Travis Di Lombardi-Spicer và Michelle Yeung đều nghỉ việc và khởi nghiệp ở tuổi 30, khi nhận thấy mối đe dọa từ AI với công việc hiện tại.
Tháng 1/2025, Travis Di Lombardi-Spicer (30 tuổi) nghỉ việc ngay khi bị từ chối tăng lương và cảm thấy trí tuệ nhân tạo (AI) có thể xóa sổ công việc của mình. Tin tức về những công ty như Amazon, Salesforce và Block - viện dẫn AI khi sa thải hàng chục nghìn nhân viên trong năm qua - là một phần nguyên nhân khiến anh quyết định rời bỏ công việc cũ. Spicer muốn chủ động, thay vì tiếp tục kiếm khoảng 75.000 USD mỗi năm từ sản xuất âm thanh toàn thời gian và các dự án tự do, rồi chờ AI thay thế mình.
Nhận thấy thị trường lao động cũng đang bất ổn, Spicer chuyển sang khởi nghiệp. Anh bán bớt tài sản cá nhân và rút tiền từ tài khoản tiết kiệm để lấy 40.000 USD, sau đó ra mắt phiên bản thử nghiệm của Spotbookr vào tháng 5/2025. Đây là nền tảng phân tích chi tiêu tiêu dùng và quảng cáo, có ứng dụng AI.
Travis Di Lombardi-Spicer dùng AI để khởi nghiệp. Ảnh: Travis Di Lombardi-Spicer
Dựa trên dữ liệu của Cục Điều tra Dân số Mỹ, CNBC cho biết người Mỹ đã nộp 1,56 triệu đơn đăng ký thành lập doanh nghiệp trong giai đoạn tháng 11/2025 đến tháng 1/2026. Đây là mức cao nhất trong hơn 20 năm qua.
Thực tế, xu hướng này có thể dự đoán được. Khi người lao động gặp khó khăn tìm việc làm, đặc biệt trong bối cảnh thị trường lao động trì trệ hoặc các đợt sa thải hàng loạt, họ có xu hướng tự lập doanh nghiệp nhiều hơn.
Tuy nhiên, làn sóng khởi nghiệp lần này có điểm khác biệt. Lo ngại các đợt sa thải trong tương lai, một số người Mỹ chủ động nghỉ việc để khởi nghiệp trước khi bị cắt giảm. Nhiều người cho biết AI giúp việc startup trở nên dễ dàng hơn. Những người khác thì nói rằng họ muốn tự quyết định thời điểm rời đi trước khi trở thành nạn nhân của các đợt sa thải liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Spicer cho biết bản thân anh là ví dụ của cả hai xu hướng này.
"Ngân sách dành cho các dự án âm thanh ngày càng thấp. Tôi chỉ muốn chủ động", Spicer nói.
Khởi nghiệp vốn chứa nhiều rủi ro. Theo dữ liệu của Cục Thống kê Lao động Mỹ, khoảng 25% doanh nghiệp mới của nước này không thể tồn tại qua năm đầu tiên.
Tuy nhiên, người lao động đang ngày càng lo ngại về những rủi ro khi làm việc tại văn phòng truyền thống, trong bối cảnh các chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp dự báo lực lượng lao động sẽ có những thay đổi lớn. Trong cuộc khảo sát của Resume Now cuối năm ngoái với hơn 1.000 người trưởng thành có việc làm tại Mỹ, 40% cho biết AI đã "thay thế, làm giảm giá trị hoặc làm trùng lặp" một số phần việc của họ. 29% nhìn nhận AI có thể thực hiện ít nhất một nửa nhiệm vụ hàng ngày của mình.
Michelle Yeung tại quán cà phê Matcha House ở New York. Ảnh: Michelle Yeung
Sau 5 năm làm kỹ sư phần mềm tại một tập đoàn truyền thông lớn ở Mỹ, Michelle Yeung (29 tuổi) cho biết cô cảm thấy không hạnh phúc. Yeung kiếm được khoảng 250.000 USD mỗi năm, bao gồm tiền thưởng. Tuy nhiên, AI càng phát triển, cô càng thấy rõ khả năng công nghệ này có thể thay thế mình và cảm thấy mất phương hướng.
