Áp dụng Nghị định 287 về tiền bản quyền từ ngày 1-9, có gì mới?

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 287 quy định về tiền bản quyền trong các lĩnh vực nêu trên với 7 chương, 21 điều.

Áp dụng Nghị định 287 từ ngày 1-9

Nghị định 287 quy định chi tiết một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 36/2009/QH12, Luật số 42/2019/QH14, Luật số 07/2022/QH15, Luật số 93/2025/QH15 và Luật số 131/2025/QH15 được giao tại khoản 4 Điều 42 của Luật Sở hữu trí tuệ.

Nghị định áp dụng cho các tổ chức, cá nhân sáng tạo bằng nguồn ngân sách nhà nước; tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu hoặc đại diện quản lý. 

Nghị định 287 có hiệu lực thi hành từ ngày 1-9, đồng nghĩa với việc các nghị định liên quan trước đây (Nghị định 18/2014/NĐ-CP về báo chí, xuất bản và Nghị định 21/2015/NĐ-CP chuyên về điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, sân khấu, biểu diễn) đều hết hiệu lực thi hành.

Điều chỉnh theo hướng chuyên nghiệp, chuẩn hóa

So với các nghị định cũ, Nghị định 287 có một số điều chỉnh đáng chú ý theo hướng chuyên nghiệp, phù hợp với sự phát triển, đồng thời tương thích với Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế.

Thay vì tách biệt thành hai nghị định riêng cho hai nhóm lĩnh vực như trước, toàn bộ quy định tiền bản quyền của 6 lĩnh vực nghệ thuật - thông tin hiện được quy định tập trung, đồng bộ trong một Nghị định 287. 

Có nghĩa hợp nhất khung pháp lý hơn. Điều này khắc phục tình trạng chồng chéo văn bản, đơn giản hóa việc tra cứu và thực thi pháp luật.

Đặc biệt, thay đổi thuật ngữ, chuẩn hóa tên gọi quốc tế, đúng bản chất hơn và phù hợp với sự phát triển của thực tế: Chuyển toàn bộ từ "nhuận bút, thù lao" sang "tiền bản quyền" (copyright royalties) và "tiền bản quyền khuyến khích".

Thay đổi này khẳng định tác phẩm là tài sản trí tuệ có giá trị kinh tế. Tác giả hay chủ sở hữu không chỉ nhận tiền "công" khi làm ra tác phẩm, mà nhận tiền bản quyền dựa trên giá trị thương mại, tài sản độc quyền và việc khai thác tài sản đó trên thị trường.

Điều này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp việc ký kết hợp đồng, định giá và xử lý tranh chấp trở nên minh bạch, chuyên nghiệp.

Trong đó Điều 3 Khoản 3c của Nghị định 287 quy định về việc chia tiền bản quyền khuyến khích "không quá 10% lợi nhuận thu được" khi Nhà nước thương mại hóa hoặc khai thác tác phẩm phát sinh lợi nhuận là điểm mới.

Trong Nghị định 18 và 21, khái niệm "khuyến khích" chỉ dừng lại ở dạng cộng thêm tỉ lệ % nhuận bút cố định cho các loại tác phẩm đặc thù (như tác phẩm phục vụ thiếu nhi, đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, hoặc tác phẩm đoạt giải thưởng...).

Các quy định cũ hoàn toàn không có cơ chế chia phần trăm (%) từ lợi nhuận thương mại hóa sau khi tác phẩm được đưa vào khai thác kinh doanh thương mại. Tác giả không chỉ nhận tiền trả công một lần, mà được gắn liền quyền lợi kinh tế với vòng đời thương mại của tác phẩm khi tác phẩm thành công trên thị trường.

Nghị định mới cũng cập nhật phương thức tính cho "xuất bản phẩm điện tử", đây là điểm mới đáng kể so với văn bản cũ. Trong đó quy định rõ công thức tính tiền bản quyền riêng cho xuất bản phẩm điện tử:

Tiền bản quyền = Tỉ lệ % × giá thành sản xuất × số năm sử dụng.

Việc đưa biến số "số năm sử dụng" vào công thức giúp phản ánh đúng bản chất thương mại của sản phẩm số: Thời gian được phép khai thác/truy cập càng dài thì tiền bản quyền trả cho tác giả càng cao.

Thay vì "đi ké" quy định của sách in như trước, xuất bản phẩm điện tử đã có một khoản quy định riêng biệt (Khoản 3b Điều 17) với phương pháp tính riêng.

Với văn bản mới này, những vướng mắc mà phim Đào, phở và piano hay gần đây có phim Mưa đỏ - cũng như nhiều tác phẩm, sản phẩm văn hóa được làm bằng nguồn ngân sách nhà nước hoặc khai thác, sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan mà Nhà nước là đại diện chủ sở hữu hoặc đại diện quản lý - gặp phải trước đây, sẽ được tháo gỡ.