Áp lực buộc Mỹ ngừng chiến dịch tấn công Iran

Dù chịu các đòn không kích dồn dập, Iran vẫn duy trì năng lực tên lửa và UAV đáp trả, trong khi kho dự trữ đạn dược Mỹ ngày càng cạn kiệt.

Iran vừa trải qua hai ngày cuối tuần yên tĩnh, khi quân đội Mỹ chấm dứt hoàn toàn những cuộc không kích mà họ đã tiến hành trong 14 đêm liên tiếp trước đó. Quân đội Iran cũng thông báo ngừng các đòn tấn công "trả đũa tương xứng" nhằm vào mục tiêu ở Trung Đông.

Thực tế này trái ngược với lời đe dọa được Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra vài ngày trước, rằng ông đang xem xét một chiến dịch ném bom "lớn chưa từng thấy" nhằm vào Iran vì nước này "chưa chịu đủ đau đớn" và không chấp nhận nhượng bộ trong quá trình đàm phán.

Các nguồn thạo tin và một quan chức cấp cao Mỹ giấu tên nói với CNN rằng Tổng thống Trump hôm 24/7 họp với các cố vấn cấp cao, trong đó có Phó tổng thống JD Vance và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine tại Nhà Trắng để thảo luận về gia tăng cường độ tấn công Iran.

Trong cuộc họp, cả ông Vance và tướng Caine đều bày tỏ lo ngại về khả năng leo thang cuộc chiến, đặc biệt là về kho dự trữ đạn phòng không của Mỹ trước nguy cơ Iran đáp trả vào cơ sở hạ tầng năng lượng, các nhà máy lọc nước biển ở vùng Vịnh.

Phần lớn cố vấn nói rằng nếu ông Trump muốn phát động một cuộc tấn công lớn hơn, quân đội Mỹ có thể tung "đòn hủy diệt", nhưng họ khuyến cáo Tổng thống nên cân nhắc các hệ lụy và phản ứng dây chuyền tiếp theo.

Đến tối 24/7, sau cuộc họp ở Nhà Trắng, quân đội Mỹ lần đầu tiên trong hai tuần qua ngừng các cuộc không kích vào Iran. Một nguồn tin tại Bộ Quốc phòng Mỹ ngày 25/7 nói với CNN rằng chiến dịch tấn công Iran đang "tạm dừng".

Theo Jennifer Kavanagh, giám đốc phụ trách phân tích quân sự tại viện nghiên cứu Defense Priorities, trụ sở tại Virginia, Mỹ, những diễn biến này cho thấy áp lực lớn mà Mỹ đang đối mặt trước lựa chọn quân sự với Iran, khi cuộc chiến chuẩn bị bước sang tháng thứ 6.

Iran đầu tuần trước đã tiến hành đòn tập kích vào căn cứ Mỹ ở Jordan, đáp trả những đợt không kích liên tiếp của Washington, khiến 3 quân nhân Mỹ thiệt mạng. Điều này khiến Washington đối mặt với thực tế rằng bất chấp nhiều đợt không kích dồn dập, Iran vẫn duy trì được năng lực quân sự cần thiết để tiếp tục đối đầu và gây thương vong cho đối phương.

"Năng lực quân sự của Iran vẫn rất đáng gờm. Họ đã phục hồi nhanh hơn dự đoán", Kavanagh nhận định.

Chuyên gia này thêm rằng những gì đã diễn ra tuần qua cho thấy các cuộc tấn công của Iran đang ngày càng chính xác hơn và rõ ràng quân đội Iran không rơi vào trạng thái "mất khả năng chiến đấu" như nhận định của Bộ Quốc phòng Mỹ.

"Dù chịu tổn thất nặng nề, họ đã rút kinh nghiệm và thích nghi", bà nói thêm.

Khả năng tiếp tục gây thương vong cho lực lượng Mỹ của Iran xuất phát từ nhiều yếu tố, đặc biệt là do vị trí và cấu trúc của mạng lưới căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông và vùng Vịnh, theo Andreas Krieg, giảng viên cấp cao tại Khoa Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King’s College London.

Theo ông, khoảng 50.000 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại các căn cứ cố định, dễ bị tấn công, nằm trong tầm bắn của kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV) ngày càng hiện đại của Iran.

