Kinh nghiệm từ nhiều nền kinh tế phát triển cho thấy doanh nghiệp dẫn dắt là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và gia tăng năng lực cạnh tranh của quốc gia.
Doanh nghiệp dẫn dắt là những doanh nghiệp có quy mô lớn, năng lực cạnh tranh quốc tế và khả năng tạo sức lan tỏa tới các ngành kinh tế thông qua đổi mới công nghệ, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đối tác. Bên cạnh đóng góp vào tăng trưởng, nhóm doanh nghiệp này còn đầu tư mạnh cho nghiên cứu và phát triển (R&D), công nghệ lõi, thương hiệu và nguồn nhân lực.
Báo cáo World Development Report 2020 của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho rằng các nền kinh tế tăng trưởng nhanh đều tận dụng sự phát triển của doanh nghiệp quy mô lớn và quá trình tham gia chuỗi giá trị toàn cầu để nâng cao năng suất và thu nhập. WB cũng đánh giá các tập đoàn đa quốc gia là lực lượng dẫn dắt chuỗi giá trị toàn cầu, tạo hiệu ứng lan tỏa về công nghệ, kỹ năng quản trị và năng lực sản xuất tới doanh nghiệp trong nước.
Trong khi đó, OECD nhận định khoảng cách năng suất giữa các quốc gia phụ thuộc đáng kể vào khả năng lan tỏa công nghệ từ nhóm doanh nghiệp dẫn đầu tới phần còn lại của nền kinh tế. Vì vậy, nhiều quốc gia coi việc phát triển các doanh nghiệp "đầu tàu" là nền tảng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Hàn Quốc là một trong những ví dụ điển hình. Sau chiến tranh, quốc gia này gần như không có lợi thế về tài nguyên. Song, chỉ trong vài thập kỷ, Hàn Quốc đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế lớn nhất châu Á. Quá trình đó gắn liền với sự phát triển của các tập đoàn công nghiệp như Samsung và Hyundai.
Trụ sở chính của Samsung tại Hàn Quốc. Ảnh: Samsung
Từ một doanh nghiệp điện tử, Samsung đã vươn lên trở thành trung tâm của hệ sinh thái bán dẫn, vật liệu, linh kiện, logistics và dịch vụ. Mỗi năm, tập đoàn đầu tư hàng chục tỷ USD cho nghiên cứu và phát triển, tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động, hình thành mạng lưới hàng nghìn doanh nghiệp đối tác.
Sự phát triển của Samsung mang lại doanh thu, kim ngạch xuất khẩu, đồng thời kéo theo sự nâng cấp năng lực công nghệ của toàn bộ ngành công nghiệp Hàn Quốc. Những doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi cung ứng cũng có cơ hội tiếp cận công nghệ, tiêu chuẩn sản xuất và thị trường quốc tế, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tại Nhật Bản, Toyota cũng tạo ảnh hưởng vượt ra ngoài ngành ôtô. Hệ thống sản xuất Toyota (Toyota Production System) trở thành chuẩn mực quản trị tinh gọn được nhiều doanh nghiệp trên thế giới áp dụng. Thông qua mạng lưới hàng chục nghìn nhà cung cấp, Toyota góp phần hình thành hệ sinh thái công nghiệp có năng suất cao và thúc đẩy các doanh nghiệp liên tục đổi mới để đáp ứng tiêu chuẩn toàn cầu.
Woven City - đô thị thử nghiệm của Toyota. Ảnh: Toyota
Ở Mỹ, Apple cho thấy giá trị của doanh nghiệp dẫn dắt không nằm ở quy mô doanh thu đơn thuần. Bên cạnh các sản phẩm công nghệ nổi tiếng, Apple đã xây dựng một hệ sinh thái bao gồm nhà phát triển ứng dụng, nhà sản xuất chip, doanh nghiệp phần mềm, các công ty logistics và hàng nghìn đối tác trên toàn cầu. Hệ sinh thái này tạo ra giá trị kinh tế vượt ra ngoài phạm vi của một doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo ở nhiều lĩnh vực.
Logo Apple tại một Apple Store ở California, Mỹ, tháng 5/2026. Ảnh: Lưu Quý, Thanh Xuân
Ngay cả Singapore - nền kinh tế có quy mô khiêm tốn - cũng xây dựng được những doanh nghiệp có sức ảnh hưởng toàn cầu như DBS hay Singapore Airlines. Trong đó, DBS được xem là một ví dụ tiêu biểu về quá trình chuyển đổi từ ngân hàng truyền thống sang doanh nghiệp công nghệ.
DBS đầu tư mạnh vào điện toán đám mây, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và nền tảng số nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính. Nhờ đó, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, có thể tiếp cận các dịch vụ ngân hàng nhanh hơn với chi phí thấp hơn, qua đó hỗ trợ quá trình phát triển kinh tế số.
Trong khi đó, tại Trung Quốc, Alibaba, Huawei hay Tencent đang đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cấp năng lực công nghệ của nền kinh tế. Từ viễn thông, bán dẫn đến xe điện và pin năng lượng, các doanh nghiệp này đều đầu tư rất lớn cho nghiên cứu, qua đó góp phần đưa Trung Quốc tiến gần hơn tới mục tiêu tự chủ công nghệ.
Gian hàng của Huawei tại triển lãm MWC tháng 2/2023. Ảnh: Lưu Quý
Dù hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau, các doanh nghiệp này đều có điểm chung là đầu tư dài hạn cho đổi mới sáng tạo và tạo sức lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế. Họ có thể thuộc khu vực nhà nước hoặc tư nhân, nhưng đều giữ vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị, giúp quốc gia nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển.
Nhà kinh tế học Michael Porter, Giáo sư của Đại học Harvard cho rằng chính năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp "đầu tàu" này đã tạo nên lợi thế cạnh tranh của một quốc gia. Bởi, những doanh nghiệp này không chỉ tạo ra tăng trưởng cho riêng mình mà còn kéo theo sự phát triển của cả hệ sinh thái ngành nghề, chuỗi cung ứng và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nhiều quốc gia lựa chọn phát triển các Doanh nghiệp Quốc gia (National Champions) như một chiến lược dài hạn nhằm tạo dựng những doanh nghiệp "đầu tàu" đủ năng lực dẫn dắt các ngành kinh tế trọng điểm, thu hút nguồn lực, mở rộng chuỗi giá trị và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia.
Minh Ngọc
