Bị công an xử lý do 'tương tác trang phản động': những rủi ro rình rập người dân

Được đăng 20 phút trước

Thời gian đọc: 11 phút

79 người ở Đà Nẵng, 63 người ở Quảng Ngãi, 45 người ở Huế, 135 người ở Hà Tĩnh… bị công an mời làm việc. Họ đã làm gì sai? Họ bị cáo buộc tương tác với trang mạng xã hội của "các đối tượng phản động", các "trang chống phá".

Trước đây, việc mời làm việc hoặc xử phạt thường tập trung vào những người được cho là đăng tải hoặc chia sẻ "thông tin xuyên tạc, sai sự thật".

Hiện tại, những người "tương tác" với các "trang chống phá", "trang phản động" cũng đã bị mời làm việc và phạt hành chính.

Một luật sư từ Hà Nội, trả lời với điều kiện ẩn danh, nói rằng dù "chống phá", "phản động" là những khái niệm thường được sử dụng trong diễn ngôn chính trị, xã hội, không nên hiểu đó là những khái niệm pháp lý độc lập, có định nghĩa thống nhất và có thể dùng trực tiếp làm căn cứ xử phạt trong mọi trường hợp.

"Pháp luật hiện hành không xử lý một người chỉ vì họ bị gán là đã tương tác với một trang chống phá hay phản động theo cách gọi chung chung," ông nói.

Kiểu trả lời mập mờ của công an

Lê Trung Khoa và Nguyễn Văn Đài là hai cái tên thường xuyên được nhắc tới trong thời gian qua liên quan đến các sự kiện công dân Việt Nam bị công an xử phạt hoặc mời làm việc.

Ông Khoa là chủ bút trang thoibao.de – nơi thường xuyên đăng các thông tin về chính trị xã hội của Việt Nam, trong đó có các chỉ trích nhằm vào giới lãnh đạo Việt Nam – hiện sống tại Đức. Ông Đài là luật sư bất đồng chính kiến, từng đi tù ở Việt Nam và hiện tị nạn tại Đức. Đầu năm nay, cả hai người đã bị chính quyền Việt Nam kết tội "chống phá nhà nước" và tuyên phạt 17 năm tù.

Dù đã bị tuyên án, nhưng cả ông Khoa và ông Đài đều sống tại Đức nên các bản án không thể thi hành và cả hai ông vẫn thường xuyên đăng tải các nội dung phê phán và châm biếm chính quyền Việt Nam ở trên mạng. Không ít người khi "tương tác" với các nội dung này đã bị chính quyền Việt Nam xử lý.

Mới đây, theo báo chí Việt Nam, 135 người ở Hà Tĩnh đã bị mời làm việc sau khi tương tác với nội dung do hai ông Khoa và Đài đăng tải trên mạng xã hội, hoặc trang thoibao.de. Theo cáo buộc từ phía công an, từ năm 2020 tới nay, những người này "đã tham gia tương tác, bình luận các nội dung tiêu cực, xuyên tạc".

Khi đưa tin về những vụ việc này, báo chí Việt Nam không nói nội dung "sai sự thật" là gì hay những người dân này đã làm cụ thể những gì mà bị công an mời làm việc. Thay vào đó, báo chí chỉ dẫn thông tin từ công an, đại ý khẳng định họ đã "tương tác với trang phản động" và đã "nhận thức rõ hành vi sai phạm, tự nguyện gỡ bỏ các bình luận, nội dung vi phạm".

Thông tin về một số vụ việc khác thậm chí còn thiếu rõ ràng hơn. Chẳng hạn, khi đưa tin 45 người ở Huế bị mời làm việc vào ngày 20/5, báo chí dẫn lời công an cho biết những người này "thường xuyên theo dõi, tiếp cận và tương tác, bình luận, chia sẻ (share), hoặc bày tỏ cảm xúc (like) với các nội dung tin giả, bịa đặt, xuyên tạc, chống phá từ hệ thống trang, kênh, nhóm của các đối tượng phản động lưu vong như Lê Trung Khoa, Nguyễn Văn Đài và một số trang chống phá khác".

Vụ việc này cũng được đăng tải trên tài khoản Facebook chính thức của Công an TP Huế và thu hút rất nhiều tương tác. Có người ủng hộ, có người phản đối, nhưng đáng chú ý hơn cả có lẽ là những người đặt câu hỏi.

