50 năm thành phố nghĩa tình của tôi: Xe buýt và bài học tử tế

Tôi uể oải khoác lên vai chiếc balo nặng trĩu sách vở, bước ra khỏi nhà khi thành phố vẫn còn khoác trên mình lớp sương sớm mờ ảo. Điểm đến đầu tiên trong ngày của tôi không phải là chiếc bảng đen hay giảng đường, mà là trạm xe buýt quen thuộc nơi góc đường.

Đối với một học sinh cấp ba, chuyến xe buýt màu xanh thanh nhã không chỉ đơn thuần là một phương tiện cơ học giúp dịch chuyển qua lại giữa các quận huyện hối hả.

Nó giống như một "cỗ máy thời gian" thu nhỏ, một lăng kính đặc biệt đưa tôi băng qua những thăng trầm lịch sử của mảnh đất này, và cũng là nơi dạy cho tôi những bài học đầu đời về tình người từ chính ô cửa kính đầy vệt mưa.

Bước lên xe, không gian chật chội nhưng mát rượi hơi máy lạnh đón lấy tôi, tách biệt hẳn với cái không khí bắt đầu oi nồng của phố thị bên ngoài. Đằng sau tay lái là bác tài xế với bờ vai rộng, mái tóc đã điểm bạc và ánh mắt nghiêm nghị nhưng đầy chu đáo.

Tôi nhớ những buổi sáng hớt hải, chiếc balo trên vai xộc xệch, bước chân chạy cuống cuồng tưởng chừng như đã tuyệt vọng nhìn chuyến xe duy nhất kịp giờ vào lớp từ từ lăn bánh.

Thế nhưng bác tài đã rà phanh, chờ thêm vài giây ngắn ngủi chỉ để một bóng áo trắng kịp thở hổn hển nhảy lên xe. Chỉ một cái gật đầu cảm ơn nhẹ, một nụ cười sảng khoái đáp lại từ bác là đủ để sưởi ấm cả một ngày dài áp lực thi cử.

Trong không gian chật ních người vào giờ cao điểm ấy, tiếng cô tiếp viên nhắc nhở dịu dàng nhưng đầy uy lực: "Mấy đứa nhường ghế cho cụ già với bà bầu giúp cô nghen" đã trở thành một thanh âm quen thuộc đến độ thấm vào tiềm thức.

Giữa những người xa lạ, chẳng ai biết tên ai, nhưng một cái dịch người nhường chỗ, một bàn tay đỡ lấy chiếc balo nặng trĩu hộ người đứng, hay một ánh mắt cảm thông trao nhau khi xe phanh gấp… tất cả tạo nên một thứ "văn hóa xe buýt" rất riêng.

Sự sẻ chia, nhường nhịn nhau giữa dòng đời hối hả chính là bài học về sự tử tế đầu tiên mà tôi nhận được. Nó không đến từ những định nghĩa vĩ mô trong trang sách công dân, mà từ chính chuyến xe chạy dọc lòng thành phố.

Khi tiếng loa trên xe vang lên thông báo trạm dừng, tôi bước xuống và ngay lập tức hòa vào một "hệ sinh thái" ân tình khác đang lặng lẽ vận hành ngay trước cổng trường. Thành phố này nuôi nấng tụi học trò chúng tôi bằng những điều bao dung đến lạ kỳ.

Làm sao tôi quên được nụ cười xòa của cô bán hàng nước góc phố khi tôi cuống cuồng lục bóp phát hiện mình quên mang tiền lẻ: "Quên mang tiền hả con? Cứ cầm lấy chai nước với cái bánh mì ăn đi, mai trả cô cũng được, lo học đi con!". Câu nói ngắn ngủi của một người lao động lam lũ giữa buổi chợ sớm sao mà nghe cay mắt đến thế.

