áp lực kinh tế và giới hạn thực tế về mặt quân sự.
Về khía cạnh kinh tế, ông Ali Vaez - Giám đốc Dự án Iran thuộc Tổ chức Khủng hoảng quốc tế (ICG) - bình luận: “Hai tuần giao tranh đã nhắc nhở cả Washington lẫn Tehran rằng sự leo thang chỉ làm tăng chi phí chứ không giải quyết được xung đột”.
Chuyên gia kinh tế người Mỹ gốc Iran Nader Habibi đánh giá nền kinh tế toàn cầu đã và đang phải chịu sức ép lớn sau khi Mỹ và Iran tái giao tranh cách đây hai tuần, khiến giá dầu thô tăng vọt hơn 20%, vượt mốc 100 USD/thùng. Theo ông, đây là lý do cốt lõi khiến Mỹ ngừng không kích.
Mặt khác, ông Habibi chỉ ra rằng cái giá từ các đợt tập kích trả đũa của Iran xuống các quốc gia vùng Vịnh "là rất đắt và Mỹ phải đối mặt với nguy cơ rạn nứt quan hệ với các đồng minh do thiệt hại kinh tế mà những nước này phải chịu trong các đợt tấn công".
“Chính quyền Trump phải chịu áp lực từ mọi phía, cả trong nước lẫn các đối tác quốc tế.
Tất cả các đợt không kích gần đây của Mỹ đều không tạo ra đủ áp lực để thay đổi chính sách của Iran, cũng như buộc nước này chấp nhận các yêu cầu”, ông Habibi nhận định.
Cả Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) và Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ đều đánh giá các đợt tập kích gần đây của Washington khó có khả năng làm thay đổi lập trường đàm phán của Iran.
Bên cạnh đó, Hãng tin Reuters dẫn lời một quan chức Mỹ và nhiều hãng truyền thông Mỹ cho biết quyết định của ông Trump phản ánh đánh giá từ quân đội rằng chiến dịch đã đạt đến giới hạn những gì có thể đạt được.
Theo vị quan chức Mỹ, các chỉ huy quân đội đã cảnh báo Tổng thống Trump về việc cạn dần các mục tiêu tấn công. Trong khi Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Mỹ Dan Caine lo ngại kho dự trữ đạn dược cho hệ thống phòng không đang tiêu hao nhanh chóng.
Ngoài ra, sự trụ vững của bộ máy cầm quyền cứng rắn tại Tehran, bất chấp sự ra đi của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và các tổn thất nặng nề do lệnh phong tỏa của Washington, đang tạo ra một hình ảnh đối trọng mạnh mẽ với siêu cường thế giới như Mỹ.
Nếu tiếp tục không kích, Mỹ có thể sa lầy tại Trung Đông và không nhận được sự nhượng bộ nào xứng đáng từ đối thủ - một kịch bản mà chính quyền Tổng thống Trump không hề mong muốn.