Một người đặt câu hỏi liệu công an có thể cung cấp một danh sách liệt kê những "trang chống phá" kiểu này hay không, Công an TP Huế trả lời:

"Không có danh sách nào thay thế được ý thức và kỹ năng tiếp nhận thông tin của người dùng. Điều quan trọng là mỗi người cần thận trọng khi tiếp cận thông tin trên mạng, không chia sẻ, cổ xúy hoặc tiếp tay cho các nội dung vi phạm pháp luật."

Không rõ Công an TP Huế không có một danh sách như vậy, hay là có nhưng không cung cấp cho người dân.

Theo vị luật sư từ Hà Nội, nếu không có một danh mục công khai, chính thức, cập nhật và có giá trị pháp lý về các trang bị xác định là vi phạm pháp luật, thì rất khó yêu cầu người dân bình thường phải biết trước đâu là trang chống phá.

"Người dân có nghĩa vụ tuân thủ pháp luật, nhưng nhà nước cũng có nghĩa vụ bảo đảm tính minh bạch, tiên liệu được của quy phạm pháp luật. Không thể đặt người dân vào tình thế sai nhưng không biết thế nào là sai," người này nói.

Một bài viết khác về việc một người bị xử phạt hành chính 7,5 triệu đồng với cáo buộc ông đăng tải bình luận sai sự thật, "xúc phạm uy tín của đoàn kỵ binh Công an nhân dân" trên mạng xã hội Facebook cũng nhận được sự chú ý.

Một người bình luận: "Sai cái chi thì công khai cho dân biết mà tránh chứ, thật!"

Thay vì giải thích vấn đề, Công an TP Huế đáp lại: "Bạn hãy theo dõi các bình luận trong bài này, nếu bạn không nhận biết được bình luận nào đúng, sai thì bạn không nên tốn tiền internet."

Thấy vậy, một người khác đặt vấn đề là tại sao khi dân hỏi mà công an không trả lời, thậm chí có "thái độ kể cả, trịch thượng".

"Vậy có phù hợp với tác phong cần có của cán bộ nhà nước, của công an không?"

Từ những ví dụ trên, có thể thấy người sử dụng mạng xã hội dường như đang ở trong một "mê cung" đầy rẫy những rủi ro.

Người dân không biết trang nào là "phản động", "chống phá", không biết tương tác tới mức nào thì bị coi là vi phạm, không biết những "vi phạm" khiến hàng trăm người bị mời lên làm việc là gì và cũng không biết "vi phạm" ở đây là vi phạm điều gì.

Trong bối cảnh ấy, chính quyền và công an thay vì giải thích cho người dân rõ ràng, cặn kẽ, thì lại tiếp tục đưa thông tin không rõ ràng hoặc đốp chát như trên.

Vị luật sư từ Hà Nội nói rằng về mặt nguyên tắc, muốn xử lý hành chính hoặc hình sự thì cơ quan có thẩm quyền phải chỉ ra được hành vi cụ thể của cá nhân đó là gì, nội dung họ đăng tải, chia sẻ, bình luận hoặc phát tán là gì, vi phạm điều khoản nào, xâm phạm khách thể nào, mức độ lỗi và hậu quả ra sao.

Ông giải thích rằng Luật Xử lý vi phạm hành chính xác định vi phạm hành chính là hành vi có lỗi của cá nhân, tổ chức, vi phạm quy định pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định phải bị xử phạt.

"Với hành vi like, thả biểu tượng cảm xúc trên các bài viết, cần rất thận trọng. Like hay thả biểu tượng cảm xúc có thể thể hiện sự đồng tình, nhưng cũng có thể chỉ là đánh dấu, theo dõi, phản xạ mạng xã hội hoặc thao tác không thể hiện rõ ý chí phát tán. Nếu pháp luật không quy định like, thả biểu tượng cảm xúc là một hành vi vi phạm độc lập, thì không nên tự động đồng nhất like, thả biểu tượng cảm xúc với chia sẻ hoặc phát tán."

Trong khi đó, hành vi bình luận có rủi ro pháp lý cao hơn do là người dùng trực tiếp tạo ra.

"Nếu bình luận có nội dung xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, kích động, cổ vũ hành vi vi phạm hoặc bổ sung thông tin sai sự thật, thì chính nội dung bình luận đó có thể bị xem xét.

