Lật từng hốc đá tìm liệt sĩ trên 'Lò vôi thế kỷ' tại mặt trận Vị Xuyên

Máu xương đồng đội trên "Lò vôi thế kỷ"

Cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở mặt trận Vị Xuyên (tỉnh Tuyên Quang) không như những nơi khác. Chiến tranh, bom đạn khốc liệt khiến các anh không nằm dưới mộ phần mà ở nơi hốc đá, chiến hào xưa. Đa số di cốt không còn nguyên vẹn.

Trong suốt những năm chiến tranh, từ năm 1984 đến năm 1989, điểm cao 685 hứng chịu hàng trăm nghìn quả đạn pháo. Đỉnh núi này được cho là đã bị "bạt" đi 3 mét so với trước chiến tranh vì đạn pháo.

Nghe cựu chiến binh mặt trận Vị Xuyên kể lại, trong suốt 5 năm, ta và địch đánh đi, chiếm lại không biết bao nhiêu lần. Có khi chiến hào của hai bên chỉ cách nhau mươi bước.

Chiến tranh quá ác liệt, bom đạn không dứt khiến rất nhiều chiến sĩ hy sinh nhưng không được đưa về tuyến sau. Có người vẫn nằm lại chiến hào như lúc xung phong, có người nơi vách đá, cũng có nhiều người khác nằm chung trong một hang đá đã sập.

Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp - Phó đội trưởng Đội tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ 515, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang - thỉnh thoảng lại nhắc nhở anh em "các đồng chí đào nghiêng cái cuốc ra!".

Theo thượng tá Tiệp, mỗi tấc đất, hốc đá ở đây đều có máu xương của các anh. Mỗi nhát cuốc phải thật nhẹ nhàng vì rất có thể dưới mỗi tấc đất đá ấy có đồng đội còn nằm lại.

Lật từng mảnh đá tìm nơi các anh nằm

Vị Xuyên những ngày tháng 7, đêm mưa, ngày nắng. Con đường lên điểm cao 685 vừa dốc vừa trơn. Nhiều đoạn bộ đội chặt cây làm thang, chăng dây để leo qua vách đá dựng đứng.

Trên điểm cao 685, khối lượng khổng lồ bom mìn còn sót lại sau chiến tranh đã được rà phá. Tổ công tác tại đây không có sơ đồ mộ chí, bản đồ đánh dấu tọa độ mộ chí như những chiến trường khác. Cả khu vực đỉnh núi và vách đá xung quanh khoảng 2,5ha phải được tìm kiếm hết. Tổ công tác xác định chỗ nào cũng có thể là mộ liệt sĩ.

"Lò vôi thế kỷ" nằm trong vành đai biên giới, do vậy không được phép dùng thuốc nổ phá đá, bộ đội phải dùng xà beng, cuốc, xẻng, xà cầy để tìm phá đá, lật đất...

Họ khoanh vùng, tìm kiếm thật kỹ, đào đến đất liền thổ để đảm bảo không bỏ sót. Bất cứ dấu hiệu có thể có liệt sĩ nằm lại như quần áo, vật dụng cá nhân, nơi cửa hang, cửa hầm bị sập, thậm chí là dấu vết của cáng thương, bẫy mìn, bàn chông... đều có thể có hài cốt đang nằm lại.

Thượng tá Tiệp cho biết chiến hào xưa kia ở điểm cao này không đào xuống đất mà chính là những hốc đá. Bộ đội dùng bao cát, đá tảng dựng lên làm vật che chắn để bám đá chiến đấu.

Trong suốt những năm tháng chiến tranh, điểm cao này lúc ta giữ, lúc đối phương chiếm, giành giật nhiều lần..., biết bao người đã hy sinh nhưng không thể đưa được về tuyến sau. Các anh nằm lại ở chiến hào với mưa gió hơn 40 năm qua, có những "ngôi mộ" chỉ còn vài mảnh xương.

Bộ đội gom những mảnh cơ thể còn lại, cùng với những nắm đất thiêng ở chính nơi các anh ngã xuống, bọc trong cờ Tổ quốc để đưa các anh về.

Theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, tính từ tháng 1-2026 đến nay đã tiến hành tìm kiếm trên diện tích 447,7ha, đào, lấp 4.561m³ đất đá, đã quy tập được 14 hài cốt liệt sĩ và 3 mộ tập thể (đã bàn giao và tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 5 liệt sĩ và 1 mộ tập thể).