Hormone căng thẳng đang âm thầm bào mòn não bộ dân văn phòng?

Nhưng theo các chuyên gia, cảm giác đó đôi khi không phải là "năng lượng thật", mà là phản ứng của cơ thể trước căng thẳng kéo dài.

Theo George Michael, chuyên gia của FODMAP Everyday cùng nhiều nghiên cứu về nội tiết thần kinh, phản ứng căng thẳng vốn là cơ chế giúp con người tồn tại trong tình huống nguy hiểm. Khi gặp áp lực, cơ thể giải phóng adrenaline và cortisol để tăng nhịp tim, huyết áp và lượng đường trong máu, giúp con người phản ứng nhanh hơn.

Tuy nhiên, nếu trạng thái này kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, hệ thần kinh sẽ luôn ở chế độ "chiến đấu", khiến cơ thể dần cạn kiệt nguồn năng lượng thực sự.

5 dấu hiệu cho thấy bạn đang sống nhờ căng thẳng chứ không phải năng lượng

1. Càng uống cà phê càng mệt

Nhiều người bắt đầu ngày mới bằng một ly cà phê, nhưng dần dần phải uống hai hoặc ba ly mới đủ tỉnh táo.

Theo các chuyên gia, caffeine giúp ngăn chặn adenosine, chất gây buồn ngủ trong não. Khi kết hợp với tình trạng căng thẳng kéo dài, caffeine có thể khiến hệ thần kinh bị kích thích quá mức.

Ban đầu bạn cảm thấy tỉnh táo hơn, nhưng về lâu dài lại dễ xuất hiện run tay, hồi hộp, lo âu, đau đầu và mệt mỏi sau khi tác dụng của caffeine giảm đi. Nếu cà phê không còn giúp bạn tỉnh táo mà chỉ khiến tim đập nhanh và bồn chồn, rất có thể cơ thể đang hoạt động dựa trên hormone căng thẳng.

2. Ngủ đủ nhưng sáng dậy vẫn thấy kiệt sức

Đây là một trong những dấu hiệu điển hình nhất của tình trạng căng thẳng kéo dài.

Theo các nghiên cứu được công bố trên The Lancet và Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), cortisol tăng cao có thể làm rối loạn giấc ngủ sâu, giai đoạn não bộ phục hồi và loại bỏ các chất thải chuyển hóa.

Điều này khiến nhiều người ngủ đủ 7 đến 8 giờ nhưng sáng hôm sau vẫn uể oải, thiếu năng lượng và phải dựa vào cà phê để bắt đầu ngày mới.

3. Chỉ tập trung được từng lúc rồi đầu óc "trống rỗng"

Bạn có thể làm việc rất hiệu quả trong khoảng 20 đến 30 phút nhưng ngay sau đó lại cảm thấy đầu óc trống rỗng, không muốn suy nghĩ thêm.

Theo các nghiên cứu đăng trên Nature Reviews Neuroscience, cortisol kéo dài có thể ảnh hưởng đến vùng hồi hải mã và vỏ não trước trán, hai khu vực chịu trách nhiệm về trí nhớ, sự tập trung và khả năng ra quyết định.

Đó là lý do nhiều người liên tục quên việc, khó tập trung và cảm thấy "não bị treo" sau một thời gian làm việc.

4. Chỉ làm việc hiệu quả khi sắp đến hạn

Nếu bạn luôn chờ đến sát deadline mới có động lực làm việc, rất có thể bạn đang phụ thuộc vào những đợt tăng vọt của adrenaline.

Áp lực thời gian khiến hormone căng thẳng tăng mạnh, tạo cảm giác tỉnh táo và tập trung tức thời. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành công việc, cơ thể thường rơi vào trạng thái kiệt sức.

Lặp lại chu kỳ này trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ kiệt sức nghề nghiệp.

5. Nghỉ ngơi nhưng không thấy khỏe hơn

Nhiều người nghỉ cuối tuần, đi du lịch hoặc ngủ nhiều hơn nhưng vẫn cảm thấy mệt. Theo các chuyên gia, khi hệ thần kinh đã quen hoạt động ở trạng thái căng thẳng, cơ thể sẽ mất nhiều thời gian hơn để quay trở lại trạng thái phục hồi bình thường. Nếu nghỉ ngơi không còn mang lại cảm giác khỏe khoắn như trước, đó có thể là dấu hiệu bạn cần thay đổi lối sống thay vì chỉ ngủ nhiều hơn.

