Tác giả chèn logo chằng chịt nhưng bị mất bản quyền vì người khác dùng trí tuệ nhân tạo xóa logo - Ảnh: ĐINH VĂN THẮNG - Chân Trời Góc Bể Travel cung cấp
Nhiều bức ảnh do anh Thắng chụp bị lấy lại đăng trên các trang mạng về du lịch. Có người đăng lấy tương tác, có người đăng để quảng cáo, gắn link bán tour du lịch. Có người nghi nguồn ảnh "sưu tầm" nhưng hầu hết chẳng ai ghi tên người đã chụp ảnh.
Hỏi bản quyền bị thách "Gửi đơn lên Liên hợp quốc đi!"
Anh Thắng phàn nàn về chuyện nhiều người dùng ảnh không xin phép tác giả trong một group về du lịch Hà Giang. Lập tức anh nhận về hàng trăm bình luận tiêu cực, xúc phạm. Nhiều người lùng sục xem anh đã có giấy phép kinh doanh chưa, đã từng bị "phốt" gì để tấn công anh trên mạng.
Một tài khoản tên Trần Hoài Thương cho biết: "Ảnh đăng trên group cộng đồng, không có watermark (dấu chìm, logo mờ), không chính chủ... ghi rõ nguồn "sưu tầm" là có ý thức tôn trọng rồi. Hoài Thương còn lưu ý anh rút kinh nghiệm, đừng làm chuyện "bản quyền nửa mùa" vì ảnh đăng lên group là của chung!
Người khác lại tấn công anh là hẹp hòi, sân si và truy tìm địa chỉ đăng ký kinh doanh của công ty!
Anh Thắng nhắn tin với một tài khoản TikTok có tên MinhHieu.20, người này thách thức "Gửi đơn lên Liên hợp quốc đi!" rồi chặn liên lạc.
Theo anh Thắng, việc lấy ảnh để quảng bá cho các hội nhóm về Hà Giang, Tuyên Quang hay du lịch địa phương nói chung vẫn nên xin phép người chụp ảnh. Anh sẵn sàng chia sẻ hình ảnh, gửi cả link Driver các file gốc hình ảnh, video cho người khác nhưng sự việc vừa bị lấy hình ảnh vừa bị tố ngược khiến anh rất bức xúc.
"Chúng tôi đi nhiều, tìm nhiều góc độ để chụp được một vài khuôn hình, việc giúp lan tỏa hình ảnh đẹp về Hà Giang cũng được nhưng nhiều công ty ở Hà Nội thản nhiên lấy ảnh quảng cáo, bán tour cạnh tranh trực tiếp với các đơn vị lữ hành ở Hà Giang" - anh Thắng nói.
Khi được chúng tôi đặt vấn đề về phản ảnh đến các cơ quan chức năng, Hiệp hội Du lịch Tuyên Quang hay Hiệp hội Sáng tạo và bản quyền tác giả Việt Nam, anh Thắng lắc đầu.
Theo anh, đây là lần thứ n anh phản ảnh về chuyện bị đánh cắp bản quyền và cũng ngần ấy lần anh bị tấn công ngược lại mà chẳng có cách nào giải quyết. Không chỉ có ảnh mà ngay cả nội dung bài viết, content giới thiệu tour cũng bị "bê" cả ảnh, cả chữ, chỉ thay đổi thông tin liên hệ để quảng cáo, bán tour.
Đơn vị lữ hành, du lịch của anh Phạm Thái Dương (Tuyên Quang) thường xuyên gặp phải tình huống này. "Nhiều lúc khách hỏi "bạn này cùng team hả?", tôi chỉ biết cười trừ" - anh Dương cho hay.
Theo anh Dương, nhiều người đang xem nhẹ công sức của người khác. Họ lấy lý do lan tỏa vẻ đẹp Hà Giang để hợp thức hóa việc lấy chất xám của người khác làm của mình. Người muốn lan tỏa thì ít mà bán tour, câu khách, xây content thì nhiều.
Anh Dương cho rằng những người làm du lịch, những nhiếp ảnh gia họ đi nhiều, có nhiều sản phẩm và luôn sử dụng những sản phẩm của mình. Còn những người làm công việc khác như tiếp thị du lịch, bán tour hay xây dựng content ở nơi khác mới là những người hay "xài chùa" trên mạng.
Trách nhiệm của các mạng xã hội
Anh Trần Ngọc Linh - hướng dẫn viên du lịch ở Sa Pa (Lào Cai) - cho biết anh bị ăn cắp bản quyền vô tội vạ. Để tự bảo vệ, anh chèn logo, dấu chìm thật nhiều vào ảnh, thế nhưng người lấy ảnh dùng trí tuệ nhân tạo xóa toàn bộ logo trong "một nốt nhạc".
Anh Linh cho rằng anh cũng tìm hiểu các quy định về bản quyền tác giả, anh không biết gửi đơn đi đâu. Cùng lắm là tìm được số điện thoại của người lấy ảnh yêu cầu gỡ. Có người gỡ nhưng cũng có người thách thức, cười rồi chặn số điện thoại.
Nhiếp ảnh gia Trần Linh (Hà Nội) là một người chuyên chụp ảnh về phong cảnh, du lịch. Anh cũng hoạt động trong lĩnh vực Photo tour (du lịch chụp ảnh), anh cho hay dùng câu "góp hình ảnh đẹp cho đời" để tự an ủi mình vì ảnh của anh bị ăn cắp quá nhiều.
