Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 13-7 - Ảnh: AFP
Động thái trên trao cho chính quyền Tổng thống Donald Trump thêm 60 ngày để có thể sử dụng quân đội trong khu vực mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội Mỹ.
Ông chủ Nhà Trắng đang lâm vào thế khó, khi cả sức mạnh quân sự lẫn nỗ lực ngoại giao đều chưa đem lại kết quả như mong muốn.
Đúng luật hay lách luật?
Trong bức thư gửi Quốc hội Mỹ đề ngày 10-7 mà báo Politico tiếp cận được và chia sẻ ngày 13-7, Tổng thống Trump cho biết các cuộc tấn công Iran bắt đầu từ ngày 7-7 là "hành động quân sự phù hợp với trách nhiệm của tôi trong việc bảo vệ người Mỹ và lợi ích của Mỹ cả trong và ngoài nước".
Trước hết, ông Trump buộc phải có động thái trên vì theo Đạo luật Quyền hạn chiến tranh năm 1973, tổng thống Mỹ phải thông báo cho Quốc hội Mỹ trong vòng 48 giờ kể từ khi bắt đầu các hoạt động quân sự.
Không lâu sau khi xung đột với Iran bùng phát vào ngày 28-2-2026, Nhà Trắng cũng từng gửi thông báo tới Quốc hội.
Sau thông báo, quân đội Mỹ sẽ có thể duy trì hoạt động quân sự trong khu vực trong 60 ngày.
Tổng thống Mỹ, với tư cách tổng tư lệnh, có thể gia hạn thêm 30 ngày. Tuy nhiên nếu muốn tiếp tục triển khai lực lượng sau thời hạn này thì phải được Quốc hội phê chuẩn.
Thông báo được gửi tới các nghị sĩ Mỹ sau khi ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn kéo dài hai tháng với Iran đã chính thức chấm dứt.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các lực lượng Mỹ đã tấn công hơn 300 mục tiêu quân sự Iran trong tuần qua, nhằm đáp trả các hành động thù địch liên tiếp của Tehran tại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên câu hỏi đặt ra là liệu sau 60 ngày này, ông Trump có lặp lại chiến thuật từng sử dụng trước đây: tuyên bố chiến dịch đã "chấm dứt" để thời hạn 60 ngày được tính lại. Đây cũng chính là điểm gây tranh cãi.
Đạo luật Quyền hạn chiến tranh năm 1973 yêu cầu phải có sự chấp thuận từ Quốc hội để tiếp tục nếu quân đội Mỹ tham chiến quá 60 ngày.
Hồi tháng 5, ông Trump từng thông báo với Quốc hội Mỹ rằng cuộc chiến bắt đầu từ cuối tháng 2-2026 đã "chấm dứt", qua đó vô hiệu hóa thời hạn pháp lý 60 ngày.
Thời điểm đó trang Vox đã bình luận: "Bức thư của ông Trump là nỗ lực khá rõ ràng nhằm 'lách' Đạo luật Quyền hạn chiến tranh".
Các nghị sĩ phản đối cuộc chiến tại Quốc hội cho rằng Nhà Trắng đã diễn giải sai luật.
Họ chỉ ra Hải quân Mỹ vẫn duy trì hoạt động phong tỏa nhằm gây sức ép lên Tehran, dù các hoạt động tác chiến quy mô lớn đã ngừng.
Hôm 13-7, ông Trump tiếp tục gia tăng sức ép quân sự đối với Iran, khi tuyên bố Mỹ sẽ tái áp đặt lệnh phong tỏa và kiểm soát eo biển Hormuz, đồng thời thu phí đối với tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy này.
Tóm lại, tranh cãi hiện nay không nằm ở việc ông Trump có gửi thông báo cho Quốc hội hay không (điều này phù hợp với Đạo luật Quyền hạn chiến tranh), mà ở việc liệu Nhà Trắng có thể lập luận rằng chiến sự đã "chấm dứt" để thời hạn 60 ngày theo luật được tính lại hay không.
Gây khó cho Quốc hội Mỹ
Tổng thống Trump đã gặp khó khăn trong việc giải quyết xung đột giữa Mỹ và Iran khi hai bên vẫn giằng co quanh eo biển Hormuz, trong khi các nghị sĩ Đảng Cộng hòa lo ngại sẽ bị quy trách nhiệm về giá xăng tăng cao trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Giá dầu thế giới tăng mạnh sau thông tin Mỹ tái áp đặt phong tỏa hải quân.
Các nhà phân tích cho rằng thông báo mới nhất của ông Trump gửi tới các nghị sĩ nhiều khả năng sẽ làm phức tạp thêm nỗ lực của Quốc hội Mỹ trong việc hạn chế các hoạt động quân sự của Mỹ chống lại Iran.
Tháng trước, Thượng viện Mỹ đã bỏ phiếu thông qua nghị quyết yêu cầu ông Trump ngừng các hoạt động quân sự nhằm vào Iran.
Hạ viện Mỹ cũng có bước đi tương tự. Tuy nhiên những động thái này nhìn chung chỉ mang tính biểu tượng.
Những nghị quyết như vậy - vốn không cần trình tổng thống ký thành luật - có tác động pháp lý hạn chế.
Trong khi đó, bất kỳ dự luật nào hạn chế quyền hạn của tổng thống gần như chắc chắn sẽ bị ông Trump phủ quyết.
Theo Đài CBS News, dân biểu Cộng hòa Thomas Massie từ bang Kentucky - người từ lâu chỉ trích cuộc chiến với Iran - chỉ ra cuộc chiến "chưa bao giờ thực sự chấm dứt".
Ông cho rằng chính quyền ông Trump không tuân thủ thời hạn 60 ngày theo Đạo luật Quyền hạn chiến tranh.
"Họ rõ ràng đang tìm cách lách luật bằng cách giả vờ có thể dừng rồi khởi động lại chiến dịch để bắt đầu tính lại thời hạn" - ông Massie nói ngày 13-7.
Trong tuyên bố cùng ngày, Thượng nghị sĩ Dân chủ Adam Schiff từ bang California khẳng định "bất kỳ lập luận nào của chính quyền ông Trump rằng ông ấy có thêm 60 ngày để hành động mà không cần Quốc hội phê chuẩn đều không có cơ sở pháp lý".
Không còn hướng đi rõ ràng
Dù ông Trump đã cho phép tiến hành thêm các cuộc không kích, nhưng có ít dấu hiệu cho thấy chúng sẽ đủ sức làm thay đổi tính toán của Iran.
Bên cạnh đó, ông Trump dường như không mấy mặn mà với việc quay lại một cuộc chiến toàn diện, trong lúc nhiều nghị sĩ Cộng hòa hối thúc chấm dứt cuộc xung đột vốn không được lòng nhiều cử tri.
Dù tuần trước tuyên bố lệnh ngừng bắn "đã chấm dứt", ông Trump vẫn khẳng định các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục.
Báo New York Times bình luận những diễn biến mới nhất đã khiến ông Trump không còn hướng đi rõ ràng, khi cả bom đạn lẫn đàm phán ngoại giao đều chưa mang lại kết quả chấp nhận được.