Cơ thể bắt đầu "lên tiếng" khi hormone căng thẳng hoạt động quá lâu

Không chỉ làm suy giảm khả năng tập trung và trí nhớ, tình trạng căng thẳng kéo dài còn để lại nhiều dấu hiệu trên toàn cơ thể. Theo các chuyên gia, khi cortisol liên tục ở mức cao, cơ bắp luôn trong trạng thái co cứng, hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng và hệ miễn dịch cũng hoạt động kém hiệu quả hơn.

Đó là lý do nhiều người thường xuyên bị đau đầu, đau cổ vai gáy, đau hàm hoặc gặp các vấn đề tiêu hóa như đầy bụng, ợ nóng, đau dạ dày dù không phát hiện bệnh lý rõ ràng. Bên cạnh đó, cortisol còn làm thay đổi cảm giác đói, khiến một số người quên ăn cả ngày vì quá bận, trong khi số khác lại liên tục thèm đồ ngọt hoặc thực phẩm nhiều chất béo vào buổi tối.

Sự thay đổi về tâm trạng cũng là một dấu hiệu dễ nhận thấy. Theo Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA), căng thẳng mạn tính làm suy giảm khả năng điều hòa cảm xúc, khiến con người dễ cáu gắt, nóng nảy, lo âu và mất kiên nhẫn hơn với những việc rất nhỏ trong cuộc sống hằng ngày.

Không dừng lại ở đó, stress kéo dài còn làm suy yếu hệ miễn dịch. Các nghiên cứu cho thấy người chịu áp lực trong thời gian dài thường dễ bị cảm lạnh, các vết thương lâu lành hơn và nguy cơ viêm mạn tính cũng tăng lên.

Lối sống ít vận động càng khiến tình trạng này trở nên nghiêm trọng. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí PLOS ONE cho thấy ngồi quá lâu có liên quan đến sự teo nhỏ của vùng não phụ trách trí nhớ. 

Theo các chuyên gia, duy trì vận động hằng ngày là một trong những cách hiệu quả nhất để tăng lưu lượng máu lên não, cải thiện chức năng nhận thức và giảm nguy cơ suy giảm trí nhớ khi lớn tuổi.

Một dấu hiệu khác rất phổ biến nhưng thường bị bỏ qua là nhiều người luôn tự nhủ: "Làm xong việc này rồi sẽ nghỉ", "Qua tháng này rồi tính" hay "Đợi hết năm sẽ thư giãn". Khi việc nghỉ ngơi liên tục bị trì hoãn, cơ thể sẽ dần quen với trạng thái căng thẳng kéo dài. Trong khi đó, nghỉ ngơi không phải là phần thưởng sau khi kiệt sức mà là nhu cầu sinh học cần được đáp ứng mỗi ngày để hệ thần kinh và não bộ có thời gian phục hồi.

Năng lượng thật sự không phải là cố gắng chịu đựng

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng cảm giác luôn bận rộn hoặc làm việc không ngừng không đồng nghĩa với việc cơ thể khỏe mạnh.

Một người có năng lượng thực sự là người có thể tập trung mà không cần quá nhiều cà phê, ngủ dậy thấy tỉnh táo, nghỉ ngơi xong cảm thấy hồi phục và duy trì hiệu suất ổn định suốt cả ngày.

Nếu bạn nhận thấy mình có nhiều dấu hiệu kể trên, đó có thể là lời nhắc rằng cơ thể đã hoạt động quá lâu dưới tác động của hormone căng thẳng.

Những thay đổi đơn giản như ngủ đúng giờ, giảm caffeine, vận động mỗi ngày, dành thời gian nghỉ ngơi thực sự và hạn chế làm việc quá sức có thể giúp hệ thần kinh dần trở lại trạng thái cân bằng, từ đó bảo vệ sức khỏe não bộ và giảm nguy cơ kiệt sức trong tương lai.