Theo tiến sĩ Vũ Văn Tính - cố vấn Công ty Luật TNHH Salus (Hà Nội), quyền tác giả được hình thành ngay sau khi chụp mà không cần bất kỳ thủ tục đăng ký hay công nhận của bên thứ ba nào. Trong đó quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản.
Quyền nhân thân bao gồm quyền đặt tên, quyền đứng tên tác phẩm, quyền công bố tác phẩm ra công chúng, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Quyền tài sản đó là những quyền liên quan lợi ích kinh tế, cho phép tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền khai thác hoặc cho phép người khác khai thác tác phẩm.
"Việc copy một bức ảnh của người khác về đăng lại lên trang website quảng bá du lịch hoặc các fanpage mà không được sự đồng ý của tác giả đều có dấu hiệu vi phạm cả hai quyền của tác giả được pháp luật bảo vệ" - tiến sĩ Tính cho hay.
Ông cho biết trường hợp không bị coi là vi phạm quyền tác giả quy định tại điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ là sao chép để nghiên cứu khoa học và học tập cá nhân, không nhằm mục đích thương mại.
Theo ông, việc ban hành nghị định 174/2026, các quy định của pháp luật về bản quyền cơ bản đã bảo vệ tốt hơn quyền lợi của tác giả. Tuy nhiên khâu thực thi pháp luật đòi hỏi phải thực chất và kịp thời. Ngoài ra vẫn còn một số kẽ hở do đặc thù của không gian mạng. Đó là trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới liên quan đến việc bảo vệ quyền tác giả.
Ông đề xuất cần thiết phải có một cơ chế pháp lý yêu cầu các nền tảng xuyên biên giới phải kiểm soát chủ động các vi phạm liên quan đến quyền tác giả.
Trước mắt cần quy định cơ chế "Notice & Staydown" (Thông báo & Ngăn chặn tái đăng) yêu cầu các nền tảng lớn (Facebook, TikTok, YouTube) áp dụng công nghệ "fingerprinting" (vân tay số) để khi một file đã bị yêu cầu gỡ bỏ thì các bản copy sau đó sẽ tự động bị chặn từ khi upload" - ông Tính nói.
Theo quy định của điều 95.1 (d) nghị định 174, bất kỳ người nào sử dụng mạng xã hội để thực hiện hành vi "Cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ..." thì sẽ bị xử phạt tiền từ 20-30 triệu đồng.
Như vậy những bức ảnh cảnh quan du lịch đều được coi là tác phẩm nghệ thuật. Việc đăng tải lên mạng xã hội khi chưa được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ thể quyền sở hữu trí tuệ (người được tác giả cho phép) đều có thể bị áp dụng mức xử phạt như trên.
"Khi biết tác phẩm của mình bị vi phạm, trước hết tác giả có thể gửi thư cảnh báo cho bên vi phạm biết và yêu cầu gỡ bỏ ngay. Trường hợp không gỡ bỏ thì gửi đơn tố cáo tới giám đốc sở văn hóa nơi tác giả cư trú hoặc gửi cho Cục Bản quyền tác giả thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch yêu cầu xử lý hành vi vi phạm quyền tác giả" - tiến sĩ Vũ Văn Tính nói.
Ngăn chặn hơn 1.000 trang web vi phạm bản quyền
Cơ quan chức năng kiểm tra các sản phẩm có nghi vấn giả mạo nhãn hiệu đã được bảo hộ tại Việt Nam - Ảnh: Cục Hải quan
Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã chủ trì Hội nghị sơ kết tình hình thực hiện công điện của Thủ tướng về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hôm 2-6.
Tại hội nghị, ông Dũng đánh giá những kết quả đạt được mới chỉ là bước đầu. So với yêu cầu đặt ra, công tác bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế cần tiếp tục tập trung khắc phục. Ông yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải tiếp tục mở đợt cao điểm mới, rà soát toàn diện tình hình, tập trung đấu tranh quyết liệt hơn nữa đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
"Toàn hệ thống phấn đấu nâng số vụ phát hiện, xử lý vi phạm về sở hữu trí tuệ tăng ít nhất 20% so với năm 2025 trên tất cả các khâu từ thanh tra, kiểm tra, xử lý hành chính đến điều tra, truy tố và xét xử hình sự", ông yêu cầu, đồng thời cho biết đây không chỉ là yêu cầu trong nước mà còn là cơ sở để Việt Nam chứng minh với các đối tác quốc tế về quyết tâm và hiệu quả thực chất trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Theo báo cáo, Bộ Công an đã phát hiện, điều tra và xác minh 148 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; xử lý 128 vụ việc, trong đó khởi tố 44 vụ án hình sự.
Đặc biệt, lực lượng công an đã triệt phá nhiều đường dây vi phạm nghiêm trọng trên mạng, trong đó có các trang web phát sóng bóng đá trái phép như CakhiaTV, RakhoiTV. Tổng giá trị hàng hóa vi phạm bị thu giữ hơn 28 tỉ đồng. Lực lượng công an cũng đóng vai trò nòng cốt trong việc ngăn chặn hơn 1.000 trang web vi phạm bản quyền và sở hữu công nghiệp.
Bộ Công Thương cùng các địa phương đã chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm. Kết quả 1.520 vụ vi phạm về sở hữu công nghiệp, chủ yếu là giả mạo nhãn hiệu, đã bị xử lý.
Đáng chú ý so với tháng 5-2025, số vụ xử lý tăng 370,6%, cao gấp 4,7 lần; số tiền xử phạt tăng 314,8%; trị giá tang vật bị xử lý tăng 827,5%, vượt xa mục tiêu tăng tối thiểu 20% được giao.