Yeung cho biết ngoài AI còn có nhiều yếu tố khác khiến bản thân không hài lòng với công việc. Cô muốn "chuyển từ việc chỉ cống hiến khoảng 20% bản thân sang 200% cho một điều gì đó".
Đầu 2025, Yeung nghỉ việc và dùng tiền tiết kiệm để mở quán Matcha House tại khu East Village, New York vào tháng 7 cùng năm. "Tôi rất thích việc tự tay tạo ra thứ gì đó rồi trao cho khách hàng, đồng thời xây dựng mối quan hệ với họ", cô nói.
Yeung và Spicer cho biết hiện họ chưa có lương từ các doanh nghiệp mới của mình và chấp nhận giảm chi tiêu. Bạn gái Spicer hiện gánh phần lớn chi phí sinh hoạt của cả hai. Trong khi đó, Yeung chuyển đến một căn hộ rẻ hơn và ở cùng một người bạn mới.
Todd McCracken, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ, cho rằng việc làm trong doanh nghiệp hiện kém ổn định hơn trước đây, khiến nhiều người muốn tự lập nghiệp. Mỹ ghi nhận sự sụt giảm mạnh về số lượng việc làm mới trong năm 2025, với 116.000 vị trí được tạo ra so với mức1,46 triệu năm trước.
Giới chuyên gia cho rằng AI có thể đe dọa sự ổn định việc làm của một số lao động. Dù vậy, công nghệ này cũng giúp những người muốn khởi nghiệp bắt đầu dễ dàng hơn. AI có thể hỗ trợ tạo website cơ bản hoặc xây dựng kế hoạch kinh doanh mà không cần chuyên môn. Trong một số trường hợp, trí tuệ nhân tạo còn có thể xử lý các công việc cơ bản mà trước đây người sáng lập phải tự làm hoặc thuê người khác thực hiện.
Shahezad Contractor (44 tuổi) là nhà sáng lập kiêm CEO chuỗi nhà hàng Cousin's Food tại Philadelphia. Contractor từng làm việc trong lĩnh vực công nghệ thông tin suốt 24 năm. Anh cho biết sự lan rộng của AI trong ngành công nghệ là một trong những yếu tố thúc đẩy mình nghỉ việc năm 2024 để khởi nghiệp. Năm ngoái, doanh thu hợp nhất startup của Contractor là hơn 4 triệu USD.
Contractor cho biết anh thường xuyên sử dụng AI, đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn như Claude, để tạo ý tưởng nội dung mạng xã hội, xây dựng tài liệu đào tạo nhân viên và viết quảng cáo. "Trước đây, tôi phải thuê người viết nội dung", anh nói, nhưng AI đã giúp anh lấp đầy khoảng trống kỹ năng để tự làm. Anh thậm chí còn dùng AI để tìm kiếm địa điểm mới cho hệ thống nhà hàng, đồng thời xây dựng dự báo tài chính cho các cửa hàng hiện có.
Benjamin Jones - Giáo sư về khởi nghiệp và chiến lược tại Trường Quản lý Kellogg thuộc Đại học Northwestern cho rằng AI có thể hỗ trợ một số chủ doanh nghiệp nhỏ, nhưng không đảm bảo thành công trong dài hạn. "Nhiều startup đồng nghĩa với cạnh tranh nhiều hơn", ông nói.
Tuy nhiên, Jones cho rằng khởi nghiệp luôn đòi hỏi chấp nhận rủi ro và thất bại. "Rất khó biết điều gì sẽ hiệu quả cho tới khi bạn thử. Khi lập một doanh nghiệp mới, bạn đã tham gia vào cuộc phiêu lưu rồi", ông nói.
Hà Thu (theo CNBC, Reuters)
