Bệnh do não mô cầu có thể khởi phát bằng sốt, đau đầu dữ dội, nôn ói, dễ nhầm cúm hoặc sốt siêu vi nhưng có thể diễn tiến nặng trong vài giờ.
Ngày 12/7, một bác sĩ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm tại TP HCM chia sẻ hai trường hợp trẻ 10 và 13 tuổi mắc viêm màng não do não mô cầu. Trong đó, bệnh nhi 10 tuổi chỉ than đau đầu với mẹ vào buổi sáng. Đến chiều, trẻ hôn mê, da xuất hiện tử ban, được đưa đến bệnh viện nhưng không qua khỏi. Theo bác sĩ, cả hai bệnh nhi đều chưa tiêm vaccine phòng não mô cầu.
BS Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết đau đầu là một trong những dấu hiệu có thể gặp sớm ở người mắc bệnh do não mô cầu, nhất là khi vi khuẩn gây viêm màng não. Bệnh có thể tiến triển thành viêm màng não mủ, nhiễm trùng huyết hoặc kết hợp cả hai thể bệnh.
Vi khuẩn khi xâm nhập màng bao quanh não và tủy sống có thể gây viêm, làm tăng áp lực nội sọ. Người bệnh vì vậy xuất hiện cơn đau đầu đột ngột, đau dữ dội, có thể lan khắp đầu hoặc vùng chẩm gáy, không giảm khi nghỉ ngơi hay dùng thuốc giảm đau thông thường. Cơn đau thường nặng hơn khi xoay đầu, kèm sốt, buồn nôn, nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng ồn hoặc cứng cổ.
Tử ban xuất hiện rải rác trên da bệnh nhi mắc bệnh do não mô cầu, điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 2. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, dấu hiệu đau đầu khó nhận biết vì trẻ chưa biết diễn đạt. Phụ huynh cần chú ý nếu trẻ sốt cao đột ngột, quấy khóc liên tục, bỏ bú, lừ đừ, ngủ nhiều bất thường hoặc nôn ói.
"Đau đầu dữ dội, xuất hiện đột ngột, kèm sốt cao hoặc cứng cổ là dấu hiệu không nên tự theo dõi tại nhà, cần đến cơ sở y tế ngay để bác sĩ thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời", bác sĩ Khương nói.
Ngoài đau đầu, bệnh do não mô cầu có thể gây sốt cao trên 38 độ C, tay chân lạnh, lừ đừ và không hắt hơi, sổ mũi hay chảy nước mũi như bệnh hô hấp thông thường. Giai đoạn đầu, bệnh dễ bị nhầm với cảm lạnh, cúm, sốt siêu vi hoặc đau đầu do nguyên nhân khác.
Khi bệnh chuyển nặng, người bệnh có thể ngủ gà, lơ mơ, thở chậm, tử ban xuất hiện và mọc nhanh, huyết áp tăng cao, rối loạn tuần hoàn. Trường hợp nhiễm trùng huyết tối cấp có thể tử vong nhanh nếu không được xử trí kịp thời. Người sống sót vẫn có nguy cơ gặp di chứng như điếc, tổn thương thần kinh, chậm phát triển trí tuệ hoặc phải cắt cụt chi.
Từ đầu năm 2026 đến nay, một số bệnh viện trong nước ghi nhận các ca mắc não mô cầu nặng. Cuối tháng 5, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP HCM điều trị bệnh nhi 13 tuổi ở xã Bình Hưng bị viêm màng não mủ biến chứng phù não do não mô cầu. Trẻ sốt cao liên tục, đau đầu dữ dội và nôn ói trước khi nhập viện khoảng 17 giờ.
Vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú ở vùng mũi họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng mà không gây triệu chứng. Mầm bệnh lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện gần hoặc các hành động thân mật như ôm, hôn. Nguy cơ lây nhiễm cao hơn trong môi trường đông người, tiếp xúc gần như gia đình, lớp học, ký túc xá, nhà trọ hoặc nơi làm việc chung...
Trẻ được phụ huynh đưa đến Trung tâm tiêm chủng VNVC Quận 9 tiêm vaccine não mô cầu phòng bệnh. Ảnh: Diệu Thuần
Theo bác sĩ Khương, để giảm nguy cơ mắc bệnh, người dân cần giữ vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, thường xuyên rửa tay với xà phòng, che miệng khi ho, hắt hơi, hạn chế dùng chung vật dụng cá nhân. Khi trẻ tiếp xúc gần với người nghi ngờ mắc não mô cầu, gia đình cần báo cơ sở y tế để được hướng dẫn xử trí.
Tiêm vaccine là biện pháp chủ động giúp phòng 5 nhóm huyết thanh não mô cầu thường gặp. Việt Nam hiện có các vaccine phòng não mô cầu nhóm B, BC và nhóm A, C, Y, W-135, dùng cho trẻ em và người lớn. Trong đó, loại phòng não mô cầu nhóm B tiêm cho trẻ từ 2 tháng đến người lớn 50 tuổi, vaccine nhóm BC tiêm cho trẻ từ 6 tháng đến 45 tuổi. Vaccine não mô cầu nhóm A, C, Y, W-135 có 3 loại, trong đó có hai loại tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến người lớn không giới hạn độ tuổi. Mỗi người cần tiêm phối hợp các loại vaccine, không nên chỉ tiêm một loại để phòng đầy đủ trước 5 nhóm huyết thanh đều có khả năng gây bệnh nặng.
Bác sĩ Khương khuyến cáo phụ huynh không nên chờ đến khi trẻ có biểu hiện nặng mới đưa đi khám. Với các triệu chứng như sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng cổ, lừ đừ hoặc xuất hiện ban xuất huyết, cần đưa trẻ đến bệnh viện càng sớm càng tốt.
Diệu Minh
