20h, mâm cơm vừa dọn ra, điện thoại của Hoàng rung lên bởi tin nhắn từ sếp "xem lại kế hoạch truyền thông nhé, anh vừa nghĩ ra vài ý cần sửa".
Người nhân viên marketing 34 tuổi ở Hà Nội đặt đũa xuống, mở laptop và dặn vợ: "Em với con ăn trước đi, anh làm 15 phút thôi". Song 15 phút thành một tiếng. Lúc quay lại bàn, bát canh nguội ngắt, con gái đã ngủ gục.
Hoàng nhớ buổi tối sinh nhật con năm anh mới vào công ty. Rời điện thoại hơn một tiếng, khi cầm lại anh thấy cả chục tin nhắn của sếp: "Em đâu rồi? File khách hàng anh cần gấp. Sao nhắn không trả lời?". Anh vội xin lỗi, giải thích. Sáng hôm sau, sếp vẫn phê bình gay gắt trước mặt cả phòng.
Từ đó, Hoàng không còn buổi tối nào của riêng mình. Ban ngày họp hành, xử lý dự án, gặp khách. Tối đến, vừa ngả lưng xuống sofa thì màn hình lại sáng, khi thì giao thêm việc, khi thì yêu cầu chỉnh vài câu chữ. Có hôm gần 23h, sếp nhắn vào nhóm: "Mai họp sớm, mọi người chuẩn bị lại slide".
Nhiều người lao động chọn tắt điện thoại sau giờ làm để tránh làm phiền. Ảnh minh họa: Hoài Anh
Không phải việc nào cũng gấp, nhưng Hoàng không dám trả lời chậm vì sợ bị đánh giá thiếu trách nhiệm, sợ mất cơ hội thăng tiến. Ngay cả khi điện thoại im lặng, anh vẫn thấp thỏm chờ đợi. Nhiều tháng sau, người đàn ông bắt đầu mất ngủ, thường tỉnh giấc lúc nửa đêm với cái đầu vẫn quay cuồng công việc. Ban ngày anh cáu gắt, khó tập trung, kiệt sức ngay từ đầu tuần.
Điều tra Lao động việc làm năm 2022 của Tổng cục Thống kê ghi nhận khoảng 44% lao động làm việc 40-48 giờ mỗi tuần, 28% làm trên 48 giờ. Con số thực tế còn cao hơn, ẩn sau những ô cửa văn phòng sáng đèn đến khuya và các nhóm chat công việc bị "tag" vào đêm muộn, cuối tuần hay ngày lễ. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ước tính khoảng 35% lao động toàn cầu thường xuyên làm việc quá 48 giờ mỗi tuần.
Một khảo sát của VnExpress với hơn 5.000 độc giả cho thấy 24% chịu sức ép KPI và deadline liên tục, 24% phải kết nối công việc 24/7 kể cả ngày nghỉ, 13% kiệt quệ vì môi trường độc hại về tinh thần và 39% gánh cùng lúc tất cả những yếu tố trên.
Gốc rễ của vấn đề nằm ở chỗ công nghệ xóa nhòa ranh giới giữa công việc và đời sống. Bác sĩ Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương, nói điều bào mòn nhân viên không đơn thuần là khối lượng công việc, mà là cảm giác không bao giờ được rời khỏi nó.
Sau giờ làm, cơ thể cần chuyển từ trạng thái căng thẳng sang phục hồi. Khi một người liên tục chờ tin nhắn của sếp, não bộ duy trì mức cảnh giác cao, tiêu hao năng lượng tâm lý lớn. Bà gọi đây là một dạng stress mạn tính dễ dẫn đến kiệt sức.
Minh, 35 tuổi, trưởng nhóm kinh doanh, rơi vào đúng cái bẫy ấy. Anh có thói quen đặt điện thoại cạnh gối, mở âm lượng lớn nhất để không bỏ lỡ "việc gấp". Nhưng việc gấp xuất hiện ngày một dày như 21h sếp hỏi doanh số, 22h15 yêu cầu sửa báo cáo, gần nửa đêm lại một dòng ngắn gọn trong nhóm: "Mai khách đổi yêu cầu, mọi người cập nhật lại phương án".
Sợ bị coi là lười, Minh mở máy làm cho xong rồi mới đi ngủ. Kéo dài nhiều tháng, đêm nào anh cũng giật mình dậy lúc 2-3h sáng, quờ tay tìm điện thoại. Chỉ khi màn hình sáng lên, dù không có tin nhắn nào, anh mới thở phào ngủ tiếp. Có đêm không ai nhắn, anh vẫn mở ứng dụng chat công ty vài lần cho chắc.
Hệ thần kinh giữ trạng thái cảnh giác quá lâu khiến tim anh đập nhanh mỗi khi thấy tin nhắn. Đầu tháng 7, đi khám tại Bệnh viện Bạch Mai, bác sĩ chẩn đoán anh rối loạn giấc ngủ và stress.
Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần Bệnh viện E, cảnh báo làm việc quá sức kéo dài dẫn đến rối loạn lo âu và suy giảm chất lượng sống. Người lao động cáu gắt, mất kiên nhẫn, thu mình khỏi các mối quan hệ và ngay cả khi ở bên gia đình cũng không thoát khỏi công việc.
Stress tích lũy nhiều tuần, nhiều tháng chuyển thành kiệt sức, làm mất động lực, giảm tập trung, mất ngủ và có thể kéo theo lo âu hay trầm cảm. Nhiều dấu hiệu âm thầm như ngủ chập chờn, đau đầu, mỏi vai gáy, rối loạn tiêu hóa, tăng hoặc giảm cân không rõ nguyên nhân.
Lối ra, theo các chuyên gia, bắt đầu từ văn hóa doanh nghiệp tôn trọng thời gian nghỉ. Công ty nên quy định email hay tin nhắn không khẩn cấp chỉ gửi trong giờ hành chính, chỉ liên hệ ngoài giờ khi thực sự cấp thiết. Hiệu suất cần đo bằng chất lượng và kết quả công việc, không phải mức độ luôn online. Một người trả lời tin nhắn lúc 23h không hề làm việc hiệu quả hơn người trả lời lúc 8h sáng hôm sau.
Bác sĩ Thu lưu ý nhiều quản lý nhắn tin ngay khi vừa nghĩ ra việc mà không nhận thấy áp lực họ tạo ra. Việc không gấp nên để hôm sau. Quản lý cũng cần lập kế hoạch sớm, tránh giao việc sát hạn hoặc phát sinh vào buổi tối.
Về phía người lao động, họ nên thống nhất trước với sếp khung giờ có thể hỗ trợ ngoài giờ, dùng chế độ "Không làm phiền", tắt thông báo nhóm công việc sau giờ làm và chỉ để lại kênh nhận cuộc gọi khẩn.
Buổi tối dành cho những việc giúp cơ thể phục hồi như tập thể dục, đọc sách, ở bên gia đình, ngủ đúng giờ. Nếu có dấu hiệu mệt mỏi, kiệt sức, mất ngủ, stress kéo dài cần đến cơ sở chuyên khoa thăm khám kịp thời.
Với Hoàng, thứ anh mong không phải một kỳ nghỉ dài, mà là một buổi tối trọn vẹn, khi bát canh còn nóng và con gái vẫn thức chờ bố về bàn ăn.
Thúy Quỳnh