Ông Krieg thêm nhiều cơ sở của Mỹ trong khu vực cũng không đủ kiên cố, vốn chủ yếu được thiết kế để chống đỡ rocket, đạn cối và thiết bị nổ tự chế, thay vì các tên lửa đạn đạo dẫn đường chính xác mang đầu đạn cỡ lớn.

"Do đó, những đợt tập kích này có thể gây thiệt hại nghiêm trọng", ông nói.

Mỹ đã ghi nhận 18 binh sĩ thiệt mạng kể từ khi xung đột bắt đầu cuối tháng 2. Trong đó 10 người tử vong do các cuộc tấn công trực tiếp của Iran vào Jordan, Kuwait và Arab Saudi. 8 người còn lại do tai nạn khi tiếp liệu trên không và sự cố khi xử lý UAV bị bắn hạ tại Iraq.

Khoảng 500 lính Mỹ bị thương và khoảng 200 công trình, cơ sở hạ tầng, trang thiết bị quân sự hạng nặng của Mỹ bị hư hỏng hoặc phá hủy.

Để gây tổn thất cho đối phương, Iran đã dựa vào kho tên lửa và UAV "ngày càng tinh vi" của mình để áp đảo các hệ thống phòng không Mỹ, bao gồm tổ hợp Patriot và Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD), theo Krieg.

Iran đã phát triển các loại tên lửa đạn đạo và hành trình, cũng như UAV có khả năng tấn công "theo nhiều quỹ đạo và tốc độ khác nhau". Kết hợp với việc sử dụng UAV mồi bẫy và triển khai bệ phóng phân tán, chiến thuật này có thể khiến các hệ thống phòng không của Mỹ hoạt động kém hiệu quả.

"Ngay cả khi phần lớn tên lửa, UAV tấn công bị đánh chặn, chỉ cần một số ít xuyên qua được lá chắn phòng thủ cũng có thể gây thương vong đáng kể", ông Krieg nhận định.

Mona Yacoubian, giám đốc chương trình Trung Đông tại Viện Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế (CSIS), cho hay Iran gần đây dường như đã thể hiện "quyết tâm cao hơn" trong việc tấn công khí tài Mỹ so với những tuần đầu xung đột.

"Điều cần nhấn mạnh là dường như Iran đang áp dụng cách thức tấn công mới, thể hiện qua việc tăng cường các đòn tập kích nhằm vào mục tiêu quân sự của Mỹ", Yacoubian nói, thêm rằng xu hướng này đang được thể hiện rõ ràng hơn nhiều so với những giai đoạn khác của xung đột.

Bà Yacoubian cho rằng tổn thất của Mỹ trong các đợt tập kích gần đây có thể do vũ khí của Iran có độ chính xác cao hơn, năng lực của các hệ thống phòng không và radar Mỹ bị suy giảm, hoặc đơn giản là một số đòn tấn công "may mắn" nhờ quy mô tập kích quá lớn. Theo bà, nhiều khả năng đây là kết quả của sự kết hợp giữa các yếu tố trên.

Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz ngày 26/7 cũng thừa nhận khó khăn với kho dự trữ đạn phòng không của Mỹ. "Chúng tôi kế thừa tình thế khó khăn khi nhiều khí tài đạn dược đã được chuyển giao cho Ukraine", ông Waltz nói với Fox News.

Quân đội Iran cho biết trong đợt tấn công mới nhất, họ đã nhắm vào các tiêm kích F-15, khu vực chuẩn bị triển khai UAV và kho chứa trực thăng tại căn cứ Prince Hassan và King Faisal ở Jordan. Trong khi đó, quân đội Bahrain cũng thông báo đã đánh chặn nhiều cuộc tấn công của Iran.

Vị trí Iran và các nước trong khu vực. Đồ họa: Guardian

Các thượng nghị sĩ Mỹ ngày 22/7 đã chất vấn gay gắt Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth về tuyên bố rằng quân đội Iran đã bị "phá hủy năng lực".

"Thưa Bộ trưởng, ngài đã tuyên bố vào ngày thứ 14 của cuộc xung đột, tức tuần thứ hai, rằng quân đội Iran đã bị 'tiêu diệt' và 'mất khả năng chiến đấu'. Đó có phải là tuyên bố chính xác không?", thượng nghị sĩ Jon Ossoff nói.

