'Tuyệt kĩ ngồi xổm châu Á' có lợi gì cho sức khỏe chúng ta?

Được đăng 7 phút trước

Thời gian đọc: 9 phút

Ở Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản và nhiều nước ở châu Á, tư thế ngồi xổm sâu là điều bình thường như cân đường hộp sữa. Người ta có thể thoải mái ngồi nghỉ bằng cách hạ người xuống ngồi xổm, bàn chân đặt thẳng trên mặt đất trong lúc chờ tàu, trò chuyện với bạn bè hoặc ăn uống.

Nhưng các video về khách du lịch nước ngoài cố gắng bắt chước tư thế được gọi là "Asian squat" này lại trở thành hiện tượng trên mạng. Phần lớn du khách đều ngã ngửa ra sau, đổ người sang một bên hoặc phải bám vào tường để giữ thăng bằng.

Các chuyên gia về vận động cơ thể cho rằng sự tò mò đối với "tuyệt kĩ châu Á" này phản ánh một câu hỏi lớn hơn về tầm quan trọng của việc duy trì khả năng vận động tốt khi chúng ta già đi.

Vậy tại sao có người có thể ngồi xổm dễ dàng trong khi những người khác lại khó giữ được thăng bằng?

Lợi ích của tư thế 'ngồi xổm châu Á' là gì?

Ngồi xổm được coi là một trong những chuyển động cơ bản nhất của cơ thể.

"Bạn không thể làm bất cứ điều gì mà không thực hiện động tác ngồi xổm, như ngồi xuống ghế, bước ra khỏi xe, đi vệ sinh, cúi xuống nhặt một vật gì đó trên sàn," Giáo sư Christopher Powers, chuyên gia về vận động con người tại Đại học Nam California (Mỹ), giải thích.

Nhiều người quen thuộc với động tác squat (hay còn gọi là "ngồi xổm gánh tạ" hoặc "bài tập đổ mông") cơ bản ở phòng gym. Động tác này bao gồm việc hạ thấp người như đang ngồi xuống cho đến khi đùi song song với mặt đất.

Tuy nhiên, ngồi xổm kiểu châu Á - còn được gọi là ngồi xổm sâu hoặc ngồi xổm hoàn toàn – lại khác biệt rõ rệt. Người thực hiện hạ thấp cơ thể cho đến khi đầu gối gập hoàn toàn và hướng ra ngoài, hai bàn chân dang rộng, ngực giữ thẳng, phần sau đùi tựa lên bắp chân.

Matt Hsu, một huấn luyện viên thể hình người Mỹ gốc Á, chuyên giúp mọi người cải thiện khả năng vận động và sức mạnh cơ thể, đã đăng nhiều video về động tác ngồi xổm kiểu châu Á trên mạng xã hội và thu hút hàng triệu lượt xem.

Nhưng anh nói rằng chính cái tên này cũng có thể gây hiểu lầm.

"Bạn sẽ thấy người châu Phi nói đó là tư thế của họ… Người ở các nước Slav hay Đông Âu cũng sẽ nói 'đó là kiểu ngồi xổm của chúng tôi'. Thực ra đây là tư thế ngồi xổm của tất cả mọi người," anh nói.

Theo các chuyên gia vật lý trị liệu, những động tác ngồi xổm sau này đòi hỏi sự linh hoạt hơn ở hông, đầu gối và mắt cá chân, đồng thời tác động tới nhiều bộ phận cơ thể hơn so với động tác squat thông thường.

Các nghiên cứu cho thấy việc kéo giãn toàn diện này có thể giúp tăng độ linh hoạt và khả năng vận động, giảm đau lưng và duy trì khả năng đảm bảo sự độc lập tổng thể trong suốt cuộc đời.

Trẻ em thường có thể tự nhiên ngồi xổm ở tư thế này mà không cần nhiều nỗ lực. Một phần là vì các em có độ linh hoạt khớp tốt hơn và tỷ lệ cơ thể khác với người lớn.

Nhưng những thay đổi về cấu trúc cơ thể không phải là lý do duy nhất khiến nhiều người trưởng thành mất đi khả năng ngồi xổm sâu.

Lối sống gắn liền với việc ngồi – sử dụng ghế và bồn cầu ngồi bệt – khiến nhiều người trưởng thành hiếm khi phải ngồi xổm sâu trong sinh hoạt hằng ngày, từ đó làm giảm dần khả năng vận động và sức mạnh theo thời gian.

"Nếu bạn không sử dụng tư thế ngồi xổm sâu, bạn sẽ mất đi khả năng đó," giáo sư Powers, người nghiên cứu về mối liên hệ giữa thay đổi vận động và chấn thương đầu gối cho hay.

Vì sao người châu Á ngồi xổm sâu dễ hơn?

Những thay đổi về lối sống kể trên ít phổ biến hơn ở một số nơi tại châu Á như Nhật Bản, nơi nhiều hoạt động thường ngày, như đi ăn nhà hàng, vẫn đòi hỏi phải ngồi xổm.