"Ngược lại, nếu bình luận chỉ mang tính hỏi lại, tranh luận, phản biện ôn hòa, hoặc thể hiện thái độ không rõ ràng thì không thể đánh giá giống như hành vi chủ động phát tán nội dung vi phạm," ông nói.

Rủi ro khi ký 'cam kết không vi phạm'

Quy định hiện hành không nêu rõ mức điều kiện tối thiểu cho phép công an gửi giấy mời làm việc tới người dân. Cơ bản, công an có quyền mời người dân lên làm việc để tìm hiểu, điều tra về một vụ việc nào đó và thường được sử dụng trong giai đoạn xác minh, làm rõ ban đầu.

Giấy mời làm việc của công an phải đảm bảo đầy đủ nhiều loại thông tin, trong đó có nội dung làm việc. Tuy nhiên, thông tin này không phải lúc nào cũng rõ ràng.

Khi nhận được giấy mời làm việc, người dân không bắt buộc phải trình diện. Tuy nhiên, trong trường hợp đó, người dân có thể sẽ nhận được giấy triệu tập. Không giống giấy mời, giấy triệu tập có tính chất pháp lý và bắt buộc cao hơn. Trong trường hợp này, nếu không trình diện, người dân có thể bị dẫn giải. Mối quan hệ giữa người bị triệu tập và công an lúc này sẽ khác.

Trong trường hợp tới làm việc, theo vị luật sư, người dân cần yêu cầu được biết rõ căn cứ làm việc, nội dung làm việc và tư cách của mình là gì: người cung cấp thông tin, người bị phản ánh, người bị kiểm tra hành chính, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, người làm chứng, người bị tố giác hay người bị buộc tội?

"Tư cách khác nhau thì quyền và nghĩa vụ khác nhau," ông nói, đồng thời lưu ý thêm một số việc cần làm, bao gồm lưu lại giấy mời làm việc, họ tên, chức vụ người làm việc.

"Trong quá trình làm việc, chỉ trình bày những gì mình biết, không suy đoán, không nhận thay ý chí của người khác, không ký vào nội dung mình không đọc kỹ hoặc không đồng ý.

"Nếu vụ việc có nguy cơ bị xử phạt hành chính hoặc hình sự, người dân nên đề nghị được có luật sư hoặc người đại diện hợp pháp tham gia. Đây không phải biểu hiện chống đối; đó là cách bảo vệ quyền lợi hợp pháp và giúp buổi làm việc đi đúng trọng tâm pháp lý," ông nói.

Một điểm nữa cần lưu ý, đó là việc những công dân bị công an mời làm việc vì "tương tác với trang phản động" đều phải ký biên bản cam kết không tái phạm trước khi ra về.

Vị luật sư từ Hà Nội giải thích rằng văn bản này về bản chất là tài liệu thể hiện việc cá nhân đã được làm việc, được nhắc nhở, được yêu cầu chấm dứt hành vi, gỡ bỏ nội dung hoặc cam kết không tái diễn. Tuy nhiên, ông khẳng định người dân không được coi nhẹ loại văn bản này.

Vì vậy, trước khi ký cam kết, người dân cần đọc kỹ nội dung.

"Nếu văn bản ghi chung chung như 'cam kết không tương tác với các trang chống phá', 'cam kết không đăng tải nội dung xấu độc' nhưng không chỉ rõ trang nào, nội dung nào, hành vi nào, căn cứ pháp lý nào, thì nên đề nghị ghi rõ hơn. Cam kết càng mơ hồ thì càng dễ gây rủi ro trong lần làm việc sau, vì người dân không biết cụ thể mình bị cấm làm gì.

"Nếu không đồng ý với một phần nội dung, người dân có thể ghi ý kiến trước khi ký, ví dụ: 'Tôi đã đọc biên bản/cam kết; tôi cam kết tuân thủ pháp luật, nhưng không thừa nhận đã thực hiện hành vi vi phạm như nội dung nêu trên' hoặc 'Tôi đề nghị cơ quan làm việc cung cấp rõ đường dẫn, nội dung, căn cứ pháp lý xác định hành vi vi phạm'," ông nhấn mạnh, đồng thời nói rằng người dân không nên ký biên bản trống, ký giấy không ghi nội dung hoặc chỉ vì "cho xong".

Theo vị luật sư này, chính bản cam kết này có thể khiến người dân đối mặt với rủi ro pháp lý nặng hơn ở lần sau, bao gồm cả hành chính lẫn hình sự.