Ông Hegseth vẫn bảo lưu quan điểm cuộc chiến là "thắng lợi quân sự lịch sử", khi hải quân, không quân và "nền công nghiệp quốc phòng" của Iran đã bị vô hiệu hóa. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận "chúng tôi chưa bao giờ kỳ vọng họ sẽ mất hoàn toàn khả năng khai hỏa. Điều cần xem xét là họ có thể duy trì năng lực tác chiến ở quy mô nào khi đối đầu với một đối thủ như Mỹ".

Jason Campbell, cựu quan chức Bộ Quốc phòng và hiện là thành viên cấp cao tại Viện nghiên cứu Trung Đông, cho hay các cuộc tấn công cho thấy Iran không chỉ duy trì được năng lực tên lửa và UAV, mà còn có thể đang huy động các loại vũ khí tiên tiến chưa từng sử dụng trước đây.

"Chúng tôi nhận thấy Iran vẫn còn những năng lực quân sự mà họ chưa tung ra ở giai đoạn đầu cuộc chiến, nhưng có thể triển khai ở giai đoạn sau nếu cần", ông Campbell nói.

Campbell thêm rằng một trong số đó là việc triển khai tên lửa đạn đạo cỡ lớn và uy lực hơn, cũng như có độ chính xác cao và khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không tốt hơn. Ông cho rằng giới lãnh đạo Mỹ đã phóng đại quá mức việc Iran bị suy giảm năng lực.

Tên lửa khai hỏa trong cuộc tập trận giữa Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran và hải quân Iran ngày 17/2/2026. Ảnh: AFP

Patrick Bury, phó giáo sư tại Đại học Bath kiêm cựu nhà phân tích của NATO, đồng tình rằng Iran nhiều khả năng sẽ tiếp tục gây tổn thất cho lực lượng và khí tài Mỹ trong tương lai gần, bất chấp ưu thế quân sự áp đảo của Washington.

Vấn đề thực sự mà Mỹ phải đối mặt là sự bất đối xứng về chi phí tiêu hao, theo Bury. Tài liệu cho thấy kho dự trữ của Iran, đặc biệt là tên lửa và UAV, có chi phí sản xuất và triển khai rẻ hơn nhiều so với các tổ hợp vũ khí đánh chặn chúng.

"Đó là lý do khiến Iran có thể gây tổn thất mang tính chiến lược và tại sao bài toán này sẽ không dễ giải quyết", ông nói.

Chuyên gia Krieg giải thích thêm rằng Iran cũng không cần phải đánh bại Mỹ về mặt quân sự. "Điều nước này cần làm chỉ là xuyên thủng hệ thống phòng thủ của Mỹ với tần suất đủ nhiều để buộc Washington phải trả giá về nhân mạng, năng lực tác chiến và ảnh hưởng chính trị tại khu vực", ông nói.

Dù thừa nhận Mỹ đang tạm dừng chiến dịch tấn công Iran để "tạo cơ hội cho ngoại giao", đại sứ Waltz ngày 26/7 tuyên bố quân đội Mỹ vẫn "sẵn sàng khai hỏa" và Tổng thống Trump "vẫn xem xét mọi phương án". Đây là những phát biểu đã được ông Trump nhiều lần đưa ra trong vài tháng qua, nhưng đều không lay chuyển được Iran.

Trong khi đó, người phát ngôn quân đội Iran Mohammad Akraminia nhận định Washington đang tìm kiếm chiến lược mới, nhấn mạnh quân đội Iran đã chuẩn bị cho mọi phương án và kịch bản, trong đó có việc Mỹ phối hợp cùng Israel tiến hành chiến dịch ném bom quy mô lớn như hồi đầu xung đột.

"Nếu Mỹ một lần nữa mắc bẫy của Israel hoặc tiếp tục hành động cùng Israel, thông qua các cuộc không kích, phạm vi địa lý của xung đột sẽ mở rộng hơn nữa", tướng Akraminia cảnh báo.

Thanh Tâm (Theo Al Jazeera, CNN, Reuters)