Hà NộiKhi những bệnh nhân cuối cùng đã rời khỏi phòng khám, Loan vẫn cố nán lại, bấu chặt hai tay vào tờ bệnh án nhàu nát ghi chẩn đoán "suy buồng trứng sớm".
Hơn một năm nay, kinh nguyệt của cô thưa dần rồi mất hẳn. Tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, bác sĩ Đồng Thu Trang chỉ định siêu âm và xét nghiệm nồng độ AMH, chỉ số phản ánh dự trữ nang trứng còn lại trong buồng trứng.
Kết quả cho thấy hai bên buồng trứng đã teo nhỏ, hầu như không còn nang trứng trội. Chỉ số AMH chỉ vỏn vẹn 0,005 ng/ml, mức tương đương với phụ nữ ở giai đoạn tiền mãn kinh, trong khi ngưỡng bình thường ở độ tuổi 20-30 dao động từ 1,0 đến 3,5 ng/ml. Ngoài ra, Loan thường xuyên vã mồ hôi, bốc hỏa, dễ cáu gắt vô cớ, những triệu chứng điển hình của thiếu hụt estrogen.
"Số lượng nang trứng dự trữ của bệnh nhân đang ở mức rất thấp và tiếp tục suy giảm theo thời gian. Nếu không can thiệp kịp thời, cơ hội làm mẹ bằng chính trứng của mình sẽ ngày càng thu hẹp", bác sĩ Trang nói.
Khi được hỏi về lối sống, Loan cho biết đã làm nghề livestream bán hàng online suốt 4 năm qua. Cô duy trì thói quen ngủ xuyên ngày, chỉ ăn một bữa, ban đêm liên tục dùng trà và cà phê đặc để tỉnh táo "chốt đơn" đến 2h sáng, rồi dọn dẹp đến khi mặt trời mọc.
Bác sĩ Trang nhận định, ở trường hợp của Loan, lối sống thức khuya kéo dài, ăn uống thiếu chất và căng thẳng mạn tính là những yếu tố có thể thúc đẩy sự suy giảm nội tiết tố nhanh hơn. Tuy nhiên, bác sĩ cũng lưu ý rằng suy giảm dự trữ buồng trứng ở mức độ nặng như trường hợp này thường không có nguyên nhân duy nhất. Di truyền, bệnh lý tự miễn tiềm ẩn hoặc các yếu tố cơ địa cũng cần được loại trừ qua thăm khám chuyên sâu.
"Điều quan trọng là bệnh nhân cần được đánh giá toàn diện để tìm ra nguyên nhân nền, thay vì chỉ quy về lối sống", bác sĩ nhấn mạnh.
Bác sĩ Trang thăm khám sức khỏe cho bệnh nhân. Ảnh: Bác sĩ cung cấp
Liên, 25 tuổi, cũng bàng hoàng khi nhận kết quả kiểm tra sau hơn một năm sinh con. Tháng 8 năm ngoái, tất cả chỉ số của cô vẫn trong giới hạn bình thường. Gần đây, chu kỳ kinh nguyệt bị rút ngắn bất thường, cô quyết định đi kiểm tra lại.
Kết quả siêu âm cho thấy buồng trứng không còn nang trứng rõ ràng, chỉ số AMH xuống còn 0,006 ng/ml. Nếu không can thiệp y tế kịp thời, khả năng thụ thai tự nhiên của Liên sẽ rất thấp.
Trao đổi với bác sĩ, cô cho biết trong thời gian qua vừa chăm con một mình, vừa đi làm, mỗi ngày chỉ ngủ vài tiếng. Bữa ăn hàng ngày cũng qua loa, không đủ chất. Chỉ trong 5 tháng, cô sụt gần 15 kg, liên tục ốm vặt, bổ sung nhiều loại vitamin nhưng không cải thiện được sức khỏe.
Suy buồng trứng sớm (Premature Ovarian Insufficiency - POI) truyền thống được xem là tình trạng hiếm gặp ở phụ nữ dưới 40 tuổi, với tỷ lệ ước tính khoảng 1% trong dân số chung. Trong những năm gần đây, các bác sĩ tại một số bệnh viện lớn ở Việt Nam ghi nhận ngày càng nhiều phụ nữ ở độ tuổi 30, thậm chí mới hơn 20, đến khám với tình trạng suy giảm dự trữ buồng trứng đáng kể.
Theo bác sĩ Phan Chí Thành, Phó trưởng khoa Nam học và Y học giới tính, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, số lượng bệnh nhân đến khám vì lý do này đã tăng lên rõ rệt so với những năm trước. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng con số này chưa có khảo sát dịch tễ học chính thức tại Việt Nam, và một phần nguyên nhân của sự gia tăng là do nhận thức cộng đồng về sức khỏe sinh sản được nâng cao, kéo theo nhiều phụ nữ chủ động đi tầm soát hơn.
"Chúng ta chưa thể khẳng định tỷ lệ mắc trong cộng đồng thực sự đang tăng lên hay chỉ là số người đi khám tăng lên. Để có kết luận chính xác, cần có nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn", bác sĩ Thành nói.