"Bạn vẫn thường xuyên phải bước vào nhà, cởi giày, ngồi xuống chiếu tatami rồi dùng bữa," Matt Hsu, người sáng lập công ty giáo dục vận động và thể chất Upright Movement, cho biết.

Những hoạt động cơ bản khác trong cuộc sống của người châu Á cũng đòi hỏi sức mạnh ở hông và chân.

"Ở một số vùng của châu Á, họ chỉ có nhà vệ sinh kiểu ngồi chồm hổm. Nếu bạn phải đi vệ sinh theo cách đó mỗi ngày, bạn sẽ không dễ dàng mất đi khả năng này," anh nói thêm.

Hsu đã trả lời phỏng vấn của BBC trong 40 phút, trong khi duy trì tư thế ngồi xổm sâu trong thời gian dài, chỉ thỉnh thoảng nghỉ ngắn vài lần.

Anh nói rằng tầm quan trọng của các chuyển động như ngồi xổm trở nên rất rõ ràng thông qua trải nghiệm của chính gia đình mình.

"Cha tôi từng bị ngã và phải gọi xe cấp cứu tới đưa ông dậy từ vỉa hè vì ông không còn tự đứng lên được nữa," Hsu kể lại.

Dù là người gốc Á, Hsu nói anh đã mất đi khả năng ngồi xổm sâu ở độ tuổi 20 do phải ngồi quá nhiều trong quá trình hồi phục chấn thương thể thao.

"Tôi nhớ có thời điểm mình thậm chí không thể chạm tới mắt cá chân vì cơ thể quá cứng," anh nói.

Hsu đã phải tập luyện để lấy lại khả năng đó và cho rằng ngồi xổm sâu là một kỹ năng có thể học được giống như bất kỳ kỹ năng thể chất nào khác.

Cách thực hiện động tác ngồi xổm châu Á

Đối với những người muốn tập tư thế ngồi xổm sâu, Hsu cảnh báo không nên quá nóng vội trước khi cơ thể sẵn sàng.

"Bạn không nên vội vàng và ngồi xổm xuống hết cỡ vì có thể sẽ bị chấn thương," anh nói.

Thay vào đó, anh khuyên nên thực hiện động tác từ từ, sử dụng sự hỗ trợ từ đồ nội thất như ghế hoặc mặt bàn, chỉ hạ thấp người xuống đến mức cảm thấy thoải mái.

"Nếu thực hiện động tác này vài lần mỗi ngày trong vài tuần, bạn sẽ nhận thấy: 'Ồ, tôi cảm thấy an toàn. Tôi có thể hạ thấp người hơn một chút'."

Tuy nhiên, câu hỏi liệu người trưởng thành có nên học lại tư thế ngồi xổm sâu hay không trở nên phức tạp hơn khi tuổi tác tăng lên.

"Khi chúng ta già đi, chúng ta mất dần khả năng vận động ở các khớp, cột sống, hông và đặc biệt là mắt cá chân," giáo sư Powers nói. "Điều đó càng hạn chế khả năng thực hiện kiểu ngồi xổm này."

Các nhà nghiên cứu cho rằng động tác ngồi xổm hạ thấp tới mức nào cũng đều có lợi, nhưng ông Powers cảnh báo không nên coi động tác ngồi xổm sâu là mục tiêu chung cho tất cả mọi người, đặc biệt là đối với những người đang bị đau đầu gối, hông hoặc lưng.

Trong môi trường lâm sàng, động tác ngồi xổm thường được điều chỉnh tùy thuộc vào thể trạng, chấn thương, tiền sử bệnh và mục tiêu của bệnh nhân. Chuyên gia này cho biết nhiều nội dung trên mạng thường bỏ qua sự phức tạp này.

"Mỗi người đều có cách tối ưu riêng, nhưng thực tế không phải vậy," ông nói. "Mỗi người đều khác nhau."

Những người có xương đùi dài hơn, khả năng vận động mắt cá chân hạn chế hoặc cấu trúc hông khác biệt có thể gặp khó khăn hơn trong việc giữ thăng bằng và ngồi sâu mong muốn, bất kể họ có thể lực tốt đến đâu.

Một số chuyên gia vật lý trị liệu cho rằng vấn đề quan trọng hơn không phải là liệu một người có thể ngồi xuống với hông chỉ cách mặt đất vài centimet hay không, mà là liệu họ có tiếp tục duy trì khả năng vận động độc lập khi già đi hay không.

Hiện chưa có nghiên cứu nào xác nhận tác động hoặc lợi ích lâu dài của việc thực hành ngồi xổm sâu hằng ngày trong thời gian dài.

Hsu cho biết mục tiêu của anh không phải là sự hoàn hảo, mà là khôi phục một chuyển động tự nhiên mà con người đã dần mất đi từ lối sống hiện đại.

"Từ trải nghiệm cá nhân của mình, tôi có thể nói rằng bạn thực sự cần phải kiểm soát được cơ thể mình, có thể đứng dậy và đơn giản là đối phó được với trọng lực."