Thể chế, hợp tác công tư và khả năng thực thi là những câu hỏi lớn đang được đặt ra trong quá trình xây dựng mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam.
Tại Diễn đàn đối thoại chiến lược xác định mô hình tăng trưởng mới, sáng 25/6 ở Hà Nội, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết việc tìm kiếm mô hình phát triển trong kỷ nguyên mới sẽ là vấn đề được thảo luận ở cấp cao nhất trong tháng 7, từ đó đưa ra chính sách làm kim chỉ nam phát triển đất nước.
Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu sau 40 năm đổi mới, nhưng các động lực cũ về nhân lực giá rẻ và tài nguyên đang suy yếu nhanh trong khi thế giới bước vào cuộc cạnh tranh mới về nhân tài, công nghệ và năng lực sáng tạo. "Tinh thần của mô hình phát triển mới là dựa trên tri thức, con người và doanh nghiệp là trung tâm, nhà nước đóng vai trò kiến tạo", Bộ trưởng cho biết.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại Diễn đàn đối thoại chiến lược xác định mô hình tăng trưởng mới, sáng 25/6 ở Hà Nội. Ảnh: Trần Huấn
Người đứng đầu ngành khoa học công nghệ đánh giá, để xây dựng mô hình này, Việt Nam đứng trước ba câu hỏi lớn liên quan đến thể chế, hợp tác công tư và khả năng thực thi.
Về thể chế, cần xây dựng khung chính sách đủ linh hoạt để thúc đẩy phát triển công nghệ mới nhưng vẫn kiểm soát được các rủi ro. Về hợp tác, cần cơ chế để mối quan hệ giữa Chính phủ và doanh nghiệp trong phát triển công nghệ, chia sẻ rủi ro trở nên thực chất. Cuối cùng là đưa chính sách về đầu tư R&D (nghiên cứu và phát triển), hợp tác, thử nghiệm vào triển khai thực tế thông qua việc hướng dẫn, điều phối.
"Nếu như trước đây tăng trưởng dựa vào vốn và tài nguyên thì hiện nay khoa học công nghệ mới là trung tâm của mô hình tăng trưởng quốc gia, đòi hỏi xây dựng chiến lược và kết hợp hài hòa giữa nội lực và ngoại lực", Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang đánh giá.
Phiên thảo luận về khung chính sách phát triển khoa học công nghệ. Ảnh: Trần Huấn
Tại phiên tọa đàm về chính sách, PGS.TS Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định trong hai năm qua, Việt Nam đã có những chuyển biến lớn về chính sách khoa học công nghệ, trong đó quan trọng nhất là cập nhật nhiều khuôn khổ pháp lý theo hướng chấp nhận rủi ro nghiên cứu, bố trí ít nhất 3% tổng chi ngân sách hàng năm cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Từ năm 2024, Chính phủ và Quốc hội đã cập nhật, sửa đổi hơn 100 luật, trong đó khoảng 30 luật liên quan đến các quy định tài chính.
"Tuy nhiên vẫn còn khoảng cách giữa những chính sách đột phá và thực tiễn, cần thêm những nghị định, hướng dẫn thực thi của các bộ, ngành liên quan", ông nói. Để các mục tiêu lớn chuyển hóa thành sản phẩm và năng suất thực tế, cần tháo gỡ nhiều "nút thắt nhỏ" như ưu đãi thuế cho doanh nghiệp tư nhân để kích thích đầu tư, quản lý nhiệm vụ khoa học tại các viện, trường.
Trong khi đó, bà Astrid Dita, trưởng bộ phận AI và đổi mới sáng tạo châu Á của Viện Tony Blair, cho rằng để đảm bảo tính linh hoạt trong thúc đẩy và phát triển công nghệ, Việt Nam có thể phân loại các cấu phần của công nghệ chiến lược theo ba mức độ "kiểm soát", "định hướng" và "phụ thuộc".
Cụ thể, nên kiểm soát những cấu phần liên quan tới dữ liệu quốc gia, hệ thống trọng yếu, an ninh mạng, định danh số và nền tảng phục vụ quản trị nhà nước. Với các mảng như tiêu chuẩn, công cụ, cơ chế thử nghiệm, Nhà nước có thể đóng vai trò định hướng và phân công cho tổ chức, doanh nghiệp. Với cấu phần lõi đòi hỏi quy mô đầu tư lớn như mô hình AI và chip tiên tiến, Việt Nam nên hợp tác quốc tế và kiểm soát rủi ro bằng cách đa dạng hóa đối tác.
"Đầu tư công nên đi vào các nền tảng mà nhiều lĩnh vực có thể sử dụng", bà Dita nhận định. Đó là hạ tầng nghiên cứu dùng chung, các bộ dữ liệu lớn và phát triển nguồn nhân lực. Chuyên gia cũng lưu ý, đầu tư của Chính phủ cho nền tảng cần lâu dài, đặc biệt với những công nghệ như lượng tử, bán dẫn mà Việt Nam đang theo đuổi.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng giám đốc FPT, đề xuất Chính phủ xây dựng hạ tầng dùng chung cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bao gồm năng lực tính toán, dữ liệu chất lượng cao, điện toán đám mây, an ninh mạng. Các phòng thí nghiệm này cần gắn với mục tiêu phát triển sản phẩm, thương mại hóa và sẽ là nền tảng để doanh nghiệp, viện trường cùng thực hiện R&D (nghiên cứu và phát triển).
Ông cũng cho rằng để công nghệ đi vào thực tế, cần cơ chế đặt hàng đầu ra sản phẩm. "Nhà nước và doanh nghiệp lớn phải là khách hàng của công nghệ mới", ông nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng giám đốc FPT, chia sẻ tại diễn đàn. Ảnh: Trần Huấn
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ lắng nghe các khuyến nghị chính sách để hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và tạo được môi trường thuận lợi cho hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Diễn đàn đối thoại chiến lược với chủ đề Xác lập mô hình tăng trưởng mới: Phát huy các công nghệ chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững do Bộ Ngoại giao phối hợp với Viện Đông Á Weatherhead, Đại học Columbia và Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN tổ chức. Diễn đàn nhằm tạo cơ chế trao đổi giữa nhà nước và doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, kiến nghị giải pháp phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Nam Nguyễn