Về bối cảnh quốc tế, một nghiên cứu tổng hợp cho thấy khoảng 9–24% phụ nữ trong nhóm đang điều trị hỗ trợ sinh sản (không phải trong dân số chung) có tình trạng suy giảm dự trữ buồng trứng. Con số này không phản ánh tỷ lệ trong toàn bộ quần thể nữ giới.
Theo bác sĩ Thành, suy giảm dự trữ buồng trứng và suy buồng trứng sớm có nguyên nhân phức tạp, bao gồm di truyền, các bệnh lý tự miễn hoặc bệnh liên quan đến nhiễm sắc thể. Tuổi của người phụ nữ càng cao thì dự trữ buồng trứng càng thấp. Đặc biệt, lối sống không lành mạnh, uống nhiều rượu bia, hút thuốc lá, sử dụng các chất kích thích, thường xuyên thức khuya, gặp nhiều căng thẳng, stress, giảm cân quá mức cũng là yếu tố nguy cơ.
Cùng quan điểm, bác sĩ Trang cho biết buồng trứng giống như một "ngân hàng, chỉ có rút ra chứ không có gửi vào". Không giống như nam giới liên tục sản sinh tinh trùng mới, phụ nữ tiêu tốn số trứng có sẵn qua từng chu kỳ kinh nguyệt.
"Một khi buồng trứng đã suy và cạn kiệt, hiện tại y học chưa có cách nào hồi phục hay kích thích nó hoạt động bình thường trở lại", bác sĩ nói.
Đặc biệt, nhiều cô gái nghĩ mình còn trẻ, khỏe nên "bạc đãi" cơ thể mà không biết rằng buồng trứng là cơ quan rất nhạy cảm với các kích thích độc hại. Cụ thể, áp lực công việc, học tập, và cuộc sống mưu sinh ở đô thị lớn khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái "báo động".
Khi stress, cơ thể tiết ra hormone gây hại sức khỏe. Ở nữ giới, căng thẳng kéo dài có thể dẫn đến rối loạn nội tiết tố nữ, rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng, giảm khả năng thụ thai tự nhiên.
Thức khuya sau 23h làm suy giảm nghiêm trọng melatonin, một chất chống oxy hóa mạnh mẽ bảo vệ chất lượng trứng. Xu hướng chuộng vóc dáng "mình hạc xương mai" khiến nhiều cô gái nhịn ăn nghiêm trọng hoặc uống thuốc giảm cân cấp tốc, gây hại buồng trứng. Hút thuốc lá, kể cả hút thuốc thụ động hoặc thuốc lá điện tử, lạm dụng rượu bia, caffeine cũng là yếu tố nguy cơ.
"Nếu bệnh nhân không còn nang trứng thì biện pháp cuối cùng là đi xin trứng", bác sĩ nói. Tùy vào tình trạng và mong muốn của bệnh nhân, bác sĩ tư vẫn điều trị phù hợp.
Phụ nữ suy buồng trứng thường bị vô kinh hoặc ra máu không đều, rối loạn kỳ kinh, thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt, buồn nôn, mất ngủ, dễ kích động, khó tập trung tư tưởng, đau khi quan hệ tình dục, âm đạo khô. Nhiều trường hợp giảm ham muốn tình dục, luôn né tránh chuyện giường chiếu, mất khả năng sinh sản, rối loạn tiết niệu...
"Suy giảm buồng trứng khiến cơ thể lão hóa 60 tuổi trong cơ thể 30 tuổi, đồng nghĩa với sức khỏe bị giảm sút, nguy cơ mắc bệnh tim mạch, xương khớp, ung thư... có thể tăng lên", ông Thành cho hay.
Đối với những trường hợp như Liên, các bác sĩ cho biết cô cần nhanh chóng điều chỉnh lại lối sống, bổ sung dinh dưỡng để phục hồi thể trạng, đồng thời phối hợp với các biện pháp hỗ trợ sinh sản để chắt chiu những nang trứng cuối cùng nếu vẫn có nguyện vọng sinh thêm con.
Riêng với Loan, việc quan trọng nhất hiện tại là ổn định tâm lý, tránh rơi vào hoảng loạn. Cô cần theo dõi sát sao theo phác đồ điều trị nội tiết của bác sĩ để bảo vệ sức khỏe tổng thể, ngăn ngừa các biến chứng mãn kinh sớm, đồng thời cân nhắc đến phương án xin trứng nếu muốn thực hiện thiên chức làm mẹ trong tương lai.
Bác sĩ khuyến cáo phụ nữ trẻ khi có các dấu hiệu bất thường như kinh nguyệt không đều, lượng kinh giảm đột ngột hoặc mất kinh từ 3 tháng trở lên cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để xét nghiệm AMH và siêu âm đầu dò tầm soát, tránh việc phát hiện quá muộn khi cơ hội điều trị đã trôi qua.
Thùy An