Rồi những chiều hoàng hôn đổ mưa dông đột ngột - thứ đặc sản đỏng đảnh của đất Sài thành, chính chiếc ô che mưa to đùng của chú bảo vệ trường đã che chở cho biết bao thế hệ học sinh. Chú sẵn sàng lao ra giữa làn nước trắng xóa để đón tụi tôi từ cổng vào hành lang lớp học, mặc cho vai áo mình ướt đẫm và đôi giày sũng nước.

Những món nợ ân tình mười mấy ngàn lẻ, những cái ôm che chở thầm lặng ấy đã tưới tắm cho tâm hồn của một đứa trẻ mười sáu tuổi.

Người ta thường bảo người thành phố này sống nhanh, sống vội, thực ra họ chỉ đang giấu sự ấm áp vô điều kiện vào trong từng cử chỉ chở che dành cho thế hệ mai sau như con cháu trong nhà.

Nhưng có lẽ điều làm một người trẻ như tôi lay động và suy ngẫm nhiều nhất chính là khi nhìn ra ngoài cửa kính, ngắm nhìn những con đường mà chiếc xe buýt đi qua mỗi ngày.

Xe lăn bánh qua đường Nguyễn Thị Minh Khai, Lê Duẩn, rồi lướt qua khoảng xanh rì rào cổ kính của Dinh Độc Lập... Những địa danh ấy không tĩnh lặng nằm trong những trang sách lịch sử thi cử, chúng đang sống, đang thở và đang hòa nhịp cùng dòng xe cộ hiện tại.

Tôi nhìn những hàng cổ thụ trăm tuổi dang tay che bóng mát cho những nóc xe buýt đi qua, và chợt tự hỏi: Cái chất "nghĩa tình", "hào sảng" của cô bán bánh mì, chú bảo vệ hay bác tài xế hôm nay từ đâu mà có?

À, thì ra nó vốn dĩ không phải là một khẩu hiệu được sinh ra ngày một ngày hai. Nó đã chảy trong huyết quản, thấm vào từng thớ đất của vùng đất này suốt bao thập kỷ qua. Từ thời cha ông đùm bọc nhau qua bom đạn, san sẻ nhau từng ngụm nước, củ khoai trong những ngày gian khổ, cho đến những ngày thành phố gồng mình qua dông bão, cái gốc rễ nghĩa tình ấy chưa bao giờ mất đi.

Nó chỉ chuyển hóa, tiếp nối một cách tự nhiên như hơi thở trong thời bình, hiện hữu qua từng cử chỉ nhỏ bé thường ngày mà tôi may mắn được nhận lấy trên mỗi chặng hành trình đến trường.

Là một người trẻ mười sáu tuổi hôm nay, lọt thỏm giữa vòng tay bao bọc của thành phố, tôi ý thức sâu sắc về sự may mắn của thế hệ mình. Chúng tôi nhận chiếc vé xe buýt trợ giá của Nhà nước để đi học, nhận sự bao dung và yêu thương của những con người bình dị, vô danh trên mảnh đất này. Đó là một "món nợ" ngọt ngào mà mỗi người trẻ đều phải mang theo.

Nghĩa tình của thành phố không nằm ở những văn bản khô khan, nó nằm ngay trong chiếc balo học trò, theo chúng tôi lớn lên, định hình nên nhân cách và nhắc nhở chúng tôi về cội nguồn của sự tử tế.

Chiếc xe buýt lại tiếp tục lăn bánh, tiếng còi xe hòa vào nhịp sống hối hả của một ngày mới. Nhìn về tương lai, tôi tự hứa với bản thân rằng thế hệ mười sáu tuổi hôm nay, những đứa trẻ được nuôi lớn từ những chuyến xe nghĩa tình và những cung đường di sản, sẽ không chỉ là những người thụ hưởng.

Chúng tôi sẽ là người viết tiếp câu chuyện tử tế ấy, mang theo sự hào sảng của cha ông để góp phần xây dựng một thành phố không chỉ văn minh, hiện đại, giàu đẹp, mà còn là một thành phố mãi mãi ấm áp, vẹn nguyên tình người.